آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
پس از ماهها آموزش غیرحضوری و تعطیلی نسبی دانشگاهها، وزیر علوم از بازگشت دانشجویان تحصیلات تکمیلی (کارشناسی ارشد و دکتری) به دانشگاهها از شنبه آینده خبر داد. اگر شما دانشجوی کارشناسی ارشد یا دکتری هستید و ماههاست که از فضای فیزیکی دانشگاه و تعامل رو در رو با اساتید و همکلاسیها محروم بودهاید، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ جزئیات بازگشت، شرایط آموزشی جدید و اهداف وزیر علوم در ادامه آمده است. وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در نشست خبری امروز خود تأکید کرد: «جنگ، اقتضائات و نیازهای جدیدی ایجاد کرده است و دانشگاهها نیز باید متناسب با این نیازها حرکت کنند تا بتوانیم کشور را بیش از پیش پیش ببریم.»
به گفته وزیر علوم، دانشگاه تنها محل آموزش و انتقال دانش تئوریک نیست، بلکه شخصیت فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی دانشجویان نیز در این محیط شکل میگیرد و دوری طولانی از دانشگاه، آسیبهای جبرانناپذیری به این بخش از شخصیت دانشجویان وارد کرده است. این تصمیم در حالی اعلام میشود که بسیاری از دانشگاههای بزرگ کشور از اواخر سال ۱۴۰۴ (به دلیل شرایط جنگی و محدودیتهای امنیتی و اینترنتی) آموزش حضوری را تعطیل کرده و تمام دروس را به صورت مجازی برگزار میکردند. بر اساس برنامه اعلام شده، بازگشت دانشجویان تحصیلات تکمیلی از شنبه آینده (۱۶ خرداد ۱۴۰۵) آغاز میشود و دانشجویان کارشناسی نیز در مرحله بعد و در صورت عادی شدن کامل شرایط، به دانشگاه بازخواهند گشت. وزیر علوم همچنین بر ضرورت بازنگری در سرفصلهای درسی و تطبیق آن با نیازهای جدید کشور (به ویژه در حوزههای دفاعی، امنیت سایبری، انرژی و فناوریهای نوین) تأکید کرد و گفت: «دانشگاهها باید پاسخگوی نیازهای روز کشور باشند.»
چرا فقط دانشجویان تحصیلات تکمیلی؟ منطق اولویتبندی!
وزارت علوم در تصمیم خود برای بازگشت تدریجی دانشجویان، ابتدا دانشجویان تحصیلات تکمیلی را در اولویت قرار داده است. سه دلیل اصلی برای این اولویتبندی وجود دارد. دلیل اول: نیاز به حضور در آزمایشگاهها و کارگاههای تخصصی. دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری به ویژه در رشتههای فنی و مهندسی، علوم پایه و کشاورزی، برای انجام پایاننامه و رساله خود نیاز مبرم به استفاده از تجهیزات آزمایشگاهی، مواد شیمیایی و تعامل رو در رو با راهنمایان خود دارند که به هیچ وجه قابل جایگزینی با آموزش مجازی نیست. دلیل دوم: نزدیکی به دفاع از رساله. بسیاری از دانشجویان دکتری در ترمهای پایانی خود هستند و نیاز به جلسات حضوری برای اصلاح پایاننامه و آمادهسازی برای دفاع دارند. دلیل سوم: نقش آنها به عنوان دستیاران آموزشی و پژوهشی. دانشجویان تحصیلات تکمیلی در بسیاری از دانشگاهها به عنوان دستیار استاد در برگزاری کلاسهای عملی و تصحیح برگههای امتحانی دانشجویان کارشناسی مشارکت دارند. بدون حضور آنها، سیستم آموزشی کارشناسی نیز با اختلال جدی مواجه است. به گفته وزیر علوم، بازگشت دانشجویان کارشناسی به تدریج و در صورت تثبیت شرایط انجام خواهد شد.
آسیبهای دوری طولانی از دانشگاه؛ فرسودگی تحصیلی و انزوای اجتماعی
دور شدن دانشجویان از فضای فیزیکی دانشگاه برای بیش از ۶ ماه، پیامدهای روانی و آموزشی جدی به همراه داشته است. بر اساس نظرسنجی انجام شده از سوی وزارت علوم در اردیبهشت ۱۴۰۵، بیش از ۶۵ درصد دانشجویان تحصیلات تکمیلی از «فرسودگی تحصیلی» (خستگی مفرط ناشی از مطالعه مداوم بدون تعامل انسانی) رنج میبرند. همچنین ۴۸ درصد از کاهش شدید انگیزه برای پیشرفت تحصیلی و ۵۲ درصد از احساس تنهایی و انزوای اجتماعی گلایه داشتهاند.
وزیر علوم با اشاره به این آمار تأکید کرد که «دانشگاه تنها محل آموزش نیست، بلکه شخصیت فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی دانشجویان نیز در این محیط شکل میگیرد». تعامل رو در رو با اساتید، بحثهای گروهی حضوری، فعالیتهای فوقبرنامه، تشکلهای دانشجویی و رویدادهای فرهنگی و ورزشی همگی بخشی از تجربه دانشجویی هستند که در آموزش مجازی به کلی حذف شدهاند. بازگشت به دانشگاه، فرصتی برای جبران این آسیبها و بازسازی سرمایه اجتماعی دانشجویان است.
برنامه آینده برای دانشجویان کارشناسی و آموزش ترکیبی
به گفته وزیر علوم، بازگشت دانشجویان کارشناسی به دانشگاهها منوط به ارزیابی شرایط در هفتههای اول بازگشت دانشجویان تحصیلات تکمیلی است. در خوشبینانهترین حالت، اگر بازگشت تحصیلات تکمیلی بدون مشکل و با رعایت تمام پروتکلها انجام شود، دانشجویان کارشناسی از ابتدای تیرماه ۱۴۰۵ به صورت پلکانی (هر هفته یک پایه تحصیلی) به دانشگاه بازخواهند گشت. اما حتی پس از بازگشت کامل، وزارت علوم قصد ندارد آموزش مجازی را به کلی حذف کند.
برنامه ای با عنوان «آموزش ترکیبی» (Blended Learning) تدوین شده است که بر اساس آن، ۳۰ تا ۴۰ درصد از سرفصلهای دروس نظری همچنان به صورت مجازی (با کیفیت بالا و تعامل زنده) ارائه خواهد شد و تنها دروس عملی، آزمایشگاهی و سمینارها به صورت حضوری برگزار میشوند. وزیر علوم معتقد است این مدل، بهترین بهرهوری را از منابع آموزشی داشته و انعطاف بیشتری برای دانشجویان شاغل و ساکن شهرستانها فراهم میکند. جزئیات این طرح تا پایان خرداد به دانشگاهها ابلاغ خواهد شد.