آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
زمینلرزهای به بزرگی ۵ ریشتر، بعدازظهر امروز (سهشنبه ۱۹ خرداد ۱۴۰۵) بخشهایی از استان هرمزگان را لرزاند. این زلزله در عمق ۲۲ کیلومتری زمین رخ داده است. کانون این زمینلرزه، منطقه «سرگزی احمدی» در شمال استان هرمزگان گزارش شده است. این منطقه در فاصله نسبتاً نزدیکی از شهرستانهای حاجیآباد و بندرعباس قرار دارد. بزرگی ۵ ریشتر در مقیاس امواج درونی زمین (ریشتر)، یک زلزله «متوسط» محسوب میشود. زلزلههایی با این قدرت معمولاً توسط همه افراد احساس میشوند و میتوانند به ساختمانهای غیرمقاوم و فرسوده خسارت وارد کنند. عمق ۲۲ کیلومتری این زلزله، نسبتاً «متوسط» است. هرچه عمق زلزله کمتر باشد، شدت لرزش در سطح زمین بیشتر است. در عمق ۲۲ کیلومتری، احتمال خسارت به ساختمانهای استاندارد و مقاوم کم است، اما ساختمانهای قدیمی و فرسوده ممکن است دچار ترک خوردگی و آسیب شوند.
ساکنان شهرستانهای حاجیآباد، بندرعباس، بندرلنگه و حتی بخشهایی از استان کرمان (مانند سیرجان و بافت) نیز ممکن است این زمینلرزه را به صورت خفیف احساس کرده باشند. تا لحظه تنظیم این خبر، هیچ گزارش رسمی از خسارتهای جانی (تلفات انسانی) منتشر نشده است. با این حال، تیمهای ارزیاب هلال احمر و مدیریت بحران استان هرمزگان به مناطق زلزلهزده اعزام شدهاند تا میزان خسارتهای مالی را بررسی کنند. استان هرمزگان یکی از مناطق لرزهخیز کشور محسوب میشود و در سالهای اخیر زمینلرزههای متعددی با بزرگیهای مختلف در این استان رخ داده است. گسلهای فعال متعددی مانند گسل زندان، گسل باغین و گسل میناب در این استان وجود دارند. به شهروندان ساکن در مناطق زلزلهزده توصیه میشود آرامش خود را حفظ کرده و از شایعات در فضای مجازی پرهیز کنند. همچنین نسبت به ایمنی ساختمان خود اطمینان حاصل کرده و در صورت مشاهده هرگونه ترک یا آسیب، با کارشناسان فنی مشورت کنند.
تحلیل مشخصات لرزهای؛ بزرگی، عمق و موقعیت جغرافیایی
زمینلرزه ۵ ریشتری یک رویداد با انرژی قابل توجه است. در مقیاس ریشتر (که لگاریتمی است)، هر یک واحد افزایش در بزرگی، تقریباً ۳۱ برابر افزایش انرژی را نشان میدهد. زلزله ۵ ریشتری حدود ۳۱ برابر انرژی زلزله ۴ ریشتری و حدود ۱۰۰۰ برابر انرژی زلزله ۳ ریشتری آزاد میکند. بنابراین، این زلزله به هیچ وجه یک رویداد «کوچک» و «خیفی» نیست. مردم در شعاع چند ده کیلومتری کانون، لرزش شدیدی را احساس کردهاند و ممکن است اشیاء از روی قفسهها سقوط کرده باشند.
عمق ۲۲ کیلومتری برای این بزرگی، نسبتاً «میانعمق» محسوب میشود. اگر همین زلزله در عمق ۵ کیلومتری (بسیار کم) رخ میداد، خسارات بسیار بیشتری به همراه داشت. اما در عمق ۲۲ کیلومتری، انرژی لرزهای در مسیر رسیدن به سطح زمین تا حدی مستهلک (تضعیف) میشود. با این حال، زلزلههای ۵ ریشتری با عمق ۲۰ تا ۳۰ کیلومتر همچنان قادر به ایجاد خسارت به ساختمانهای غیرمقاوم هستند. احتمال ترک خوردگی دیوارهای گلی و خشتی، ریزش سقفهای کاذب و آسیب به تأسیسات شهری (لولههای آب و گاز) وجود دارد.
