آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
سازمان رصد اینترنت نتبلاکس در جدیدترین گزارش خود اعلام کرده است که اگرچه اتصال اینترنت در ایران تا حد زیادی بازگشته، اما محدودیتهای شدید و فیلترینگ گسترده همچنان به قوت خود باقی است. اگر شما از کاربرانی هستید که با وجود وصل بودن اینترنت، همچنان در دسترسی به بسیاری از سرویسها و پلتفرمها مشکل دارید، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ تحلیل نتبلاکس از وضعیت فعلی و مقایسه آن با دورههای قبل در ادامه آمده است. به گزارش نتبلاکس، وضعیت فعلی اینترنت ایران شباهت زیادی به دورهای دارد که بین قطعی اینترنت در دیماه ۱۴۰۴ و بهمنماه همان سال تا آغاز جنگ تجربه کردیم؛ دورهای که اینترنت فیزیکی وصل بود اما فیلترها و محدودیتهای پروتکلی مانع دسترسی آزاد کاربران میشد. دادههای جمعآوری شده توسط این سازمان نشان میدهد که کاربران ایرانی همچنان با فیلترینگ گسترده شبکههای اجتماعی، پلتفرمهای پیامرسان و بسیاری از سرویسهای خارجی مواجه هستند، حتی اگر اتصال پایه اینترنت برقرار باشد.
نتبلاکس تأکید کرده است که شاخصهای کلیدی مانند «قابلیت دسترسی به سرویسهای جهانی» و «وضعیت پروتکلهای امن» هنوز به سطح عادی بازنگشته و کاربران برای دسترسی به بسیاری از محتواها ناگزیر به استفاده از ابزارهای تغییر آیپی هستند. این گزارش در حالی منتشر میشود که طی ۴۸ ساعت گذشته، اقدامات فنی برای بازگشایی اینترنت بینالملل انجام شده و دسترسی به فروشگاههای اپ استور و گوگلپلی مجدداً برقرار گردیده است، اما به گفته نتبلاکس، این بهبودها جزئی و محدود است. سازمان رصد اینترنت همچنین به افزایش محسوس استفاده از پروتکلهای رمزنگاری شده و ویپیان در ایران اشاره کرده و آن را نشانهای از تلاش کاربران برای دور زدن محدودیتهای اعمال شده میداند.
نتبلاکس چیست و شاخصهای آن چگونه وضعیت اینترنت را میسنجد؟
نتبلاکس یک سازمان بینالمللی مستقل است که به رصد و پایش وضعیت اینترنت در سراسر جهان میپردازد. این سازمان با استفاده از دهها سرور پراکنده در نقاط مختلف جهان، تلاش میکند تا از دید یک کاربر عادی به سرویسهای مختلف دسترسی پیدا کند. شاخصهای اصلی نتبلاکس شامل «قابلیت اتصال به زیرساخت» (آیا پینگ به سرورها پاسخ میدهد؟)، «قابلیت دسترسی به سرویسهای خاص» (مثل اینستاگرام، واتساپ، تلگرام، یوتیوب)، و «وضعیت پروتکلهای رمزنگاری» (آیا ترافیک اچتیتیپیاس به درستی عبور میکند یا مختل میشود؟) است. در گزارش امروز، نتبلاکس اعلام کرده که شاخص اول (اتصال پایه) تقریباً به حالت عادی بازگشته (یعنی کاربران میتوانند وبگردی ساده داشته باشند)، اما دو شاخص دیگر همچنان در سطح بسیار پایینی قرار دارند و نشاندهنده اعمال فیلترینگ گسترده و اختلال در پروتکلهای امن هستند.
مقایسه وضعیت فعلی با دوره دی تا بهمن ۱۴۰۴؛ چه شباهتهایی وجود دارد؟
نتبلاکس در گزارش خود وضعیت فعلی اینترنت ایران را با دورهای مقایسه کرده که بین دو رویداد بزرگ قرار داشت: قطعی گسترده اینترنت در دیماه ۱۴۰۴ (به دلایل امنیتی) و آغاز جنگ در اسفندماه همان سال. در آن دوره، اگرچه اینترنت قطع نشده بود و کاربران میتوانستند به صورت پایه متصل شوند، اما محدودیتهای شدید پروتکلی (از جمله مسدودسازی پروتکل HTTPS در برخی مسیرها، اختلال در دیاناس، و تزریق بستههای خطا) باعث میشد بسیاری از سرویسهای خارجی و حتی داخلی به درستی کار نکنند.
