آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
سازمان هواشناسی کشور با صدور هشدار سطح زرد، از ناپایداری جوی در نوار شمالی کشور خبر داد. بر این اساس، امروز دوشنبه ۱۸ خرداد و فردا سهشنبه ۱۹ خرداد، شاهد رگبار باران، رعد و برق و وزش باد در هشت استان شمالی خواهیم بود. این ناپایداریها ناشی از گذر امواج میانی جو از نوار شمالی کشور است. این امواج که از سمت غرب به شرق در حال حرکت هستند، با ورود به مناطق مرطوب خزری، شرایط را برای تشکیل ابرهای همرفتی و بارشهای رگباری فراهم میکنند. بر اساس اعلام سازمان هواشناسی، استانهای درگیر این ناپایداری عبارتند از: شمال آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل، استانهای ساحلی دریای خزر (گیلان، مازندران و گلستان)، ارتفاعات البرز (البرز و تهران)، خراسان شمالی و شمال خراسان رضوی. مهمترین مخاطرات این سامانه بارشی، ابرناکی، وزش باد نسبتاً شدید، رگبار باران و رعد و برق است. در مناطق مستعد، احتمال بارش تگرگ نیز دور از انتظار نیست. مسافران و ساکنان این مناطق باید تمهیدات لازم را برای مواجهه با این پدیدهها در نظر بگیرند.
این شرایط جوی در حالی رخ میدهد که بخش بزرگی از کشور درگیر تنشهای نظامی و امنیتی است و بسیاری از هموطنان در تهران و سایر شهرهای بزرگ، شب گذشته را در حالت آمادهباش و نگرانی سپری کردهاند. تغییرات جوی میتواند بر عملیات نظامی و جابهجایی نیروها نیز تأثیرگذار باشد. به کشاورزان و باغداران این مناطق توصیه میشود نسبت به محافظت از محصولات خود در برابر بارش تگرگ اقدام کنند. همچنین دامداران از چرای دام در مناطق مرتفع و حاشیه مسیلها در زمان بارش خودداری نمایند. رانندگانی که قصد تردد در جادههای کوهستانی شمال کشور (از جمله جاده چالوس، هراز و فیروزکوه) را دارند، باید احتیاط بیشتری به خرج دهند. لغزندگی جاده، کاهش شعاع دید در اثر باران و مه، و احتمال ریزش سنگ از جمله خطرات این جادهها در شرایط بارانی است. هواشناسی همچنین نسبت به آبگرفتگی موقت معابر و جاری شدن روانآب در مناطق مستعد هشدار داده است. شهروندان از توقف و تردد در حاشیه رودخانهها و مسیلها در زمان بارش خودداری کنند. این سامانه بارشی تا پایان روز سهشنبه در این مناطق فعال خواهد بود و از روز چهارشنبه از کشور خارج میشود.
تحلیل سینوپتیکی سامانه بارشی و مناطق تحت تأثیر
سامانه بارشی که امروز وارد نوار شمالی کشور شده است، از نوع «امواج میانی جو» (Mid-level waves) است. این امواج که در ترازهای میانی و فوقانی جو (ارتفاع حدود ۵ تا ۱۰ کیلومتری) شکل میگیرند، با حرکت از سمت غرب به شرق، ناپایداری را به همراه دارند. هنگامی که این امواج با رطوبت قابل توجه دریای خزر و همچنین رطوبت ناشی از تبخیر از روی زمین در استانهای شمالی برخورد میکنند، هوا به سرعت ناپایدار شده و ابرهای کومولونیمبوس (ابرهای بارانزای عمودی) تشکیل میشوند. این ابرها قادر به تولید بارشهای سنگین و ناگهانی (رگباری)، رعد و برق و گاهی تگرگ هستند. مناطق تحت تأثیر این سامانه به سه دسته تقسیم میشوند:
- دسته اول، استانهای شمال غرب (آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و اردبیل) هستند. این مناطق اولین ایستگاه ورود امواج میانی به کشور هستند و به همین دلیل از امروز (دوشنبه) تحت تأثیر بارشها قرار میگیرند.
- دسته دوم، استانهای ساحلی خزر (گیلان، مازندران و گلستان) و ارتفاعات البرز هستند. این مناطق به دلیل نزدیکی به منبع رطوبتی (دریای خزر) و اثر کوهستانی (صعود هوا بر روی ارتفاعات البرز که باعث افزایش ناپایداری میشود)، شدیدترین بارشها را تجربه خواهند کرد.
