آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
سرانجام پس از ماهها انتظار، بانک مرکزی دستورالعمل اجرایی تسهیلات قرضالحسنه ودیعه یا خرید یا ساخت مسکن را برای خانوارهای فاقد مسکن ابلاغ کرد. این خبر خوش برای میلیونها خانواده جوان و بدون مسکن در سراسر کشور، امید تازهای برای صاحب خانه شدن ایجاد کرده است. بر اساس این دستورالعمل که به چهار بانک بزرگ عامل شامل بانک صادرات ایران، بانک تجارت، بانک ملت و پست بانک ابلاغ شده است، خانوادههای فاقد مسکن میتوانند بسته به تعداد فرزندان خود، تا سقف ۴۰۰ میلیون تومان وام قرضالحسنه دریافت کنند. نکته مهم و کلیدی این طرح، شرط تاریخ است. تنها خانوادههایی میتوانند از این تسهیلات استفاده کنند که از سال ۱۳۹۹ به بعد صاحب یک فرزند یا دو فرزند شده باشند و یا زوج و زوجهای که تاریخ عقدشان از سال ۱۳۹۹ به بعد است.
مبلغ وام برای خانوادههای دوفرزندی، ۴۰۰ میلیون تومان، برای خانوادههای یک فرزندی، ۳۳۰ میلیون تومان و برای زوجهای بدون فرزند با تاریخ عقد از سال ۱۳۹۹، ۲۱۰ میلیون تومان تعیین شده است. این مبالغ به صورت قرضالحسنه و با بازپرداخت حداکثر ده ساله پرداخت میشود. اما همه افراد نمیتوانند واجد شرایط این وام باشند. شرط اساسی، «فاقد مسکن» بودن است. یعنی متقاضی و تمام افراد تحت تکفل او، در زمان اخذ تسهیلات، هیچ گونه زمین یا واحد مسکونی در اختیار نداشته باشند.
برای احراز این شرط، استعلامهای دقیقی انجام میشود. بانکها از سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات بانکه و همچنین سامانه وزارت راه و شهرسازی و سامانه ثبت من سازمان ثبت اسناد استعلام میکنند که متقاضی تسهیلات فعال مسکن یا مالکیت مسکن نداشته باشد. منابع پرداخت این تسهیلات نیز از محل سپردههای قرضالحسنه مردم در نظام بانکی تأمین میشود. بانکهای عامل موظف شدهاند فهرست شعب خود در سراسر کشور که مجری این طرح هستند را در وبسایت خود منتشر کنند تا متقاضیان به راحتی از نزدیکترین شعبه برای اقدام مطلع شوند. این طرح در راستای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و با هدف تشویق خانوادهها به فرزندآوری و همچنین کمک به تأمین مسکن برای زوجهای جوان طراحی شده است. حالا باید دید روند اجرای آن در عمل چقدر سریع و روان پیش خواهد رفت.
جزئیات دقیق ارقام و شرایط وام مسکن ۱۴۰۵ برای خانوادههای فاقد مسکن
- مهمترین بخش این دستورالعمل، ارقام مصوب تسهیلات است که بر اساس تعداد فرزندان و وضعیت تاهل تفکیک شده است. خانوادههایی که از سال ۱۳۹۹ به بعد صاحب دو فرزند شده یا میشوند، معادل چهارصد میلیون تومان وام دریافت میکنند. این بالاترین مبلغ در میان گروههای مختلف است و نشان میدهد قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، مشوق اصلی خود را برای خانوادههای دارای دو فرزند قرار داده است.
- گروه دوم، خانوادههای دارای یک فرزند از سال ۱۳۹۹ به بعد هستند که سقف وام آنها سیصد و سی میلیون تومان تعیین شده است. کاهش حدود هفتاد میلیون تومانی نسبت به گروه دو فرزندی، یک سیاست تشویقی هوشمندانه است تا خانوادهها را به داشتن فرزند دوم ترغیب کند. در نهایت، زوجهای بدون فرزند با تاریخ عقد از سال ۱۳۹۹، دویست و ده میلیون تومان دریافت میکنند.
نکته بسیار مهم دیگر، بازپرداخت حداکثر ده ساله این وام به صورت قرضالحسنه است. یعنی هیچ سودی به این وام تعلق نمیگیرد و خانوادهها تنها اصل مبلغ را در اقساط ده ساله بازمیگردانند. با توجه به تورم و افزایش قیمت مسکن، این شرایط بسیار مطلوب و کمککننده به خانوادههای کمدرآمد و متوسط ارزیابی میشود.
شرایط احراز «فاقد مسکن» و فرآیند استعلامهای سهگانه
- یکی از حساسترین بخشهای این دستورالعمل، تعریف دقیق «فاقد مسکن» و فرآیند احراز آن است. بر اساس متن ابلاغی، فاقدین مسکن به افرادی گفته میشود که خود و تمام افراد تحت تکفل آنها در زمان اخذ تسهیلات، هیچ زمین مسکونی یا واحد مسکونی نداشته باشند. این یعنی اگر همسر متقاضی یا یکی از فرزندان او به طور جداگانه صاحب خانه باشد، کل خانواده از دریافت وام محروم میشود.برای اطمینان از صحت اطلاعات، بانکها موظف به استعلام از سه سامانه مجزا هستند.
- سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات بانکها برای بررسی اینکه متقاضی تسهیلات فعال بخش مسکن از بانکهای دیگر ندارد. سامانه وزارت راه و شهرسازی برای بررسی اینکه آیا متقاضی قبلاً از طرحهای حمایتی مسکن استفاده کرده است یا خیر.
