آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
خبر خوش برای بیش از ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار بازنشسته و مستمریبگیر سازمان تأمین اجتماعی. احکام جدید افزایش سالانه و متناسبسازی حقوق برای سال ۱۴۰۵ صادر شد و از امروز یکشنبه ۱۷ خرداد در دسترس قرار گرفته است. سازمان تأمین اجتماعی امسال بر اساس قوانین بالادستی، مصوبات شورای عالی کار و توافق با کانون عالی بازنشستگان، بیشترین میزان افزایش حقوق را در بین تمام صندوقهای بازنشستگی کشور اعمال کرده است. بر اساس اعلام این سازمان، حداقلبگیران (بازنشستگانی که حداقل حقوق را دریافت میکنند) شاهد افزایش ۶۰ درصدی حقوق خود نسبت به سال گذشته خواهند بود. مبلغ مستمری آنان در سال جاری به ۱۶۶ میلیون و ۲۵۵ هزار و ۵۰۰ ریال رسیده است. برای سایر سطوح (بازنشستگانی که حقوق بالاتر از حداقل دارند)، افزایش به صورت ترکیبی اعمال شده است: ۴۵ درصد افزایش پایه به اضافه یک مبلغ ثابت ۱۵ میلیون و ۵۸۶ هزار و ۴۷۰ ریال.
این در حالی است که سایر صندوقهای بازنشستگی کشور، طبق قانون بودجه ۱۴۰۵، برای حداقلبگیران حدود ۴۳ درصد و برای سایر سطوح حدود ۲۵ درصد افزایش اعمال کردهاند. یعنی تأمین اجتماعی به طور متوسط ۲۵ درصد بیشتر از سایر صندوقها افزایش داده است. سومین گام و آخرین مرحله متناسبسازی حقوق بازنشستگان نیز در سال ۱۴۰۵ تکمیل شده است. هدف قانونگذار، رساندن مستمری بازنشستگان به ۹۰ درصد نسبت مستمری زمان برقراری بود که پس از سه مرحله (۴۰ درصد در ۱۴۰۳، ۳۰ درصد در ۱۴۰۴ و ۳۰ درصد در ۱۴۰۵) محقق شد. متناسبسازی به این معناست که مستمری سال جاری هر بازنشسته، از ۹۰ درصد نسبت مستمری زمان برقراری او به حداقل دستمزد سال برقراری، کمتر نباشد. این فرمول دقیقاً مطابق با حکم قانون برنامه هفتم پیشرفت است. بازنشستگان میتوانند احکام جدید خود را از امروز از طریق اپلیکیشن «تأمین من» یا سامانه خدمات غیرحضوری سازمان به نشانی es.tamin.ir مشاهده، دریافت و چاپ کنند. نیازی به مراجعه حضوری به شعب نیست.
جزئیات افزایش حقوق برای سطوح مختلف بازنشستگان
سازمان تأمین اجتماعی برای سال ۱۴۰۵، دو گروه اصلی از بازنشستگان را مورد توجه قرار داده است:
- گروه اول، «حداقلبگیران» هستند. این گروه شامل بازنشستگانی میشود که کمترین میزان مستمری را دریافت میکردهاند. برای این گروه، افزایش ۶۰ درصدی اعمال شده است. یعنی حقوق آنان از حدود ۱۰۴ میلیون تومان در سال قبل، به ۱۶۶ میلیون و ۲۵۵ هزار و ۵۰۰ ریال (حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان در ماه) رسیده است. این افزایش قابل توجه، عمدتاً به دلیل مصوبه شورای عالی کار و فشارهای تورمی بر معیشت دهکهای پایین جامعه بوده است.
- گروه دوم، «سایر سطوح» هستند. این گروه شامل بازنشستگانی میشود که حقوق بالاتر از حداقل دریافت میکردهاند. برای این گروه، افزایش به صورت ترکیبی (پایه به اضافه مبلغ ثابت) اعمال شده است: ۴۵ درصد افزایش روی حقوق پایه، به اضافه یک مبلغ ثابت ۱۵ میلیون و ۵۸۶ هزار و ۴۷۰ ریال (حدود ۱ میلیون و ۵۵۸ هزار تومان). این روش ترکیبی باعث میشود افزایش برای افرادی با حقوق پایه کمتر، نسبیاً بیشتر باشد و عدالت بیشتری در توزیع افزایش برقرار شود.
