آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از چاپ سری جدید ایرانچکهای ۱۰۰ هزار تومانی خبر داد. این اسکناسها با طرح و نقش جدید و با بهرهگیری از آخرین فناوریهای امنیتی چاپ شدهاند. ویژگی بارز این ایرانچکهای جدید، تصویر روی آن است. روی این اسکناسها، حرم حضرت فاطمه معصومه در شهر قم نقش بسته است؛ پشت این اسکناسها نیز یادمان «مدرسه میناب» در استان هرمزگان طراحی شده است. مدرسه میناب یکی از بناهای تاریخی و ارزشمند استان هرمزگان است که قدمت آن به دوره قاجار بازمیگردد.
بانک مرکزی اعلام کرده است که این ایرانچکها به تدریج و طی هفتههای آینده وارد شبکه بانکی کشور میشوند و در چرخه مبادلات پولی قرار میگیرند. از نظر ویژگیهای امنیتی، ایرانچکهای جدید مشابه نمونههای قبلی هستند و شامل واتر مارک (علامت آب)، نخ امنیتی، میکروپرینت (حروف ریز چاپی)، رنگهای فلورسنت و سایر علائم ضد جعل میباشند.
انتخاب تصویر مدرسه میناب برای پشت اسکناس ۱۰۰ هزار تومانی، نشاندهنده توجه بانک مرکزی به حادثه نهم اسفندماه 1404 است. ایرانچکهای ۱۰۰ هزار تومانی جدید، جایگزین اسکناسهای فرسوده و کهنه شده در بازار خواهند شد. بانک مرکزی تأکید کرده است که اسکناسهای قدیمی همچنان اعتبار دارند و از چرخه خارج نمیشوند. کارشناسان اقتصادی معتقدند که چاپ اسکناسهای جدید با طرحهای فرهنگی و تاریخی، میتواند به ترویج هویت ملی و معرفی جاذبههای گردشگری ایران به مردم کمک کند. همچنین بهروزرسانی اسکناسها، امنیت پول ملی را در برابر جعل افزایش میدهد.
معرفی طرح و نقش جدید ایرانچک ۱۰۰ هزار تومانی
علاوه بر طرح، رنگبندی و ابعاد اسکناس نیز تغییر کرده است. اسکناس جدید ۱۰۰ هزار تومانی (مانند نسخههای قبلی) به رنگ طیفهایی از سبز و زیتونی طراحی شده است. اما ترکیب رنگها به گونهای تغییر یافته است که تشخیص اسکناس از نمونههای تقلبی را آسانتر کند. همچنین ابعاد اسکناس نسبت به نسخه قبلی ۲ میلیمتر کوچکتر شده است تا با سایر اسکناسها (۵ هزار تومانی، ۱۰ هزار تومانی، ۲۰ هزار تومانی و...) هماهنگ باشد. این کوچکسازی ابعاد، یکی از استانداردهای جهانی در طراحی اسکناس است تا جابجایی و دستهبندی پولها آسانتر شود.
ویژگیهای امنیتی و اقدامات ضد جعل
بانک مرکزی ایران در سالهای اخیر سرمایهگذاری قابل توجهی روی فناوریهای ضد جعل انجام داده است. سری جدید ایرانچکهای ۱۰۰ هزار تومانی نیز از پیشرفتهترین ویژگیهای امنیتی بهره میبرد:
- اولین و مهمترین ویژگی، «کاغذ پنبهای با واتر مارک سه بعدی» (Three-dimensional watermark) است. در بخشی از اسکناس، تصویر حرم حضرت معصومه (س) به صورت برجسته (مات و براق) دیده میشود که با عبور نور از پشت اسکناس، آشکار میگردد. این واتر مارک (علامت آب) از جنس کاغذ است و قابل کپی برداری با دستگاههای معمولی نیست.
- دومین ویژگی، «نخ امنیتی پنجرهای» (Windowed security thread) است. این نخ که به صورت عمودی در اسکناس تعبیه شده است، دارای متن «CBI» (مخفف Central Bank of Iran) و «۱۰۰۰» (ارزش اسکناس) است. این نخ با عبور نور از پشت اسکناس، به صورت یک خط پیوسته دیده میشود. همچنین با استفاده از اشعه فرابنفش (UV)، این نخ به رنگ زرد و آبی در میآید. سادگی تشخیص این نخ برای مردم عادی (با نگاه کردن به پشت اسکناس در مقابل نور) و دشواری تقلب آن، آن را به یک ابزار قدرتمند ضد جعل تبدیل کرده است.
- سومین ویژگی، «جوهرهای فلورسنت (رنگین کمانی) و رنگهای متغییر با زاویه دید» (Optically Variable Ink) است. عدد ۱۰۰ هزار تومان بر روی اسکناس با جوهر خاصی چاپ شده است که با تغییر زاویه اسکناس، رنگ آن از سبز به طلایی تغییر میکند. این ویژگی تقلید آن را حتی برای جاعلان حرفهای بسیار دشوار میکند. همچنین در زیر اشعه ماوراء بنفش، بخشهای مختلف اسکناس (مانند نقش حرم معصومه، مدرسه میناب، و عدد ۱۰۰۰۰۰) به رنگهای مختلف (قرمز، آبی، سبز و زرد) در میآید. این ویژگی به بانکها و صرافیها برای تشخیص سریع اسکناسهای تقلبی کمک میکند. سایر ویژگیها شامل میکروپرینت (متن بسیار ریز در حاشیه اسکناس که با چشم غیر مسلح دیده نمیشود)، خطوط برجسته (تسکچر) ویژه نابینایان، و شماره سریال منحصر به فرد با فونت خاص است.
