آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
سازمان هواشناسی کشور از ناپایداری جوی در شمال و شمال شرق کشور خبر داد. امروز (جمعه ۲۲ خرداد ۱۴۰۵) مناطق اردبیل، شمال آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی درگیر رگبار، صاعقه و رشد ابر خواهند بود. فردا شنبه (۲۳ خرداد) بر شدت بارندگی در نوار شمالی کشور افزوده میشود. مسافران و ساکنان این مناطق باید برای مواجهه با بارشهای نسبتاً شدید آماده باشند. در شمال شرق کشور، شهرهای قوچان، شیروان، نیشابور، چناران و سبزوار بین ساعت ۴ تا ۷ عصر (ساعات اوج بارش) در معرض رگبار نسبتاً شدید و روانآب قرار خواهند داشت. رانندگان در جادههای این مناطق باید احتیاط کنند.
سازمان هواشناسی هشدار داده است که وزش باد در تهران و بسیاری از استانها قابل توجه است. سرعت باد در برخی مناطق ممکن است به بیش از ۶۰ کیلومتر بر ساعت برسد. خوزستان در معرض گرد و خاک قرار دارد. شهروندان اهواز، آبادان و خرمشهر باید از تردد غیرضروری در فضای باز خودداری کنند. شرق کشور (خراسان رضوی، جنوبی، سیستان و بلوچستان و کرمان) با طوفان گرد و خاک مواجه خواهد شد. این طوفانها میتوانند دید افقی را به شدت کاهش دهند و رانندگی را خطرناک کنند. قم نیز فردا وزش باد شدید و افت کیفیت هوا را تجربه میکند. بیماران تنفسی، سالمندان و کودکان باید در منزل بمانند و از ماسک استاندارد استفاده کنند. به مسافران و ساکنان مناطق درگیر توصیه میشود که از اتراق در حاشیه رودخانهها و مسیلها خودداری کنند، زیرا احتمال جاری شدن سیل ناگهانی (Flash Flood) وجود دارد. همچنین کوهنوردان و طبیعتگردان از صعود به ارتفاعات پرهیز کنند.
تحلیل سامانه بارشی شمال و شمال شرق (رگبار و روانآب)
سامانه بارشی که امروز و فردا وارد نوار شمالی و شمال شرق کشور شده است، از نوع «امواج میانی جو» (Mid-level waves) است. این امواج که در ترازهای میانی و فوقانی جو (ارتفاع ۵ تا ۱۰ کیلومتر) شکل میگیرند، با رطوبت دریای خزر و ارتفاعات البرز برخورد کرده و ابرهای کومولونیمبوس (ابرهای بارانزای عمودی) ایجاد میکنند. این ابرها قادر به تولید بارشهای ناگهانی و سنگین (رگباری)، رعد و برق، صاعقه و گاهی تگرگ هستند.
شدت بارش در روز شنبه (۲۳ خرداد) بیشتر از امروز است، زیرا جبهه هوای سرد قدرتمندتری از سمت شمال (روسیه و قزاقستان) به سمت شمال شرق کشور حرکت میکند. منطقه شمال شرق (به ویژه شهرهای قوچان، شیروان، نیشابور، چناران و سبزوار) به دلیل توپوگرافی خاص (دامنههای شرقی رشته کوه البرز) و قرارگیری در مسیر بادهای مرطوب، مستعد بارشهای شدید و روانآب هستند. پیشبینی میشود در این مناطق، در مدت کوتاه (۲ تا ۳ ساعت) بین ۳۰ تا ۵۰ میلیمتر باران ببارد که برای جاری شدن سیل ناگهانی کافی است. به مسافران و ساکنان این مناطق توصیه میشود:
- از توقف در حاشیه رودخانهها و مسیلها (حتی رودخانههای خشک و فصلی) جداً خودداری کنند.
- در هنگام وقوع رعد و برق، از ایستادن زیر درختان بلند، نزدیکی دکلهای برق و فلزی، و استفاده از تلفن همراه در فضای باز بپرهیزید.
- رانندگان در جادههای کوهستانی (به ویژه جاده مشهد-قوچان، مشهد-شیروان و مشهد-نیشابور) با احتیاط کامل حرکت کنند، زیرا لغزندگی جاده و کاهش شعاع دید خطرناک است.
تحلیل وزش باد شدید و طوفان گرد و خاک در شرق و غرب کشور
در حالی که نوار شمالی درگیر بارش است، نیمه شرقی و جنوب غربی کشور با پدیده کاملاً متفاوتی مواجه هستند: «طوفان گرد و خاک». علت این پدیده، اختلاف فشار شدید بین سامانه پرفشار مستقر بر روی دریای خزر و سامانه کم فشار مستقر بر روی پاکستان و عربستان است. این اختلاف فشار، جریان بادهای شدیدی را از سمت شمال شرق به سمت جنوب شرق (منطقه سیستان و بلوچستان) و از سمت غرب به سمت جنوب غرب (خوزستان) ایجاد میکند.
در شرق کشور، «بادهای ۱۲۰ روزه سیستان» تشدید میشود. این بادها با سرعت بیش از ۸۰ کیلومتر در ساعت (و گاهی تا ۱۲۰ کیلومتر در ساعت) میوزند و ذرات ریز شن و ماسه را از تپههای ماسهای (شنزارها) بلند کرده و به صورت توفان شن به مناطق مسکونی میوزند. در خوزستان (به ویژه اهواز، آبادان و خرمشهر)، بادهای شدید غربی، ذرات گرد و غبار را از تالابهای خشک شده (هورالعظیم، شادگان و بامدژ) و بیابانهای عربستان و عراق بلند میکنند. شهروندان ساکن در این مناطق باید از ماسکهای استاندارد (N95 یا FFP2) استفاده کنند. در تهران، وزش باد نسبتاً شدید (حدود ۴۰ تا ۵۰ کیلومتر در ساعت) پیشبینی میشود. اگرچه این سرعت باد به اندازه طوفان نیست، اما میتواند باعث خیزش گرد و خاک محلی و کاهش کیفیت هوا (به ویژه در مناطق جنوبی و غربی تهران) شود. بیماران تنفسی، سالمندان و کودکان بهتر است در ساعات اوج وزش باد (بعدازظهر و اوایل شب) از منزل خارج نشوند.
