آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
شامگاه سهشنبه (۱۹ خرداد) و بامداد چهارشنبه (۲۱ خرداد)، تحولات نظامی گستردهای در منطقه رقم خورد. فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد که در پاسخ به سرنگونی یک هلیکوپتر آپاچی ارتش آمریکا، حملات دفاع از خود علیه ایران را آغاز کرده است. این حملات به دستور فرمانده کل قوای آمریکا و ساعت ۵ بعد از ظهر امروز به وقت شرق آمریکا (بامداد پنجشنبه به وقت ایران) آغاز شد. سنتکام جزئیات دقیق اهداف و میزان خسارت را هنوز اعلام نکرده است. همزمان با این تحولات، منابع محلی از شنیده شدن صدای انفجارهایی در بندر سیریک (استان هرمزگان) خبر دادند. ساکنان روستاهای اطراف، این صداها را گزارش کردهاند، اما هنوز ماهیت دقیق این انفجارها مشخص نیست و نهادهای رسمی نظامی و انتظامی اظهارنظری نکردهاند.
در سطح دیپلماتیک، شبکه الحدث گزارش داد که «بنیامین نتانیاهو» نخستوزیر اسرائیل و «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا، امشب (شب چهارشنبه به وقت آمریکا) به طور تلفنی درباره ایران و لبنان گفتگو کردند. این تماس تلفنی در شرایطی انجام میشود که تنشها در منطقه پس از تبادل آتش میان ایران و اسرائیل در روزهای اخیر به اوج خود رسیده است. اسرائیل اهدافی را در تهران، اصفهان و ماهشهر هدف قرار داد و ایران نیز موشکهای بالستیک به سمت پایگاههای نظامی اسرائیل شلیک کرد.
خبرنگار کانال ۱۴ اسرائیل (کانال ۱۴ عبری) در تحلیلی پیشبینی کرده است که ترامپ در پاسخ به سرنگونی بالگرد آمریکایی، یک حمله جزئی و نمادین انجام خواهد داد. به گفته این تحلیلگر، این حملات شامل «یک ایستگاه راداری و چند سکوی پرتاب ضدموشکی در منطقه تنگه هرمز» خواهد بود. این خبرنگار تأکید کرده است که این حملات از جنس همان حملاتی است که قبلاً نیز در جریان آتشبسهای قبلی دیده شده و انتظار نمیرود جنگی تمام عیار شعلهور شود. او افزود: «صمیمانه امیدوارم اشتباه کنم.» بندر سیریک در استان هرمزگان و در نزدیکی تنگه هرمز قرار دارد. این منطقه از نظر استراتژیک بسیار حساس است و هرگونه انفجار یا تحرک نظامی در آن، میتواند نشانه آغاز یک رویارویی گسترده تر باشد. رسانههای محلی از اعزام تیمهای امدادی به منطقه خبر دادهاند.
تحلیل حملات آمریکا علیه ایران (سنتکام) و اهداف احتمالی
سنتکام (فرماندهی مرکزی ایالات متحده) رسماً اعلام کرده است که حملات «دفاع از خود» علیه ایران را آغاز کرده است. عبارت «دفاع از خود» در حقوق بینالملل، بیانگر این است که آمریکا مدعی است که ایران ابتدا به آن حمله کرده است (با سرنگونی بالگرد آپاچی). در این بیانیه، سنتکام تصریح کرده است که این حملات «به دستور فرمانده کل قوا» (یعنی رئیسجمهور ترامپ) انجام شده است. این نشان میدهد که تصمیم در بالاترین سطح گرفته شده است.
اهداف احتمالی این حملات چیست؟
بر اساس تحلیل خبرنگار کانال ۱۴ اسرائیل، اهداف محدود و نمادین خواهند بود: «یک ایستگاه راداری و چند سکوی پرتاب ضدموشکی در منطقه تنگه هرمز».
ایستگاههای راداری، چشم و گوش نیروهای مسلح ایران در منطقه هستند. هدف قرار دادن آنها، کور کردن سیستم دفاع هوایی ایران در تنگه هرمز است. همچنین سکوهای پرتاب ضدموشکی (احتمالاً سکوهای موشکهای خرداد، باور-۳۷۳، یا سامانههای دفاع ساحلی مانند نور) از جمله اهدافی هستند که ایران میتواند از آن ها برای بسته نگهداشتن تنگه هرمز و حمله به کشتیهای آمریکایی استفاده کند.
با این حال، این حملات احتمالاً از طریق جنگندههای اف-۳۵ رادارگریز (با سوخت رسانی هوایی) و یا موشکهای کروز دوربرد (Tomahawk) از ناوهای آمریکایی مستقر در دریای عمان و خلیج فارس انجام خواهد شد. به دلیل فاصله نسبتاً کم (چند صد کیلومتر)، امکان استفاده از توپخانه ساحلی نیز وجود دارد. نکته کلیدی این است که آمریکا از حمله به اهداف هستهای یا حاکمیتی (مانند تأسیسات نفتی، پالایشگاهها، فرودگاهها، و تأسیسات فرماندهی) خودداری خواهد کرد تا جنگ گسترش نیابد. به عبارت دیگر، همانطور که خبرنگار اسرائیلی گفت: «حمله نمادین و جزئی» خواهد بود، نه آغاز یک جنگ تمام عیار.
