آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
رئیس دانشگاه علامه طباطبایی با تصمیمی جنجالی، قصد دارد دانشکده علوم ارتباطات را با دانشکده بیمه اکو ادغام کند. این تصمیم با مخالفت گسترده دانشجویان، اساتید و متخصصان حوزه ارتباطات مواجه شده است. دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی «تنها دانشکده تخصصی علوم ارتباطات در کشور» است. این دانشکده حاصل سالها تلاش و سرمایهگذاری علمی استادان برجستهای چون زندهیاد دکتر کاظم معتمدنژاد (پدر علم ارتباطات ایران) و دکتر هادی خانیکی است. مخالفان این ادغام، کارزاری را برای جلوگیری از این تصمیم آغاز کردهاند. در متن این کارزار آمده است: «از منظر آکادمیک، رشتههای علوم ارتباطات و بیمهٔ اکو از حیث مبانی نظری، حوزههای مطالعاتی و مأموریتهای آموزشی و پژوهشی، سنخیت و اشتراک علمی قابل توجهی ندارند.»
به باور معترضان، ادغام این دو دانشکده نهتنها با «منطق تخصصگرایی در آموزش عالی» همخوانی ندارد، بلکه میتواند به «تضعیف هویت علمی و جایگاه مستقل علوم ارتباطات» بینجامد. امضاکنندگان این کارزار خواستار «توقف فرایند ادغام» شدهاند. آنها تأکید کردهاند که هرگونه تصمیمی که هویت مستقل دانشکده علوم ارتباطات را مخدوش کند، «نادیده گرفتن بخشی از میراث علمی و دانشگاهی کشور» خواهد بود. دانشگاه علامه طباطبایی به عنوان یکی از معتبرترین دانشگاههای علوم انسانی ایران، سالهاست که میزبان دانشکده علوم ارتباطات است. این دانشکده مقصد اول داوطلبان کنکور رشته ارتباطات (روزنامهنگاری، روابط عمومی، تبلیغات و...) است. اساتید و دانشجویان این دانشکده به خبرنگاران گفتهاند که «این ادغام بدون هیچ گونه مشورت با اعضای هیئت علمی و صنفی انجام شده است». آنها تأکید کردهاند که رئیس دانشگاه «تصمیمی یکجانبه و غیرکارشناسی» گرفته است. تا لحظه تنظیم این خبر، رئیس دانشگاه علامه طباطبایی و مسئولان دانشگاه واکنشی به این کارزار نشان ندادهاند. با این حال، انتظار میرود با توجه به گستردگی اعتراضات، این موضوع در شورای دانشگاه و وزارت علوم بررسی شود.
تحلیل آکادمیک ادغام (چرا علوم ارتباطات با بیمه سنخیت ندارد؟)
- علوم ارتباطات (ارتباطات اجتماعی) یک رشتهی میانرشتهای (Interdisciplinary) است که ریشه در جامعهشناسی، روانشناسی اجتماعی، انسانشناسی، علوم سیاسی و فلسفه دارد. هدف آن مطالعه فرآیندهای ارتباطی (پیام، رسانه، مخاطب، بازخورد) در جوامع انسانی است. دروس اصلی این رشته عبارتند از: نظریههای ارتباطات، روشهای تحقیق، ارتباطات جمعی، روزنامهنگاری، روابط عمومی، تبلیغات، ارتباطات بینالملل و...
- بیمه اکو (اقتصاد بیمه) یک رشته تخصصی در حوزه اقتصاد و مدیریت است که به تحلیل ریسک، اصول بیمه، ریاضیات مالی و مدلهای آماری مربوط به بیمه میپردازد. دروس اصلی این رشته: اقتصاد سنجی، ریاضیات بیمه، اصول حسابداری، حقوق بیمه، مدیریت ریسک و...