منطقه «سرگزی احمدی» در شمال استان هرمزگان و در مجاورت استان کرمان قرار دارد. این منطقه در زون زمینشناسی «سنندج-سیرجان» و نزدیکی به گسلهای فعال «گسل دهشیر» و «گسل بافت» واقع شده است. هر چند خود هرمزگان در زون «مکران» و «زاگرس» قرار دارد، اما شمال هرمزگان تحت تأثیر گسلهای استان کرمان نیز هست. بررسی دقیق کانون زلزله و گسل مسبب آن، نیازمند مطالعات تکمیلی لرزهشناسان است.
مناطق تحت تأثیر و احتمال خسارت
قویترین لرزشها در شعاع ۱۰ تا ۲۰ کیلومتری کانون زلزله (منطقه سرگزی احمدی) احساس شده است. این منطقه عمدتاً روستایی و کوهستانی است و جمعیت متراکمی ندارد. همین عامل (جمعیت کم) مهمترین دلیل عدم گزارش تلفات جانی است. اگر چنین زلزلهای در یک شهر بزرگ با تراکم جمعیت بالا (مانند بندرعباس) رخ میداد، احتمال تلفات و خسارات بسیار بیشتر بود. با این حال، روستاهای اطراف سرگزی احمدی ممکن است دچار خسارت شده باشند. شهرستانهای حاجیآباد (نزدیکترین شهر به کانون) و بافت (در استان کرمان) نیز لرزش قابل توجهی را احساس کردهاند. در این شهرها، ساکنان طبقات بالا احتمالاً لرزش را شدیدتر حس کردهاند. ساختمانهای بلند (بیش از ۵ طبقه) نسبت به زلزلههای با عمق متوسط، حساسیت بیشتری دارند و نوسان بیشتری خواهند داشت. فرودگاه بندرعباس، پالایشگاه نفت ستاره خلیج فارس و بنادر مهم استان هرمزگان در شعاع خطر این زلزله نبودهاند و جای نگرانی نیست. نوع خسارت احتمالی شامل: ترکهای ریز تا متوسط در دیوارهای گلی و خشتی، ریزش اندود دیوار، شکستن شیشهها، ریزش اجسام از ارتفاع (آیینه، قفسه، کمد). در ساختمانهای بتنی و فولادی با اسکلت مقاوم، احتمال خسارت ساختاری (آسیب به ستونها و تیرها) بسیار کم است، اما ممکن است دیوارهای جداکننده (پارتیشنها) و نمای ساختمان ترک بردارند. تیمهای ارزیاب هلال احمر در حال بررسی دقیق مناطق روستایی هستند و خبرها متعاقباً اعلام میشود.
گسلهای فعال در استان هرمزگان
استان هرمزگان در منطقهای با لرزهخیزی بالا قرار دارد. سه زون اصلی زمینشناسی در این استان وجود دارد: زون زاگرس (چینخورده و راندگی)، زون مکران (فرورانش)، و زون سنندج-سیرجان. این سه زون هر یک گسلهای متعددی دارند. مهمترین گسلهای هرمزگان عبارتند از: گسل زندان (که در زلزله سال ۱۳۸۴ بندرعباس نقش داشت)، گسل میناب، گسل باغین، گسل جگین، و گسل کهورک. همچنین گسلهای استان کرمان (مانند گسل دهشیر) نیز شمال هرمزگان را تحت تأثیر قرار میدهند.
زلزله امروز ممکن است ناشی از حرکت یک گسل فرعی در مرز هرمزگان و کرمان باشد. بررسی دقیق کانون زلزله توسط لرزهشناسان و نقشهبرداری از سطح زمین (با استفاده از تصاویر ماهوارهای) میتواند گسل مسبب را شناسایی کند. زلزلههای با بزرگی ۴ تا ۵ معمولاً انرژی یک گسل فرعی را تخلیه میکنند و لزوماً نشانه آمادگی گسل اصلی برای زلزله بزرگ نیستند. با این حال، هر زلزله متوسط میتواند تنش را در پوسته زمین تغییر دهد و احتمال وقوع زلزله بعدی را در گسلهای مجاور افزایش یا کاهش دهد (بحث «تنش کولمب»). به دلیل وجود گسلهای متعدد فعال، ساخت و ساز در استان هرمزگان باید با رعایت استانداردهای مقاوم در برابر زلزله (آیین نامه ۲۸۰۰) انجام شود. متأسفانه در برخی مناطق روستایی و حتی حومه شهرها، ساختمانهای غیرمقاوم (خشتی و گلی و آجری بدون کلاف) هنوز دیده میشود. این ساختمانها در زلزله ۵ ریشتری به شدت آسیب پذیر هستند. مسئولان باید هر چه سریعتر نسبت به مقاومسازی و بازسازی واحدهای مسکونی فرسوده اقدام کنند.
