آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در ادامه تشدید تنشهای نظامی در خاورمیانه، شامگاه یکشنبه و بامداد دوشنبه، چندین کشور منطقه به طور همزمان آسمان خود را به روی ترافیک هوایی بستند. قطر، عراق و سوریه با صدور اطلاعیههای هوانوردی (نوتام)، مسیرهای هوایی خود را مسدود اعلام کردند. سازمان هواپیمایی کشوری ایران نیز از بسته شدن بخش غربی فضای پروازی کشور تا اطلاع ثانوی خبر داد. مجید اخوان، سخنگوی این سازمان، تأکید کرد که این تصمیم بر اساس ارزیابیهای ایمنی و امنیتی صورت گرفته است. دقایقی بعد، پروازهای فرودگاه امام نیز از بامداد ۱۸ خرداد تا اطلاع ثانوی متوقف اعلام شد. به مسافران توصیه شده است که از مراجعه به فرودگاه خودداری کرده و اخبار را از مراجع رسمی پیگیری کنند. در سوی دیگر، فرودگاه بینالمللی بنگوریون در اسرائیل نیز تعطیل شد. این اقدام در پی افزایش سطح هشدارهای امنیتی و پیشبینی احتمال حملات موشکی جدید از سوی ایران صورت گرفته است.
شرکت هواپیمایی هلندی KLM نیز در ادامه روند لغو پروازهای بینالمللی به مقصد اراضی اشغالی، تمامی پروازهای خود به تلآویو را تا تاریخ ۶ مرداد ۱۴۰۵ (۲۷ جولای) به حالت تعلیق درآورد. فرودگاه مونیخ در آلمان نیز به دلیل استنشاق دود در برج مراقبت، عملیات پروازی خود را تا اطلاع بعدی متوقف کرد. هر چند این حادثه ممکن است ارتباط مستقیمی با تنشهای منطقه نداشته باشد، اما بر جو عمومی نگرانی افزوده است! ارتش ایالات متحده اعلام کرده است که نیروهای آمریکایی در خاورمیانه در حالت آمادهباش کامل هستند و برای هر سناریویی آمادگی دارند. این بالاترین سطح هشدار نظامی در سالهای اخیر محسوب میشود. کانالهای عبری از افزایش سطح هشدار در سیستم امنیتی اسرائیل خبر داده و ارزیابیها حاکی از آن است که ایران ممکن است اهدافی را در منطقه خلیج فارس نیز هدف قرار دهد. منطقه در انتظار ساعاتی پرتنش و سرنوشتساز به سر میبرد.
بسته شدن آسمان قطر، عراق و سوریه؛ هماهنگی پشت پرده؟
بسته شدن همزمان و سریع آسمان سه کشور قطر، عراق و سوریه، در کمتر از چند ساعت، نشان از یک هماهنگی پشت پرده (احتمالاً از طریق کانالهای اطلاعاتی یا دیپلماتیک) دارد. قطر که میزبان بزرگترین پایگاه هوایی آمریکا در منطقه (العدید) است، با صدور نوتام خود (از ۷ تا ۱۴ ژوئن) عملاً به همه خطوط هوایی اعلام کرد که عبور از فضای قطر ممکن است با مخاطرات امنیتی همراه باشد. این اقدام، کاملاً پیشگیرانه و با هدف حفظ ایمنی هواپیماهای غیرنظامی است. قطر در مناقشات گذشته نیز نشان داده که میتواند نقش میانجی یا ناظر محتاط را بازی کند. بستن آسمان، ایران را از یک مسیر مهم ترانزیت هوایی (به ویژه برای پروازهای شرق به غرب) محروم میکند.
عراق که در همسایگی مستقیم ایران قرار دارد و در سالهای اخیر بارها شاهد حملات موشکی و راکتی به تأسیسات خود (از جمله پایگاه عین الاسد) بوده است، به سرعت آسمان خود را بست. این اقدام عراق، بیشتر یک «تابآوری اجباری» است تا یک تصمیم مستقل. عراق نمیخواهد به عرصه رویارویی مستقیم ایران و اسرائیل تبدیل شود و بستن آسمان، راهی برای اعلام بیطرفی و کاهش ریسک است. همچنین ممکن است عراق اطلاعاتی دریافت کرده باشد مبنی بر اینکه موشکهای ایرانی ممکن است از فراز خاک عراق به سمت اسرائیل عبور کنند و یا پدافند اسرائیل ممکن است موشکهای ایران را بر فراز عراق منهدم کند که سقوط آوار آن خطرناک است.
