نصب رایگان لوازم کاهنده مصرف آب برای مشترکان

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

در شرایطی که کشور با تنش آبی و خشکسالی‌های پیاپی مواجه است، شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور طرح تشویقی جدیدی را برای مدیریت مصرف آب اجرا می‌کند. مشترکانی که مصرف خود را کاهش دهند، از تخفیف‌های قابل توجهی در قبوض خود بهره‌مند می‌شوند. مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور از اجرای طرح تشویقی کاهش مصرف آب خبر داد. بر اساس این طرح، مشترکانی که مصرف آب خود را ۲۰ درصد کاهش دهند، از تخفیف ۲۰ درصدی در قبوض آب بهره‌مند خواهند شد. این تخفیف به صورت پلکانی طراحی شده است. هر چه میزان صرفه‌جویی بیشتر باشد، درصد تخفیف نیز افزایش می‌یابد. هدف اصلی این طرح، تشویق مشترکان به استفاده بهینه از منابع آبی و کاهش هدررفت آب در بخش خانگی است.

اما خبر خوب‌تر برای مشترکانی که از تجهیزات و لوازم کاهنده مصرف آب استفاده می‌کنند. این گروه از مشترکان مشمول تخفیف ۳۰ درصدی در قبوض آب خواهند شد. تجهیزات کاهنده شامل سردوش‌های کم‌مصرف، شیرآلات اتوماتیک و کاهنده، فلاش تانک‌های دو حالته و… است. بر اساس قانون، مشترکانی که تمایل به استفاده از لوازم کاهنده دارند، می‌توانند با سامانه ۱۲۲ تماس بگیرند. کارشناسان آبفا پس از ثبت درخواست، یک بسته تجهیزات کاهنده مصرف آب را به صورت کاملاً رایگان در منزل آنها نصب خواهند کرد. این تجهیزات می‌توانند مصرف آب خانوار را تا ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش دهند. با توجه به افزایش تعرفه‌های آب در سال‌های اخیر، هزینه خرید این تجهیزات در کوتاه‌مدت بازگشت سرمایه خواهد داشت. اما نکته جالب، نصب رایگان این تجهیزات است که هزینه اولیه را برای مشترک حذف می‌کند.

شهروندان در صورت مشاهده هرگونه مشکل در کیفیت، رنگ یا بوی آب شرب نیز می‌توانند موضوع را از طریق تماس با سامانه ۱۲۲ اطلاع دهند. تیم‌های واکنش سریع آبفا ظرف ۲۴ ساعت مشکل را بررسی و رفع خواهند کرد. با توجه به کاهش چشمگیر منابع آبی کشور و افزایش دمای هوا در فصل تابستان، اجرای این طرح می‌تواند گامی مؤثر در جهت مدیریت مصرف و جلوگیری از افت فشار آب در ساعات اوج مصرف باشد. مشترکان می‌توانند با مشارکت در این طرح، هم در مصرف آب صرفه‌جویی کنند و هم از تخفیف قبوض خود بهره‌مند شوند.

تحلیل مکانیزم تخفیف و نحوه محاسبه آن

سیستم تخفیف پلکانی شرکت آبفا به گونه‌ای طراحی شده است که مشترکان را به حداکثر صرفه‌جویی تشویق کند. بر اساس این طرح، مشترکانی که مصرف آب خود را نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش دهند، مشمول تخفیف می‌شوند. مبنای محاسبه «دوره مشابه سال قبل» است، نه میانگین کشوری یا استانی. به عنوان مثال، اگر یک خانوار در خرداد ماه سال ۱۴۰۴ حدود ۲۰ مترمکعب آب مصرف کرده بود و در خرداد ۱۴۰۵ این مقدار را به ۱۶ مترمکعب کاهش دهد (۲۰ درصد کاهش)، مشمول تخفیف ۲۰ درصدی می‌شود. اما نکته مهم، نحوه اعمال تخفیف در قبض است. تخفیف ۲۰ درصدی به معنای کاهش ۲۰ درصدی مبلغ کل قبض نیست، بلکه کاهش ۲۰ درصدی «بهای آب مصرفی» (یعنی همان بابت آب بها) است. هزینه‌های ثابت مانند عوارض شهرداری، هزینه فاضلاب و مالیات بر ارزش افزوده از این تخفیف مستثنی هستند. با این حال، با توجه به اینکه بهای آب مصرفی بخش اصلی قبض را تشکیل می‌دهد (حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد)، تخفیف همچنان قابل توجه است.