تحلیل انفجار در بندر سیریک؛ ارتباط با حملات آمریکا یا رخداد داخلی؟
هنوز هیچ نهاد رسمی (نیروی انتظامی، سپاه پاسداران، یا دولت) ماهیت انفجارهای بندر سیریک را تأیید یا تکذیب نکرده است. سه سناریو محتمل است:
-
سناریوی اول
این انفجارها نتیجه «عملیات واکنش سریع» پدافند هوایی ایران در پاسخ به حملات آمریکا بوده است. یعنی رادارهای ایران، موشکها یا پهپادهای آمریکایی را رهگیری کرده و با شلیک موشکهای پدافندی آنها را منهدم کردهاند. صدای انفجار ممکن است صدای رهگیری و انهدام اهداف هوایی باشد. این محتملترین سناریو است زیرا همزمانی زمانی (چند ساعت پس از اعلام سنتکام) بسیار قابل توجه است.
-
سناریوی دوم
این انفجارها نتیجه «حمله موشکی یا پهپادی موفق آمریکا» به تأسیسات نظامی در بندر سیریک (مانند یک انبار مهمات، یک سایت راداری، یا یک پایگاه دریایی) بوده است. اگر این سناریو درست باشد، ایران احتمالاً خسارت را تایید نخواهد کرد (همانند رویکرد قبلی در مورد حملات اسرائیل) و آن را «انفجار در یک مرکز صنعتی» یا «آتشسوزی ناشی از اتصال برق» گزارش خواهد کرد. اما انتشار تصاویر ماهوارهای توسط رسانههای غربی در روزهای آینده میتواند حقیقت را روشن کند.
-
سناریوی سوم (کماحتمال)
این انفجارها ربطی به حملات آمریکا ندارد و صرفاً یک «حادثه صنعتی» (مانند انفجار در یک کارخانه یا پالایشگاه) یا «ترور یک مقام محلی» با مواد منفجره بوده است. اما با توجه به حساسیت منطقه و همزمانی زمانی، این سناریو بسیار بعید است. به هر حال، تا اطلاع رسمی، مردم باید از نزدیک شدن به محل انفجار خودداری کنند و اخبار را فقط از رسانههای رسمی پیگیری کنند.
تحلیل گفتگوی تلفنی نتانیاهو و ترامپ؛ هماهنگی قبل از حمله؟
- تماس تلفنی شبانه نتانیاهو و ترامپ، چندین پیام مهم دارد:
اول، «هماهنگی استراتژیک» بین دو متحد. قبل از هر اقدام نظامی بزرگ علیه ایران، آمریکا و اسرائیل معمولاً مواضع خود را هماهنگ میکنند تا از بروز غافلگیری و تداخل در عملیات جلوگیری شود. اسرائیل از آمریکا میخواهد که حملات خود را با حملات اسرائیل به ایران (که در روزهای اخیر انجام شد) هماهنگ کند و برعکس. همچنین، آنها احتمالاً در مورد واکنش احتمالی ایران (حمله موشکی به اسرائیل، فعالسازی حزبالله لبنان، و بستن تنگه هرمز) و نحوه مقابله با آن گفتگو کردهاند.
- دوم، «پیام بازدارندگی به ایران». وقتی دو کشور متحد آشکارا اعلام میکنند که با یکدیگر در بالاترین سطح مشورت میکنند، ایران این پیام را دریافت میکند که «اگر به یکی حمله کنید، با واکنش مشترک هر دو طرف روبرو خواهید شد». این یک پیام قوی است که میتواند ایران را از هرگونه اقدام تلافیجویانه گسترده علیه اسرائیل یا آمریکا بازدارد
- سوم، بحث در مورد «لبنان» و جلوگیری از باز شدن جبهه شمالی علیه اسرائیل. اسرائیل به شدت نگران است که حزبالله لبنان (متحد ایران) از فرصت استفاده کند و با شلیک هزاران موشک به سمت شهرهای اسرائیل، جبهه شمالی را باز کند. ترامپ احتمالاً به نتانیاهو تضمین داده است که آمریکا در صورت حمله حزبالله، مستقیماً به تأسیسات این گروه در لبنان حمله خواهد کرد. این یک «بازدارندگی مضاعف» است. همچنین ممکن است آن ها در مورد طرح احتمالی آتشبس در مرز لبنان و اسرائیل (که از ماهها پیش توسط فرانسه و آمریکا میانجیگری میشود) نیز گفتگو کرده باشند.