نکته مهم، مقایسه با سایر صندوقهای بازنشستگی است. طبق قانون بودجه ۱۴۰۵، سایر صندوقها (مانند صندوق بازنشستگی کشوری و صندوق فولاد) برای حداقلبگیران حدود ۴۳ درصد و برای سایر سطوح حدود ۲۵ درصد افزایش اعمال کردهاند. تأمین اجتماعی با میانگین افزایش حدود ۵۰ درصدی (۶۰ درصد برای حداقل بگیران و حدود ۵۰ درصد برای سایر سطوح با احتساب مبلغ ثابت)، توانسته است به طور متوسط ۲۵ درصد بیشتر از سایر صندوقها به بازنشستگان خود افزایش بدهد. این یک دستاورد قابل توجه برای مدیریت این صندوق بزرگ است.
تکمیل متناسبسازی حقوق در سه گام
قانون برنامه هفتم پیشرفت (مصوب مجلس شورای اسلامی) در جزء (۲) بند «ر» ماده ۲۸، سازمان تأمین اجتماعی را موظف کرده بود تا طی سه سال، حقوق مستمریبگیران را متناسبسازی کند. هدف قانونگذار این بود که مستمری بازنشستگان به ۹۰ درصد نسبت مستمری زمان برقراری (یعنی زمانی که فرد بازنشسته شده است) به حداقل دستمزد آن سال برسد. این کار در سه مرحله برنامهریزی شد.
- مرحله اول در سال ۱۴۰۳ اجرا شد: ۴۰ درصد از مسیر متناسبسازی پیموده شد.
- مرحله دوم در سال ۱۴۰۴ اجرا شد: ۳۰ درصد دیگر اضافه گردید.
- مرحله سوم و آخر در سال ۱۴۰۵ اجرا شده است: ۳۰ درصد باقیمانده به مستمری بازنشستگان اضافه شد.
با این کار، هدف قانونگذار محقق شده و مستمری بازنشستگان تأمین اجتماعی به سطح هدف (۹۰ درصد نسبت به زمان برقراری) رسیده است. متناسبسازی به این معناست که مستمری سال جاری فرد با احتساب افزایشها و مبلغ متناسبسازی، از ۹۰ درصد نسبت مستمری زمان برقراری او به حداقل دستمزد سال برقراری، کمتر نباشد. به عبارت ساده، اگر در زمان بازنشستگی، حقوق یک فرد ۲ برابر حداقل دستمزد بوده است، الان نیز پس از متناسبسازی، حقوق او نباید کمتر از ۹۰ درصد ضرب در ۲ برابر حداقل دستمزد فعلی باشد. این فرمول دقیقاً مطابق با حکم قانونگذار است و فرمولهای دیگری که برخی مطرح میکنند (مانند جبران ضریب افت) فراتر از حکم قانون و غیرقابل اجراست.
مزایای جانبی؛ چه کمکی به بازنشستگان میشود؟
علاوه بر افزایش مستمری پایه، سازمان تأمین اجتماعی هر ساله مزایای جانبی نیز به بازنشستگان پرداخت میکند. این مزایا شامل «کمک هزینه مسکن»، «کمک به تأمین معیشت» (که در گذشته بن نامیده میشد)، «کمک هزینه اولاد» و «کمک هزینه عائلهمندی» (حق تاهل) است. لازم به توضیح است که قانوناً سازمان تأمین اجتماعی تکلیفی به پرداخت این مزایا ندارد، اما به منظور بهبود معیشت بازنشستگان و با استفاده از منابع موجود، این کمکها را پرداخت میکند. در سال ۱۴۰۵، مبالغ این مزایا در همان سطح سال گذشته حفظ شده است. یعنی:
- کمک هزینه مسکن: ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار ریال (۲۷۰ هزار تومان)
- کمک به تأمین معیشت (بن): ۶ میلیون ریال (۶۰۰ هزار تومان)
- کمک هزینه اولاد: ۱۷ میلیون و ۱۹۳ هزار و ۷۶۵ ریال (حدود ۱ میلیون و ۷۲۰ هزار تومان) به ازای هر فرزند
- کمک هزینه عائلهمندی (حق تاهل): ۲۱ میلیون و ۶ هزار و ۸۷۵ ریال (حدود ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان)
نکته مهم: کمک هزینه مسکن و کمک معیشت و حق تاهل، مشمول کسر حق بیمه هستند و در اصل مستمری (محاسبه میانگین دو سال آخر) نیز منظور میشوند. اما کمک هزینه اولاد که در دوران بیمهپردازی کسر حق بیمه نداشته، بر اساس قانون فقط از محل منابع جاری و در حد مجوزهای سازمان قابل پرداخت است و در مستمری پایه تأثیری ندارد.