فرآیند توزیع و جایگزینی با اسکناسهای قدیمی
بانک مرکزی اعلام کرده است که ایرانچکهای جدید ۱۰۰ هزار تومانی «به تدریج» وارد شبکه بانکی کشور میشوند. عبارت «به تدریج» به این معناست که این اسکناسها یکباره و همزمان در همه شعب بانکها توزیع نمیشوند، بلکه در یک بازه زمانی چند هفته تا چند ماهه، ابتدا در استانهای بزرگ (تهران، اصفهان، خراسان رضوی، خوزستان) و سپس در سایر استانها توزیع میگردند. دلیل این توزیع تدریجی، جلوگیری از شوک به سیستم پولی و همچنین مدیریت فرآیند امحای اسکناسهای فرسوده است. بانک مرکزی ابتدا اسکناسهای جدید را به بانکهای بزرگ (ملی، ملت، صادرات، تجارت، رفاه و...) تحویل میدهد و آن ها نیز به شعب خود در سطح کشور ارسال میکنند.
اسکناسهای قدیمی ۱۰۰ هزار تومانی (نسخه قبلی) همچنان اعتبار قانونی دارند و از چرخه خارج نمیشوند. این بدان معناست که برای سالهای آینده، هر دو نوع اسکناس (قدیم و جدید) در کنار هم در بازار وجود خواهند داشت و مردم میتوانند هر دو را به عنوان پول معتبر قبول کنند. بانک مرکزی به تدریج و با مکانیزم «یک در میان» (به ازای هر اسکناس جدید که توزیع میکند، یک اسکناس قدیمی و فرسوده را از بانکها جمعآوری و امحا میکند)، باعث میشود که جمعیت اسکناسهای قدیمی کاهش یابد و نسل جدید جایگزین شود. این فرآیند (جمعآوری و امحا) معمولاً ۳ تا ۵ سال طول میکشد.
مردم عادی نیازی به مراجعه به بانک برای تعویض اسکناسهای قدیمی با جدید ندارند. کافی است در معاملات روزمره خود، اسکناسهای جدید را دریافت کنند و اسکناسهای قدیمی را به دیگران بدهند. بانک مرکزی همچنین به بانکها و صرافیها ابلاغ کرده است که موظف به قبول اسکناسهای قدیمی بدون هیچ هزینه اضافی هستند. همچنین دستگاههای خودپرداز (ATM) نیز طی چند ماه آینده برای تشخیص و پذیرش اسکناسهای جدید، بهروزرسانی نرمافزاری خواهند شد. تا زمان این بهروزرسانی، ممکن است برخی خودپردازها اسکناسهای جدید را قبول نکنند. در این صورت، مردم باید برای واریز وجه به شعب بانک مراجعه کنند.
چشمانداز اقتصادی و تأثیر بر نقدینگی و تورم
چاپ اسکناس جدید (صرف نظر از طرح و نقش آن) همیشه این سوال را در اذهان ایجاد میکند:
- «آیا این کار باعث افزایش نقدینگی و تورم میشود؟» پاسخ کوتاه: خیر. چاپ اسکناس جدید به خودی خود، نقدینگی را افزایش نمیدهد. نقدینگی زمانی افزایش مییابد که بانک مرکزی پول پرقدرت (base money) را افزایش دهد، یعنی بدون پشتوانه، اسکناس چاپ کند و وارد بازار کند. در اینجا، بانک مرکزی صرفاً اسکناسهای فرسوده را جمعآوری و با اسکناسهای نو (با طرح جدید) جایگزین میکند. کل حجم پول در گردش تغییر نمیکند. بنابراین تأثیر مستقیمی بر تورم ندارد. با این حال، یک تأثیر روانی غیرمستقیم میتواند داشته باشد.
- تأثیر روانی: وقتی مردم اسکناسهای نو و تمیز میبینند، گاهی فکر میکنند پول بیشتری در جامعه وجود دارد (چون اسکناسهای فرسوده معمولاً چروک و کثیف هستند و چندان به چشم نمیآیند، در حالی که اسکناسهای نو، براق و خوش رنگ هستند). این برداشت اشتباه ممکن است باعث افزایش «سرعت گردش پول» (تبدیل پول به کالا و خدمات) شود که خود میتواند به طور موقت و ملایم فشار تورمی ایجاد کند. اما این تأثیر بسیار ناچیز و گذرا است.
- مهمتر از همه، چاپ اسکناس جدید نشاندهنده «سلامت فنی» بانک مرکزی است. اسکناسهای فرسوده مشکلاتی مانند پاره شدن، چسبندگی و عدم شناسایی توسط دستگاههای خودپرداز و شمارشگر را ایجاد میکنند. با جایگزینی آنها با اسکناسهای نو، سیستم بانکی کارآمدتر عمل میکند و هزینههای تعمیر دستگاهها کاهش مییابد. همچنین اسکناسهای جدید با امکانات امنیتی پیشرفته، احتمال جعل را کاهش میدهند و اعتماد عمومی به پول ملی را افزایش میدهند. بنابراین، این یک اقدام فنی و مثبت است که نباید آن را به بحرانهای اقتصادی (مانند کسری بودجه یا رشد نقدینگی) مرتبط کرد.