- سومین استعلام از سامانه ثبت من (درگاه یکپارچه خدمات الکترونیک سازمان ثبت اسناد و املاک کشور) انجام میشود تا مشخص شود متقاضی در حال حاضر مالک هیچ ملکی نیست. این سه استعلام همزمان، یک شبکه محکم و قابل اعتماد برای جلوگیری از سوءاستفاده و تضمین اینکه وام فقط به افراد واقعاً بیخانه برسد، ایجاد کرده است.
تحلیل منابع مالی و نقش چهار بانک عامل در اجرای طرح
منابع پرداخت این تسهیلات از محل سپردههای قرضالحسنه نظام بانکی تأمین میشود. این نکته بسیار حائز اهمیت است، زیرا نشان میدهد بانکها بدون فشار بر منابع خود و صرفاً با استفاده از پولهایی که مردم به عنوان قرضالحسنه سپردهگذاری کردهاند، این وامها را پرداخت میکنند. به عبارت دیگر، خود مردم با پسانداز قرضالحسنه خود، به خانوادههای بیخانه کمک میکنند.
انتخاب چهار بانک صادرات ایران، تجارت، ملت و پست بانک به عنوان بانکهای عامل نیز تصادفی نیست. این بانکها دارای گستردهترین شبکه شعب در سراسر کشور هستند. بانک صادرات و ملت با هزاران شعبه در شهرها و روستاها، بانک تجارت با تمرکز بر مراکز استانها و پست بانک نیز با پوشش منحصر به فرد خود در مناطق روستایی و کمتر برخوردار، میتوانند خدمترسانی مناسبی داشته باشند.
بانکهای عامل موظف شدهاند فهرست شعب مجری طرح را در تارنمای خود منتشر کنند. این یک تکلیف شفافیت است که به متقاضیان اجازه میدهد بدون سردرگمی، به نزدیکترین شعبه فعال مراجعه کنند. تجربه طرحهای قبلی نشان داده است که عدم اطلاعرسانی دقیق از شعب مجری، یکی از موانع اصلی دسترسی مردم به تسهیلات بوده است.
پیوند وام مسکن با قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت
این دستورالعمل مستقیماً از بندهای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نشأت گرفته است. تبصرههای ۱ و ۲ ذیل ماده ۶۹ این قانون، بانک مرکزی را موظف کرده است برای تشویق خانوادهها به فرزندآوری و همچنین کمک به زوجهای جوان، تسهیلات ویژه مسکن در نظر بگیرد. شرط «از سال ۱۳۹۹ به بعد» دقیقاً برای همین منظور طراحی شده است. با این طراحی، قانونگذار سعی کرده است دو هدف را همزمان دنبال کند. هدف اول، کمک به تأمین مسکن برای اقشار آسیبپذیر و فاقد مسکن است. هدف دوم، تشویق خانوادهها به فرزندآوری و کاهش سن ازدواج با ایجاد انگیزه مالی. مبلغ بالاتر وام برای خانوادههای دو فرزندی نسبت به یک فرزندی، یک پیام روشن دارد: هر فرزند بیشتر، مسکن بزرگتر یا کمک بیشتر. با این حال، نقدهایی نیز به این طرح وارد است. برخی کارشناسان معتقدند محدود کردن وام به متولدین و ازدواجکنندگان از سال ۱۳۹۹، بسیاری از خانوادههای نیازمندی را که پیش از این تاریخ صاحب فرزند شدهاند اما همچنان بیخانه هستند، از دریافت وام محروم میکند. باید دید در آینده این قانون اصلاح میشود یا خیر.
چالشهای اجرایی و چشمانداز موفقیت طرح وام مسکن ۱۴۰۵
هرچند ابلاغ این دستورالعمل یک گام بزرگ رو به جلو است، اما تجربه طرحهای مشابه در سالهای گذشته نشان داده است که اجرا همواره با چالشهایی همراه بوده است.
- مهمترین چالش، تأمین نقدینگی کافی از محل سپردههای قرضالحسنه است. اگر استقبال از این وام بالا باشد و منابع سپردههای قرضالحسنه کافی نباشد، ممکن است صفهای طولانی تشکیل شود و برخی متقاضیان ماهها منتظر بمانند.
- چالش دوم، هماهنگی میان چهار بانک عامل و سامانههای استعلام (سمات، تمت و ثبت من) است. هرگونه اختلال فنی در این سامانهها میتواند فرآیند احراز شرایط را با تأخیر مواجه کند. همچنین ممکن است برخی متقاضیان به دلیل مشکلات ثبتی یا اشتباه در پایگاههای داده، نادرست «مالک» تشخیص داده شوند و نیاز به اعتراض و پیگیری داشته باشند.
- چالش سوم، کافی بودن یا نبودن مبلغ وام نسبت به قیمت مسکن در بازار است. با توجه به تورم سالهای اخیر، چهارصد میلیون تومان در تهران بزرگ ممکن است حتی برای ودیعه یک آپارتمان کوچک نیز کافی نباشد. اما در شهرهای کوچک و مناطق روستایی، این مبلغ میتواند کمک بسیار مؤثری باشد. به نظر میرسد این طرح بیشتر برای شهرهای متوسط و کوچک و همچنین مناطق کمتر برخوردار طراحی شده است و ساکنان کلانشهرها باید انتظارات واقعبینانهتری داشته باشند.