واکنش دستگاههای امدادی و مدیریت بحران
بلافاصله پس از وقوع زلزله، ستاد مدیریت بحران استان هرمزگان با دعوت از دستگاههای عضو (هلال احمر، اورژانس، آتشنشانی، نیروی انتظامی، سپاه، بسیج، راهداری، آب و برق و گاز) در حالت آماده باش قرار گرفت. تیمهای ارزیاب هلال احمر (معمولاً در قالب تیمهای واکنش سریع) به مناطق روستایی اطراف کانون زلزله اعزام شدهاند. وظیفه این تیمها، بررسی میزان خسارت، شمارش مصدومان احتمالی (اگر باشند) و شناسایی نیازهای فوری (آب، غذا، چادر، دارو) است. اورژانس کشور نیز آماده باش خود را اعلام کرده است. آمبولانسهای مستقر در شهرستانهای حاجیآباد و بندرعباس به حالت آماده باش درآمدهاند. تاکنون تماس اضطراری خاصی مبنی بر مصدومیت یا محبوس شدن افراد زیر آوار گزارش نشده است. با این حال، به دلیل دورافتاده بودن برخی مناطق روستایی و احتمال قطعی ارتباطات مخابراتی، ممکن است گزارش خسارات با تأخیر به مرکز برسد. تیمهای امدادی به روستاهای صعبالعبور نیز در حال اعزام هستند.
نیروی انتظامی و راهداری نیز نسبت به ایمن سازی جادههای منتهی به مناطق زلزلهزده اقدام کردهاند. احتمال ریزش سنگ در جادههای کوهستانی وجود دارد و رانندگان باید با احتیاط کامل تردد کنند. همچنین شرکتهای آب و فاضلاب، برق و گاز، شبکههای خود را برای بررسی نشتی یا قطعی احتمالی بازرسی میکنند. در صورت مشاهده هرگونه ترک در لولههای گاز، بلافاصله مراتب را به سامانه ۱۹۴ اطلاع دهید. تاکنون گزارشی از قطعی گسترده خدمات شهری منتشر نشده است.
توصیههای ایمنی به شهروندان در هنگام و پس از زلزله
در هنگام وقوع زلزله، مهمترین اصل «پناه بگیر، زیر میز برو، بمان» (Drop, Cover, Hold On) است. به جای دویدن به سمت بیرون از ساختمان (که خطرناک است)، سریعاً زیر یک میز محکم یا نیمکت پناه بگیرید. صورت خود را بپوشانید و سر و گردن خود را با دستان محافظت کنید. در پناهگاه بمانید تا لرزش متوقف شود. از آسانسور استفاده نکنید و به پنجرهها و آینهها نزدیک نشوید. اگر بیرون از ساختمان هستید، به فضای باز بروید و از درختان، تیرهای برق و ساختمانها فاصله بگیرید. پس از پایان لرزش اصلی، آرامش خود را حفظ کنید. ساختمان را به صورت سازماندهی شده ترک کنید (دویدن و هل دادن ممنوع). در صورت مشاهده هرگونه نشتی گاز (بوی گاز)، شیر اصلی گاز را ببندید و در ساختمان از کبریت و فندق استفاده نکنید. در صورت قطعی برق، شمع روشن نکنید (خطر انفجار گاز)، از چراغ قوه استفاده کنید. از اشغال کردن خطوط تلفن (به استثنای تماسهای ضروری با اورژانس) خودداری کنید تا خطوط برای امداد رسانی آزاد بماند.
اخبار را از منابع رسمیو یا کانالهای رسمی هلال احمر و مدیریت بحران استان پیگیری کنید. به هیچ وجه به شایعات در فضای مجازی (کانالهای تلگرامی، اینستاگرامی و ایکس) توجه نکنید. در هنگام بروز حادثه، سودجویان و شایعهپراکنان فعال میشوند. همچنین در صورت نداشتن ضرورت، به مناطق زلزلهزده سفر نکنید تا مسیر برای خودروهای امدادی بسته نشود. همواره یک کولهپشتی اضطراری شامل آب، مواد غذایی فاسد نشدنی، چراغ قوه، باتری اضافه، جعبه کمکهای اولیه، مدارک شناسایی و پتو را در دسترس داشته باشید.