تأثیر بر کیفیت هوا و توصیههای بهداشتی
در مناطق درگیر طوفان گرد و خاک (خوزستان و شرق کشور)، کیفیت هوا به شدت کاهش مییابد. شاخص آلودگی هوا (AQI) ممکن است در برخی ساعات به بالای ۳۰۰ (وضعیت خطرناک) برسد. تنفس در چنین هوایی برای همه افراد (حتی کسانی که بیماری خاصی ندارند) مضر است. مهمترین عوارض کوتاه مدت عبارتند از: سوزش چشم و گلو، سرفه خشک، تنگی نفس، خس خس سینه (مخصوصاً در افراد مبتلا به آسم). در بلندمدت، قرار گرفتن مکرر در معرض گرد و خاک میتواند باعث بیماریهای ریوی مزمن (مانند برونشیت مزمن و COPD) شود.
توصیههای بهداشتی
- در ساعات اوج آلودگی (بعدازظهر تا شب) از منزل خارج نشوید.
- در صورت خروج حتمی، از ماسک استاندارد N95 (یا FFP2) استفاده کنید. ماسکهای پارچهای و جراحی در برابر ذرات ریز گرد و خاک مؤثر نیستند.
- درهای منزل را بسته نگه دارید. از دستگاه تصفیه هوا با فیلتر HEPA استفاده کنید (اگر در دسترس نیست، پنجرهها را ببندید و از کولر آبی استفاده نکنید، زیرا هوای آلوده را به داخل میکشد).
- به بیماران تنفسی و قلبی توصیه میشود که داروهای خود را به همراه داشته باشند و در صورت تشدید علائم (تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه)، فوراً به پزشک مراجعه کنند.
- از انجام فعالیتهای ورزشی در فضای باز جداً خودداری کنید.
تأثیر بر جادهها و حمل و نقل
وزش باد شدید و طوفان گرد و خاک میتواند بر جادهها و حمل و نقل تأثیر منفی بگذارد. در مناطق کویری و بیابانی (مانند جاده تهران-قم، قم-کاشان، اصفهان-یزد، یزد-کرمان و کرمان-زاهدان)، کاهش شعاع دید به کمتر از ۵۰ متر ممکن است. رانندگان باید با سرعت بسیار پایین (کمتر از ۳۰ کیلومتر در ساعت) حرکت کنند، چراغهای خودرو را روشن نگه دارند و از سبقت غیرمجاز جداً خودداری کنند. پلیس راه ممکن است در برخی محورها محدودیتهای ترافیکی (حتی مسدود کردن موقت جاده) اعمال کند. در فرودگاههای شهرهای درگیر طوفان (اهواز، آبادان، زاهدان، زابل، بیرجند، مشهد و کرمان)، احتمال تأخیر یا لغو پروازها وجود دارد. مسافران قبل از حرکت به سمت فرودگاه، حتماً با شرکت هواپیمایی خود تماس بگیرند و وضعیت پرواز را استعلام کنند. در شهرهای درگیر بارش شدید (اردبیل، آذربایجانها، قوچان، شیروان، نیشابور و سبزوار)، آبگرفتگی معابر و جاری شدن روانآب ممکن است. شهرداریها باید تیمهای امدادی را در حالت آماده باش قرار دهند و دهانه پلها و کانالهای جمعآوری آب را لایروبی کنند. شهروندان از تردد در معابر آبگرفته (به ویژه در شب) خودداری کنند.
چشمانداز آینده و نقش سازمان هواشناسی
این سامانه بارشی تا اواخر روز شنبه (۲۳ خرداد) در شمال شرق کشور فعال است و از اوایل هفته آینده (یکشنبه ۲۴ خرداد) از مرزهای شرقی کشور خارج میشود. طوفان گرد و خاک در شرق کشور و خوزستان نیز احتمالاً تا اوایل هفته آینده ادامه خواهد داشت، سپس با تغییر جهت جریان هوا، شدت آن کاهش مییابد. سازمان هواشناسی با صدور هشدارهای سطح زرد و نارنجی (و در موارد شدیدتر، هشدار قرمز)، نقش حیاتی در کاهش خسارات ناشی از بلایای طبیعی ایفا میکند. به روز رسانیهای هر ۶ ساعت یک بار بر روی سایت سازمان هواشناسی (irimo.ir) و اپلیکیشنهای موبایل مربوطه منتشر میشود. شهروندان میتوانند آخرین وضعیت جوی و هشدارهای هواشناسی را از طریق این منابع پیگیری کنند.
توصیه نهایی: اگر سفر شما ضروری نیست، در روزهای شنبه و یکشنبه به مناطق شمال شرق (مشهد، نیشابور، قوچان) و جنوب غرب (اهواز، آبادان) سفر نکنید. در صورت ضرورت، حتماً تجهیزات ایمنی (زنجیر چرخ، ماسک، آب آشامیدنی کافی) به همراه داشته باشید و از سامانه ۱۴۱ (مرکز مدیریت راههای کشور) وضعیت جادهها را استعلام کنید.