تعطیلی فرودگاه امام و بنگوریون؛ فلج شدن سفرهای هوایی
تعطیلی فرودگاه امام به عنوان بزرگترین و مهمترین فرودگاه ایران، یک شوک بزرگ به سیستم حمل و نقل هوایی کشور وارد کرد. سازمان هواپیمایی کشوری علت را «ارزیابیهای ایمنی و امنیتی» اعلام کرد. این اقدام به این معناست که مقامات ایرانی احتمال میدهند فرودگاه امام که در جنوب غربی تهران و در مسیر احتمالی حملات تلافیجویانه قرار دارد) هدف قرار گیرد و یا اینکه مبدأ حملات سایبری یا فیزیکی باشد. تعطیلی این فرودگاه، تمام پروازهای بینالمللی از تهران را متوقف کرده و هزاران مسافر را در سرگردانی (هم در ایران و هم در کشورهای مقصد) گرفتار کرده است.
در سوی مقابل، تعطیلی فرودگاه بنگوریون در اسرائیل، نشان از انتظار برای حملات قریبالوقوع دارد. بنگوریون تنها فرودگاه بینالمللی اسرائیل است و تعطیلی آن عملاً اسرائیل را از جهان جدا میکند (به جز چند فرودگاه کوچک داخلی). این تصمیم معمولاً در ساعات قبل از یک حمله موشکی یا پهپادی گسترده گرفته میشود تا از بروز تلفات گسترده در صورت اصابت موشک به فرودگاه جلوگیری شود. تجربه حملات آوریل ۲۰۲۴ نشان داد که تعطیلی بنگوریون (با وجود رهگیری موفق موشکها) به شدت به اقتصاد توریستی و اعتماد مسافران آسیب زد. توقف پروازهای فرودگاه مونیخ (که ظاهراً به دلیل استنشاق دود در برج مراقبت بوده) شاید مستقیماً به تنشهای خاورمیانه مرتبط نباشد، اما در بستر این بحران، هرگونه اختلال در هر فرودگاهی در جهان، با حساسیت بیشتری دنبال میشود. همچنین تعلیق پروازهای شرکت KLM به اسرائیل تا ۶ مرداد، یک سیگنال بسیار منفی به سایر خطوط هوایی است. KLM یکی از بزرگترین خطوط هوایی اروپایی است و تعلیق بلندمدت پروازهایش (نزدیک به دو ماه) نشان میدهد که این شرکت انتظار دارد تنشها نه یک بحران چند روزه، بلکه یک وضعیت پایدار و بلندمدت باشد. احتمالاً لوفتهانزا، ایرفرانس و بریتیش ایرویز نیز به زودی از تصمیمات مشابه خبر خواهند داد.
آمادهباش کامل ارتش آمریکا؛ معنای واقعی «برای هر سناریویی آمادهایم»
- اتاق جنگ اسرائیل به نقل از ارتش ایالات متحده اعلام کرده که «نیروهای آمریکایی در خاورمیانه در حالت آمادهباش کامل هستند و برای هر سناریویی آمادهاند». این عبارت در دیپلماسی نظامی، یک عبارت بسیار قوی و پرمعناست. «آمادهباش کامل» به معنای لغو تمام مرخصیها، تجهیز یگانهای رزمی، استقرار در موقعیتهای تاکتیکی و آمادگی برای انجام عملیات در کوتاهترین زمان ممکن (ساعاتی نه روزها) است. این بالاترین سطح هشدار نظامی آمریکا در منطقه پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و حملات آوریل ۲۰۲۴ است. «برای هر سناریویی آمادهایم» نیز یک عبارت کلیدی است:
سناریوی اول: دفاع از پایگاههای آمریکا در منطقه در برابر حملات نیابتی ایران (از عراق، سوریه، یمن).
- سناریوی دوم: کمک به پدافند هوایی اسرائیل (هماهنگی اطلاعاتی و رهگیری مشترک).
- سناریوی سوم: مشارکت مستقیم در حملات تلافیجویانه به اهداف نظامی در ایران (با هواپیماهای مستقر در قطر، امارات و عربستان).
هر سه سناریو روی میز است. واژه «هر سناریویی» نشان میدهد که کاخ سفید و پنتاگون حتی سناریوهای تهاجمی و حمله به خاک ایران را نیز رد نمیکنند. با این حال، باید توجه داشت که آمریکا به شدت از ورود به یک جنگ تمام عیار دیگر در خاورمیانه (پس از تجربه عراق و افغانستان) پرهیز دارد. انتخابات ریاستجمهوری آمریکا نزدیک است و بایدن (یا ترامپ) نمیخواهند یک جنگ جدید را مدیریت کنند. بنابراین «آمادهباش کامل» بیشتر یک اقدام بازدارنده است تا یک مقدمه برای حمله. پیام آمریکا به ایران: «دست به اقدام تلافیجویانه جدید نزنید، وگرنه ما در کنار اسرائیل خواهیم بود».