برای مشترکانی که از تجهیزات کاهنده استفاده می‌کنند، تخفیف ۳۰ درصدی اعمال می‌شود. این تخفیف نیز مشابه مدل قبلی محاسبه می‌شود. نکته جالب توجه، «قابلیت تجمیع تخفیف‌ها» نیست. یعنی اگر مشترکی هم مصرف خود را ۲۰ درصد کاهش دهد و هم از تجهیزات کاهنده استفاده کند، باز هم فقط یک تخفیف (۳۰ درصدی) دریافت می‌کند، نه ۵۰ درصدی. این طراحی برای جلوگیری از سوءاستفاده و کاهش فشار مالی بر شرکت آبفا انجام شده است.

تجهیزات کاهنده و نحوه نصب رایگان

بسته تجهیزات کاهنده مصرف آب که توسط شرکت آبفا به صورت رایگان نصب می‌شود، شامل چهار قلم اصلی است.

• اول: «سردوش کم‌مصرف» که جریان آب را با هوادهی (ایریشن) ترکیب می‌کند و مصرف را تا ۵۰ درصد کاهش می‌دهد بدون اینکه فشار آب را کاهش دهد.
• دوم: «شیرآلات کاهنده جریان» (پریلاتور) که روی شیرهای روشویی و ظرفشویی نصب می‌شود و مصرف را تا ۴۰ درصد کاهش می‌دهد.
• سوم: «فلاش تانک دو حالته» که دارای دو دکمه (حالت سبک با ۳ لیتر و حالت سنگین با ۶ لیتر) است و مصرف آب توالت را تا ۶۰ درصد کاهش می‌دهد.
• چهارم: «تایمر شیر آلات اتوماتیک» که در اماکن عمومی نصب می‌شود و پس از چند ثانیه جریان آب را قطع می‌کند.

نحوه درخواست نصب بسیار ساده است. مشترک فقط کافی است با سامانه ۱۲۲ تماس بگیرد و درخواست خود را ثبت کند. کارشناسان آبفا ظرف ۴۸ ساعت با مشترک تماس می‌گیرند و زمان نصب را هماهنگ می‌کنند. یک تیم فنی دو نفره به همراه تجهیزات به درب منزل مشترک مراجعه کرده و ظرف حداکثر یک ساعت، تمام تجهیزات را نصب و تست می‌کنند. هیچ هزینه‌ای بابت تجهیزات، حمل و نقل، و نصب از مشترک دریافت نمی‌شود. کیفیت تجهیزات مورد تأیید استاندارد ملی ایران است و گارانتی یک ساله دارند. در صورت خرابی، مشترک می‌تواند دوباره با سامانه ۱۲۲ تماس بگیرد تا تعمیر یا تعویض انجام شود. شرکت آبفا تأکید کرده است که این تجهیزات تأثیری بر فشار آب و عملکرد عادی شیرآلات ندارند و تنها با کاهش دبی (Flow Rate) آب را ذخیره می‌کنند. برای آپارتمان‌ها و مجتمع‌های مسکونی بزرگ، نصب تجهیزات به صورت متمرکز و با هماهنگی مدیریت ساختمان انجام می‌شود.

تحلیل اقتصادی و بازگشت سرمایه برای مشترکان

با توجه به تعرفه‌های جدید آب در سال ۱۴۰۵، یک خانوار تهرانی با مصرف ماهانه ۲۰ مترمکعب آب، به طور متوسط ماهانه حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان قبض آب پرداخت می‌کند (با احتساب عوارض و مالیات). اگر این خانوار با نصب تجهیزات کاهنده مصرف خود را ۳۵ درصد کاهش دهد (میزان صرفه‌جویی واقع بینانه)، ماهانه حدود ۱۶۰ تا ۲۰۰ هزار تومان در قبض خود صرفه‌جویی می‌کند. در طول یک سال، این صرفه‌جویی به حدود ۲ تا ۲.۵ میلیون تومان می‌رسد. با توجه به اینکه نصب تجهیزات کاملاً رایگان است، این صرفه‌جویی خالص عاید مشترک می‌شود. اما عددهای جالب‌تر برای مشترکان پرمصرف (بالای ۳۰ مترمکعب در ماه) است. تعرفه آب برای مصرف بیش از الگو، به صورت تصاعدی و بسیار گران است (تا ۵ برابر تعرفه عادی). بنابراین، کاهش ۳۵ درصدی مصرف برای یک خانوار پرمصرف، می‌تواند ماهانه تا ۵۰۰ هزار تومان صرفه‌جویی ایجاد کند. در طول یک سال، این رقم به ۶ میلیون تومان می‌رسد. برای این خانواده‌ها، نصب رایگان تجهیزات کاهنده یک «سود خالص» واقعی است. از دیدگاه ملی نیز این طرح بسیار مقرون به صرفه است. هزینه تمام شده هر مترمکعب آب شیرین (شامل استحصال، تصفیه، انتقال و توزیع) برای دولت حدود ۱۰ تا ۱۵ هزار تومان است، در حالی که مشترکان فقط حدود ۲ تا ۳ هزار تومان به ازای هر مترمکعب (تا سقف الگوی مصرف) پرداخت می‌کنند. بنابراین، کاهش مصرف آب، صرفه‌جویی مستقیم در هزینه‌های دولتی (یعنی کاهش مالیاتی غیرمستقیم) را به همراه دارد. سرمایه‌گذاری آبفا در تهیه و نصب رایگان این تجهیزات، معمولاً ظرف کمتر از یک سال از طریق کاهش هزینه‌های تأمین آب بازگشت پیدا می‌کند.