تحلیل حملات آمریکا در چارچوب حقوق بینالملل
آمریکا مدعی شده است که این حملات در چارچوب «حق دفاع از خود» (Article 51 of UN Charter) انجام شده است. استدلال حقوقی آمریکا این است: «یک هلیکوپتر آپاچی نظامی آمریکا توسط ایران سرنگون شده است. این یک حمله مسلحانه علیه یک کشور عضو سازمان ملل (آمریکا) است. بنابراین آمریکا حق دارد از خود دفاع کند و اهداف نظامی ایران را هدف قرار دهد.» با این حال، این استدلال دارای چندین ضعف است.
- اولاً، هنوز اثبات نشده است که ایران مسئول سرنگونی هلیکوپتر آمریکایی است. ممکن است یک گروه نیابتی (مانند حوثیهای یمن یا گروههای مقاومت عراق) این کار را کرده باشد. حتی اگر ایران مسئول باشد، سرنگونی یک هلیکوپتر (که یک حمله نسبتاً کوچک است) نمیتواند مجوز یک حمله هوایی گسترده به تأسیسات نظامی در ایران باشد. اصل «تناسب» در حقوق بینالملل ایجاب میکند که پاسخ باید متناسب با حمله اولیه باشد.
- ثانیاً، آمریکا باید حملات خود را به شورای امنیت سازمان ملل گزارش میداد و منتظر واکنش شورا میماند. اما آمریکا بدون ارجاع به شورای امنیت، یکجانبه اقدام کرده است. این رویکرد «یکجانبه گرایی آمریکا» بار دیگر نقض حاکمیت ملی ایران محسوب میشود. ایران قطعاً به شورای امنیت شکایت خواهد کرد و روسیه و چین قطعاً از ایران حمایت خواهند کرد و قطعنامه علیه آمریکا را وتو خواهند کرد. اما این تأثیری در عمل نخواهد داشت، زیرا آمریکا به نظرات شورای امنیت توجهی ندارد.
در مجموع، این حملات از نظر حقوق بینالملل «غیرقانونی» هستند (زیرا آمریکا عضو شورای امنیت نیست که مجوز عملیات داده باشد و اصل تناسب رعایت نشده است). اما از نظر سیاسی، آمریکا به قدرت نظامی خود متکی است و به حقوق بینالملل توجهی ندارد.
چشمانداز آینده و سناریوهای پیش رو
با توجه به حملات آمریکا و انفجار در بندر سیریک، منطقه وارد یک مرحله حساس و خطرناک شده است. سه سناریو محتمل است:
-
سناریوی اول (خوشبینانه)
حملات آمریکا محدود و نمادین بوده و تلفات جانی نداشته باشد. ایران نیز واکنش محتاطانه نشان دهد (مثلاً شکایت به شورای امنیت و انجام عملیات سایبری علیه آمریکا، نه حمله موشکی). تنش پس از چند روز فروکش کند. این سناریو محتملترین است، زیرا به نظر میرسد ترامپ به دنبال جنگ نیست (با توجه به انتخابات پیش رو و جام جهانی).
-
سناریوی دوم (بدبینانه)
حملات آمریکا تلفات جانی داشته باشد (چندین نظامی ایرانی کشته شوند) یا به زیرساختهای حساس (نظیر پالایشگاه آبادان، تأسیسات هستهای بوشهر، یا فرماندهی سپاه در تهران) آسیب بزند. در این صورت، ایران ناچار به پاسخگویی مستقیم خواهد بود (با شلیک موشکهای بالستیک به پایگاههای آمریکا در قطر، بحرین، عراق، و یا ناوهای آمریکایی در خلیج فارس). این پاسخ میتواند منطقه را به سمت یک جنگ تمام عیار سوق دهد. آمریکا نیز پس از آن حملات گستردهتری علیه ایران انجام خواهد داد (حملات سایبری، ترور فرماندهان، بمباران تأسیسات هستهای و نفتی). این سناریو کماحتمال اما بسیار خطرناک است.
-
سناریوی سوم (میانمدت)
تشدید تدریجی تنش به جای جنگ یکباره. آمریکا و ایران وارد یک «بازی گربه و موش» میشوند. آمریکا هر چند وقت یکبار یک حمله کوچک (به یک رادار یا یک سکو) انجام میدهد و ایران نیز در پاسخ، یک کشتی آمریکایی را توقیف میکند یا با یک پهپاد به یک پایگاه آمریکایی حمله میکند. این وضعیت «نه جنگ، نه صلح» میتواند ماهها طول بکشد و اقتصاد و امنیت منطقه را به شدت مختل کند. در هر صورت، منطقه در وضعیت قرمز به سر میبرد. شهروندان ایرانی و آمریکایی باید از نزدیک شدن به مناطق نظامی و مراکز حساس خودداری کنند. به مردم توصیه میشود آرامش خود را حفظ کرده و از شایعات در فضای مجازی پرهیز کنند. تنها رسانههای رسمی و منابع معتبر خارجی (رویترز، آسوشیتدپرس) را دنبال کنید.