هشدار اسرائیل درباره حملات به خلیج فارس؛ گسترش دامنه درگیری
کانال ۱۵ عبری (که یک کانال تلویزیونی نسبتاً معتبر و نزدیک به سیستم امنیتی اسرائیل است) گزارش داده که ارزیابیها حاکی از آن است که ایران ممکن است «مکان دیگری را در منطقه خلیج فارس هدف قرار دهد». این هشدار بسیار مهم و نگرانکننده است. تاکنون، رویارویی مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل عمدتاً محدود به حملات سایبری، حملات به کشتیها (دریای سرخ و دریای عمان) و حملات موشکی از خاک ایران به سمت اسرائیل (با عبور از آسمان عراق، سوریه و اردن) بوده است. اما هدف قرار دادن یک هدف در «خلیج فارس» یعنی نزدیک کردن آتش به خانه کشورهای عربی همسایه (امارات، عربستان، قطر، بحرین و کویت). معنی این هشدار این است که ایران احتمالاً در حال برنامهریزی برای حمله به یک پایگاه نظامی آمریکا (مثلاً در بحرین یا قطر)، یک تأسیسات نفتی متعلق به یک کشور متحد اسرائیل، و یا حتی یک کشتی تجاری یا نظامی در آبهای بینالمللی خلیج فارس است. هرگونه حمله در خلیج فارس، پاسخ آمریکا و کشورهای عربی را به دنبال خواهد داشت و میتواند منطقه را به سمت یک جنگ چندضلعی سوق دهد.
چرا ایران چنین ریسکی را بپذیرد؟
دو دلیل احتمالی:
- اول، فشار افکار عمومی داخلی. پس از حملات اسرائیل به ضاحیه بیروت و حمله موشکی تلافیجویانه ایران، اگر ایران اکنون ساکت بنشیند، از نظر داخلی تضعیف میشود. حمله به یک هدف در خلیج فارس (که مستقیماً به اسرائیل مربوط نیست) میتواند نوعی «مدیریت تنش» باشد؛ پاسخی سخت اما نه به اندازه حمله به خاک اسرائیل.
- دوم، هدف قرار دادن یک متحد آمریکا در خلیج فارس، میتواند باعث شود آمریکا از حمایت بیقید و شرط خود از اسرائیل دست بکشد و به سراغ میانجیگری برود. این یک محاسبه غلط و خطرناک است، اما ممکن است تهران چنین محاسبهای کرده باشد.
چشمانداز آینده؛ منطقه در انتظار قریبالوقوع ترین ساعات
«اسرائیل هیوم» (یکی از پرمخاطبترین روزنامههای اسرائیل) نوشته است: «احتمال حملات موشکی ایران تا ساعاتی دیگر». این عبارت «تا ساعاتی دیگر» بسیار مهم است. یعنی اسرائیل انتظار دارد که موج دوم حملات در یک بازه زمانی بسیار کوتاه (نه روزها، بلکه چند ساعت) آغاز شود. معمولاً رسانههای اسرائیلی چنین پیشبینیهایی را با اطلاعات دقیق از منابع اطلاعاتی (شامل اطلاعات آمریکا یا اطلاعات داخلی ایران) منتشر میکنند. اگر این پیشبینی درست باشد، منطقه در آستانه تشدید ناگهانی و خطرناک قرار دارد. در چنین شرایطی، چند سناریو محتمل است.
-
سناریوی اول (بدبینانه)
ایران طی چند ساعت آینده، یک حمله موشکی ترکیبی (بالستیک و کروز) و پهپادی گسترده به اهداف نظامی و اقتصادی در عمق اسرائیل انجام میدهد. اسرائیل نیز با حملات هوایی گسترده به تأسیسات هستهای ایران و پایگاههای سپاه پاسخ میدهد. در این سناریو، آسمان منطقه برای روزها یا هفتهها بسته میماند و قیمت نفت به بالای ۲۰۰ دلار میرسد.
-
سناریوی دوم (واقعبینانه)
ایران حملات محدود و کنترلشده (مثلاً به اهداف نظامی در شمال اسرائیل) انجام میدهد. اسرائیل نیز پاسخ میدهد اما از ورود به جنگ تمام عیار خودداری میکند. تنش پس از یک هفته فروکش میکند. این سناریو شبیه به آوریل ۲۰۲۴ است. در این حالت، فرودگاهها طی ۲۴ تا ۷۲ ساعت آینده بازگشایی خواهند شد.
-
سناریوی سوم (خوشبینانه)
با مداخله دیپلماتیک قطر، عمان و روسیه، تنش مهار میشود. ایران از حمله جدید منصرف میشود و اسرائیل نیز آن را یک «پیروزی بازدارنده» اعلام میکند. فرودگاهها ظرف ۲۴ ساعت باز میشوند. احتمال این سناریو با توجه به اظهارات تند مقامات اسرائیلی (بنگویر) و بسته شدن فرودگاهها، کم است. مردم منطقه باید خود را برای یک شب طولانی و پراسترس آماده کنند.
بهترین توصیه: دوری از مرزها، فرودگاهها و تأسیسات نظامی و نظامی، و پیگیری اخبار از منابع رسمی و معتبر.