چالش‌های اجرایی و راهکارهای نظارت بر طرح

با وجود مزایای فراوان، اجرای این طرح در سراسر کشور با چالش‌هایی مواجه است:

1. اولین چالش، «عدم آگاهی عمومی» از وجود این طرح است. بسیاری از مشترکان حتی نمی‌دانند که می‌توانند با یک تماس ساده، تجهیزات رایگان دریافت کنند. شرکت آبفا باید یک کمپین تبلیغاتی گسترده در رسانه ملی، شبکه‌های اجتماعی و حتی قبض‌های آب راه اندازی کند. همچنین باید از ظرفیت ائمه جمعه، شوراهای اسلامی شهر و روستا و دهیاری‌ها برای اطلاع‌رسانی استفاده کرد.
2. دومین چالش، «مقاومت برخی مشترکان در برابر نصب تجهیزات» به دلیل نگرانی از کاهش فشار آب است. اگرچه آبفا تأکید کرده که تجهیزات کاهنده فشار را کاهش نمی‌دهند، اما تجربه برخی شهرها در سال‌های گذشته نشان داده که سردوش‌های کم‌مصرف ارزان قیمت گاهی فشار را کاهش می‌دهند. آبفا باید تجهیزات با کیفیت و استاندارد تأمین کند و در زمان نصب، عملکرد آنها را به مشترک نشان دهد. همچنین باید یک «خط تلفن پشتیبانی» برای شکایات احتمالی در نظر گرفته شود.
3. سومین چالش، «شناسایی مشترکان پرمصرف و هدفمند کردن طرح» است. در حال حاضر، طرح به صورت عمومی و برای همه مشترکان اعلام شده است. اما بهتر است آبفا ابتدا سراغ مشترکانی برود که بیشترین پتانسیل صرفه‌جویی را دارند: مشترکان با مصرف بالای ۳۰ مترمکعب در ماه (که معمولاً در مناطق مرفه‌نشین یا مجتمع‌های لوکس ساکن هستند). شناسایی این مشترکان از طریق داده‌های موجود در سامانه قبض‌ها امکان‌پذیر است و می‌توان برای آنها پیامک انبوه ارسال کرد.

نقش این طرح در مدیریت بحران آب کشور

ایران در دهه آینده با «بحران شدید آب» روبرو خواهد شد. بر اساس گزارش وزارت نیرو، سالانه حدود ۱۰۰ میلیارد مترمکعب آب در کشور مصرف می‌شود، در حالی که منابع تجدیدپذیر کمتر از ۸۰ میلیارد مترمکعب است. کسری حدود ۲۰ میلیارد مترمکعبی با برداشت از منابع آب زیرزمینی جبران می‌شود که منجر به فرونشست زمین (در تهران، اصفهان، کرمان و مشهد) و شور شدن آب چاه‌ها شده است. کاهش مصرف آب در بخش خانگی (که حدود ۲۵ درصد کل مصرف را شامل می‌شود) یک ضرورت حیاتی است. این طرح (نصب رایگان لوازم کاهنده) می‌تواند به تنهایی مصرف آب خانگی را بین ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش دهد. اگر فقط ۵۰ درصد از مشترکان شهری (حدود ۱۵ میلیون خانوار) در این طرح مشارکت کنند، سالانه حدود ۵۰۰ میلیون مترمکعب در مصرف آب صرفه‌جویی خواهد شد. این حجم آب معادل مصرف سالانه یک کلانشهر مانند کرج یا شیراز است. به عبارت دیگر، این طرح به اندازه سدسازی، در تأمین آب مؤثر است، اما با هزینه بسیار کمتر و بدون آسیب زیست‌محیطی.

چشم‌انداز آینده

شرکت آبفا باید این طرح را از یک «پروژه موقتی» به یک «برنامه دائمی» تبدیل کند. به عنوان مثال، می‌توان نصب تجهیزات کاهنده را برای ساختمان‌های نوساز (همزمان با اخذ پایان کار) اجباری کرد. همچنین می‌توان یارانه خرید تجهیزات کاهنده را برای اقشار کم‌درآمد افزایش داد. در نهایت، تغییر الگوی مصرف (نه فقط فناوری) هدف نهایی است. این طرح باید همراه با آموزش‌های همگانی در مدارس و رسانه‌ها باشد تا فرهنگ صرفه‌جویی نهادینه شود.