- دسته سوم، استانهای خراسان شمالی و شمال خراسان رضوی هستند که این سامانه در روز پایانی فعالیت خود (سهشنبه) به آنها خواهد رسید.
شدت بارشها در این مناطق به طور میانگین بین ۱۰ تا ۳۰ میلیمتر پیشبینی میشود، اما در نقاط مستعد (به ویژه دامنههای شمالی البرز) ممکن است در مدت کوتاه (چند ساعت) بیش از ۴۰ میلیمتر باران ببارد. این مقدار برای جاری شدن روانآب و آبگرفتگی معابر کافی است. همچنین احتمال تشکیل ابرهای تندری (Thunderstorms) در ساعات بعدازظهر (زمان حداکثر گرمایش سطح زمین) بیشتر است.
مخاطرات جانبی؛ رعد و برق، تگرگ، لغزندگی جاده و مه
- رعد و برق یکی از مخاطرات اصلی این سامانه است. هر رعد و برق یک تخلیه الکتریکی عظیم بین ابر و زمین است که میتواند باعث صاعقه زدگی افراد، آتشسوزی در مناطق جنگلی و مراتع، و اختلال در تجهیزات الکترونیکی و برق شود. در مناطق کوهستانی و ارتفاعات البرز، احتمال وقوع رعد و برق بیشتر است. به کوهنوردان و طبیعتگردان توصیه میشود امروز و فردا به هیچ وجه به ارتفاعات صعود نکنند. همچنین کشاورزی که در مزارع و باغات کار میکنند، در صورت شنیدن صدای رعد، سریعاً به مکان سرپناه پناه ببرند.
- تگرگ دومین مخاطره جدی است. اگرچه احتمال وقوع تگرگ در همه مناطق یکسان نیست، اما در مناطق مستعد (به ویژه دامنههای البرز و ارتفاعات)، بارش تگرگ میتواند خسارت سنگینی به محصولات کشاورزی، باغات میوه (به ویژه میوههای در حال رسیدن مانند گیلاس، آلبالو و زردآلو)، گلخانهها و خودروهای پارک شده در فضای باز وارد کند. سازمان هواشناسی به کشاورزان هشدار داده است که تمهیدات لازم (پوشش گلخانهها، جمعآوری محصولات رسیده) را به عمل آورند. همچنین دامداران از چرای دام در دامنهها خودداری کنند.
- لغزندگی جاده به دلیل بارش باران و همچنین کاهش شعاع دید ناشی از باران و مه (به ویژه در مناطق کوهستانی)، سومین مخاطره است. جاده چالوس، هراز، فیروزکوه، و جادههای داخل استانهای گیلان، مازندران و گلستان در این دو روز وضعیت لغزنده و خطرناکی خواهند داشت. رانندگان باید سرعت مطمئنه را رعایت کنند، فاصله طولی را افزایش دهند، چراغهای خودرو را روشن نگه دارند و از سبقت غیرمجاز جداً خودداری کنند. پلیس راه احتمالاً محدودیتهای ترافیکی مقطعی را در این جادهها اعمال خواهد کرد.
همزمانی شرایط جوی با بحران نظامی؛ افزایش پیچیدگی مدیریت بحران
نکته قابل توجه و قابل تأمل، همزمانی این ناپایداری جوی با بحران نظامی شدید در منطقه است. بامداد امروز (۱۸ خرداد) حملات متقابل ایران و اسرائیل به اوج خود رسید و جنگ تمام عیار در منطقه در جریان است. در چنین شرایطی، جادههای شمال کشور که مسیرهای حیاتی برای جابهجایی نیروهای نظامی، تجهیزات و همچنین مسیرهای تردد مردم عادی (به ویژه ساکنان تهران که ممکن است قصد خروج از پایتخت داشته باشند) است، در وضعیت بحرانی قرار میگیرد. باران و لغزندگی جاده میتواند عملیات امداد و نجات و جابهجایی نیروها را مختل کند. همچنین، رعد و برق ممکن است در کنار تهدیدات جوی، تهدیداتی امنیتی نیز ایجاد کند. سامانههای راداری و الکترونیکی حساس به صاعقه، ممکن است دچار اختلال شوند. نیروهای پدافند هوایی نیز در شرایط ابری و بارانی با کاهش دید و همچنین اختلال در برخی سامانههای ردیابی الکترواپتیکال مواجه میشوند. از سوی دیگر، بارش شدید میتواند تا حدی از شدت گرد و غبار و آلودگی هوا بکاهد و دید افقی را بهبود بخشد، اما در مقابل، تجمع آب در معابر و مسیلها نیز میتواند موجب سیل و آبگرفتگی در مناطق شهری و روستایی شود.