به گفته نتبلاکس، الگوی اعمال محدودیتها در حال حاضر تقریباً مشابه همان دوره است. این یعنی اینترنت به صورت «انتخابی» و «لایهلایه» محدود شده، نه به صورت قطع کامل. کاربران میتوانند از برخی سرویسهای داخلی و تعداد محدودی از سرویسهای خارجی استفاده کنند، اما دسترسی به اکثر پلتفرمهای بینالمللی یا غیرممکن است یا با اختلال و کندی شدید همراه است.
ابعاد فنی محدودیتهای فعلی؛ چه پروتکلهایی مختل شدهاند؟
بر اساس گزارشهای فنی نتبلاکس و سایر نهادهای رصد اینترنت، محدودیتهای فعلی در ایران شامل سه لایه اصلی است. لایه اول: مسدودسازی مستقیم دامنه (DNS Blocking) که همچنان برای هزاران سرویس خارجی اعمال میشود. لایه دوم: اختلال در پروتکل اچتیتیپیاس (HTTPS Interference) که با تزریق بستههای خطا، اتصال امن مرورگرها به سرورهای خارجی را قطع میکند. لایه سوم: محدودیت پهنای باند پروتکلهای رمزنگاری شده (Throttling) که سرعت ویپیان و پروکسیها را به شدت کاهش میدهد. نکته قابل توجه آنکه با وجود بازگشایی نسبی اینترنت بینالملل و رفع فیلتر فروشگاههای اپ استور و گوگلپلی، اکثر شبکههای اجتماعی و پیامرسانها همچنان در لایه اول (مسدودسازی دامنه) قرار دارند. به عبارت دیگر، بهبودهای اخیر بسیار محدود و عمدتاً متمرکز بر سرویسهای ضروری و امنیتی بوده است.
واکنش کاربران و آمار استفاده از ابزارهای تغییر آیپی
نتبلاکس در گزارش خود به افزایش چشمگیر جستجوها و دانلود ابزارهای تغییر آیپی (ویپیان و پروکسی) در ایران طی ۷۲ ساعت گذشته اشاره کرده است. بر اساس دادههای گوگل ترندز، عبارت «ویپیان برای کامپیوتر» و «بهترین فیلترشکن رایگان» در ۴۸ ساعت اخیر بیش از ۳۰۰ درصد رشد جستجو داشته است. همچنین فروشگاههای اپ استور و گوگلپلی که اخیراً رفع فیلتر شدهاند، شاهد افزایش دانلود اپلیکیشنهای ویپیان هستند. این آمار نشان میدهد که کاربران ایرانی با وجود بازگشت اتصال پایه، همچنان احساس میکنند اینترنت آزاد و بدون محدودیت در اختیار ندارند. بسیاری از کاربران در شبکههای اجتماعی از کندی شدید سرعت و ناتوانی در بارگذاری صفحات ساده نیز گلایه دارند. کارشناسان معتقدند این وضعیت «اینترنت نیمهباز» از نظر روانی برای کاربران خستهکنندهتر از قطع کامل است، زیرا امید به دسترسی آزاد را ایجاد میکند اما آن را به طور کامل برآورده نمیسازد.
چشمانداز آینده؛ آیا اینترنت به حالت عادی بازخواهد گشت؟
پاسخ به این سؤال به عوامل متعددی بستگی دارد. در کوتاهمدت (هفته آینده)، کارشناسان نتبلاکس پیشبینی میکنند که وضعیت فعلی (اتصال پایه + محدودیت شدید سرویسها) ادامه یابد و تغییری چشمگیر رخ ندهد. در میانمدت (تا پایان خرداد)، دو سناریو محتمل است: سناریوی اول، کاهش تدریجی محدودیتها و بازگشت دسترسی به برخی سرویسهای پرکاربرد (مثل واتساپ یا تلگرام) به دلیل فشار افکار عمومی و نیاز کسبوکارها. سناریوی دوم، تشدید دوباره محدودیتها و بازگشت به قطعی گسترده در صورت بروز تنشهای امنیتی جدید. در بلندمدت، نتبلاکس معتقد است که الگوی «اینترنت نیمهباز و فیلتر شده» احتمالاً برای ماههای آینده تثبیت شود، مگر اینکه تغییرات اساسی در سیاستهای کلان اینترنت کشور ایجاد گردد. توصیه فنی به کاربران: هماکنون برای دسترسی به سرویسهای ضروری (بانکی، آموزشی، پیامرسانهای جایگزین) برنامه ریزی داشته باشند و به هیچ سرویس خارجی واحد وابستگی کامل پیدا نکنند.