زمان و نحوه دریافت احکام جدید
احکام جدید بازنشستگان و مستمریبگیران سازمان تأمین اجتماعی از روز یکشنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ صادر و در دسترس قرار گرفته است. بازنشستگان گرامی میتوانند بدون نیاز به مراجعه حضوری به شعب، به دو روش آنلاین احکام خود را مشاهده، دریافت و چاپ کنند. این یک تحول مثبت در جهت کاهش رفت و آمد و صرفهجویی در زمان و هزینه بازنشستگان است.
- روش اول: از طریق اپلیکیشن «تأمین من». این اپلیکیشن برای گوشیهای هوشمند طراحی شده و بازنشستگان میتوانند پس از نصب و ورود با اطلاعات شخصی، بخش «احکام حقوقی» را مشاهده کنند.
- روش دوم: از طریق سامانه خدمات غیرحضوری سازمان به نشانی es.tamin.ir. بازنشستگان میتوانند با وارد کردن کد ملی و رمز عبور (یا ثبتنام اولیه در سامانه)، به حکم جدید خود دسترسی پیدا کنند.
همچنین، سازمان تأمین اجتماعی یک ابزار محاسبه آنلاین در سامانه خدمات غیرحضوری قرار داده است. بازنشستگان میتوانند با استفاده از این ابزار، جزئیات محاسبات مستمری متناسبسازی شده خود را به طور کامل و شفاف مشاهده کنند. اگر سوال، ابهام یا اعتراضی به حکم صادره دارند، میتوانند از طریق پورتال مرکز نظارت و ارتباطات مردمی به نشانی tamin.ir درخواست خود را ثبت کنند و با دریافت کد پیگیری، فرآیند رسیدگی را پیگیری نمایند. همچنین با شماره تلفن ۱۴۲۰ (بدون نیاز به پیش شماره و از طریق تلفن ثابت یا همراه در سراسر کشور) میتوانند راهنمایی بگیرند.
تحلیل اقتصادی و چشمانداز آینده
افزایش ۵۰ درصدی میانگین حقوق بازنشستگان تأمین اجتماعی در سال ۱۴۰۵، در شرایطی رخ میدهد که نرخ تورم سالانه کشور حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد برآورد میشود. یعنی افزایش حقوق بازنشستگان نه تنها قدرت خرید آنان را حفظ کرده، بلکه تا حدودی نیز جبران عقبماندگی سالهای گذشته را کرده است. این یک موفقیت مهم برای سازمان تأمین اجتماعی محسوب میشود، به ویژه در مقایسه با سایر صندوقهای بازنشستگی که افزایش کمتری داشتهاند. با این حال، چالشهای جدی نیز وجود دارد.
پایگاه منابع مالی تأمین اجتماعی، عمدتاً وابسته به حق بیمههای دریافتی از کارفرمایان و بیمهشدگان است. با افزایش سن جمعیت و کاهش نرخ رشد نیروی کار جوان، نسبت پشتیبانی (نسبة شاغلان به بازنشستگان) در حال کاهش است. این یعنی منابع در حال کم شدن و مصارف در حال افزایش است. افزایش ۵۰ درصدی حقوق بازنشستگان، فشار مالی زیادی بر صندوق وارد میکند و سازمان تأمین اجتماعی برای پایداری بلندمدت خود، نیازمند اصلاحات ساختاری است.
چشمانداز آینده
سازمان تأمین اجتماعی باید به دنبال افزایش نرخ مشارکت بیمهای (کاهش فرار بیمهای)، سرمایهگذاری سودآور داراییهای خود و نیز شفافیت بیشتر در گزارشهای مالی باشد. همچنین لازم است دولت نیز بدهیهای خود به تأمین اجتماعی (که سالهاست معوق مانده) را پرداخت کند. اگر این اصلاحات انجام نشود، ممکن است در دهه آینده، سازمان با بحران نقدینگی جدی مواجه شود. اما در کوتاهمدت، خبر افزایش حقوق ۵۰ درصدی یک خبر خوش برای ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار بازنشسته و خانوادههای آنان است.