سازمان هواشناسی و سازمان مدیریت بحران کشور باید با هماهنگی کامل با ارتش، سپاه و نهادهای امنیتی، تمهیدات ویژهای برای این شرایط خاص اتخاذ کنند. اطلاعرسانی دقیق و به موقع به مردم درباره وضعیت جادهها و مناطق سیلخیز، یک ضرورت حیاتی است. در شرایطی که کشور درگیر جنگ است، یک سیل ناگهانی در شمال میتواند فشار مضاعفی بر منابع امدادی کشور (هلال احمر، اورژانس، آتشنشانی) وارد کند که از قبل برای مقابله با تهدیدات نظامی بسیج شدهاند.
توصیههای ایمنی به مسافران و ساکنان مناطق شمالی
به همه هموطنانی که در استانهای شمالی (به ویژه استانهای ساحلی خزر و ارتفاعات البرز) ساکن هستند یا به این مناطق سفر کردهاند، توصیههای زیر اکیداً لازم الاجرا است:
- اول، از هرگونه تردد غیرضروری در جادههای کوهستانی و حاشیه رودخانهها خودداری کنید.
- دوم، در هنگام وقوع رعد و برق، از ایستادن زیر درختان بلند، نزدیکی دکلهای برق و فلزی، و استفاده از تلفن همراه در فضای باز بپرهیزید.
- سوم، از اتراق و برپایی چادر در حاشیه مسیلها و رودخانهها (حتی رودخانههای خشک و فصلی) اکیداً خودداری کنید، زیرا احتمال جاری شدن سیل ناگهانی (Flash Flood) وجود دارد.
به کشاورزان و باغداران نیز توصیه میشود:
در صورت امکان، محصولات رسیده (مانند گندم، جو، سبزیجات، میوهها) را قبل از وقوع باران و تگرگ برداشت کنند.
- پوشش گلخانهها و سازههای کشاورزی را محکم ببندند.
- زنبورداران کندوهای خود را به مکان امن و مرتفع منتقل کنند.
- در هنگام وقوع رعد و برق از کار در مزارع و باغات خودداری کنند.
- از برقگرفتگی در اثر رعد و برق جلوگیری شود.
مسافران و رانندگانی که ناچار به تردد در جادههای شمالی هستند:
- پیش از حرکت، حتماً وضعیت جادهها را از سامانه ۱۴۱ (مرکز مدیریت راههای کشور) استعلام کنند.
- خودرو را به تجهیزات زمستانی (زنجیر چرخ، برف پاک کن سالم) مجهز کنند.
- سوخت کافی به همراه داشته باشند.
- در صورت مواجهه با باران شدید و کاهش شعاع دید، خودرو را در یک جایگاه امن (پارکینگ بین راهی، نه شانه خاکی جاده) متوقف کرده و صبر کنند تا شدت باران کاهش یابد.
چشمانداز آینده؛ سامانه بارشی تا کی ادامه دارد؟
بر اساس نقشههای پیشیابی سازمان هواشناسی، این سامانه بارشی از بعدازظهر امروز (دوشنبه) بر روی استانهای آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و اردبیل فعال میشود. طی امشب (دوشنبه شب) شدت بارش در استانهای ساحلی خزر (گیلان، مازندران) و ارتفاعات البرز (استانهای البرز، تهران، سمنان) افزایش مییابد. فردا (سهشنبه) این سامانه به سمت شرق حرکت میکند و خراسان شمالی و شمال خراسان رضوی را تحت تأثیر قرار میدهد. همچنین بارشهای پراکنده در استانهای گلستان و شرق مازندران نیز ادامه خواهد داشت.
از روز چهارشنبه (۲۰ خرداد) این سامانه از مرزهای شرقی کشور خارج میشود و جو نسبتاً پایداری بر نوار شمالی کشور حاکم خواهد شد. تنها در برخی نقاط ارتفاعات البرز، بارشهای پراکنده بعدازظهری (به دلیل گرمایش سطح) ممکن است رخ دهد که شدت و گستردگی قابل توجهی ندارند. از روز پنجشنبه، افزایش نسبی دما در شمال کشور پیشبینی میشود و هوای نسبتاً گرم و مرطوب جایگزین شرایط بارانی خواهد شد. با توجه به همزمانی بارشها با شرایط جنگی، توصیه میشود همه شهروندان اخبار تکمیلی را از صداوسیما و خبرگزاریهای رسمی پیگیری کنند و به شایعات در فضای مجازی توجه نکنند.