- همانطور که مشاهده میشود، «هیچ سنخیت علمی قابل توجهی» بین این دو رشته وجود ندارد. ادغام این دو دانشکده، مشابه ادغام «دانشکده پزشکی با دانشکده هنر» است. هر دو دانشکده ممکن است در یک دانشگاه باشند، اما اهداف آموزشی، روشهای تحقیق و حوزههای مطالعاتی کاملاً متفاوتی دارند.
تاریخچه دانشکده علوم ارتباطات (میراث ۵۰ ساله)
دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی قدمتی حدود ۵۰ سال دارد. این دانشکده در سال ۱۳۵۳ (با نام «مجتمع عالی ارتباطات») تأسیس شد. بنیانگذار آن، زندهیاد «دکتر کاظم معتمدنژاد» است که به «پدر علم ارتباطات ایران» معروف است. او در سال ۱۳۴۶ اولین کرسی استادی ارتباطات را در ایران تأسیس کرد. پس از انقلاب اسلامی، این مجتمع به دانشکده علوم ارتباطات و علوم اجتماعی تبدیل شد و در نهایت به دانشگاه علامه طباطبایی پیوست. این دانشکده در طول این سالها، هزاران دانشآموخته در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تربیت کرده است. بسیاری از روزنامهنگاران، فعالان رسانهای، مدیران روابط عمومی و اساتید دانشگاههای دیگر از این دانشکده فارغالتحصیل شدهاند. تضعیف هویت مستقل این دانشکده (از طریق ادغام با یک رشته کاملاً بیربط) به معنای نادیده گرفتن ۵۰ سال تلاش علمی و سرمایهگذاری فرهنگی است. همانطور که در متن کارزار آمده: «هرگونه تصمیمی که این هویت مستقل را مخدوش کند، نادیده گرفتن بخشی از میراث علمی و دانشگاهی کشور خواهد بود.»
نقد فرآیند تصمیمگیری (تصمیم یکجانبه و بدون مشورت)
یکی از مهمترین انتقادات اساتید و دانشجویان به «روند تصمیمگیری» است. به گفته آنها، رئیس دانشگاه «بدون هیچ گونه مشورت با اعضای هیئت علمی و صنفی» این تصمیم را گرفته است. در دانشگاههای معتبر جهان، هرگونه تغییر ساختاری (مانند ادغام، انحلال، تغییر نام دانشکده) باید با مشارکت «شورای دانشکده» (Faculty Council) و «انجمنهای علمی» صورت گیرد. اعضای هیئت علمی دانشکده علوم ارتباطات (که متخصصان این حوزه هستند) بهترین افراد برای قضاوت در مورد «مصلحت ادغام» هستند. اما به نظر میرسد که رئیس دانشگاه بدون در نظر گرفتن نظرات آنها، تصمیمی «از بالا به پایین» (Top-Down) گرفته است. این رویکرد «غیر دموکراتیک» و «غیر آکادمیک» است. در کارزار، امضاکنندگان خواستار «توقف فوری فرایند ادغام» و «تشکیل جلسات مشورتی با حضور اعضای هیئت علمی و دانشجویان» شدهاند. آنها تأکید کردهاند که «هیچ تصمیمی بدون مشارکت ذینفعان نباید اجرایی شود».
پیامدهای احتمالی ادغام (تضعیف هویت و کاهش کیفیت)
اگر این ادغام انجام شود، سه پیامد منفی خواهد داشت:
۱) تضعیف هویت علمی علوم ارتباطات: دانشکده علوم ارتباطات پس از ادغام، به یک «گروه آموزشی» در دل دانشکده بیمه اکو تبدیل میشود. این یعنی بودجه مستقل، ساختمان مستقل، و جایگاه مستقل خود را از دست میدهد. در نتیجه، اعتبار این رشته در سطح ملی و بینالمللی کاهش مییابد.
۲) کاهش کیفیت آموزش و پژوهش: منابع مالی و انسانی دانشکده (که قبلاً صرفاً صرف علوم ارتباطات میشد) پس از ادغام، بین دو رشته (ارتباطات و بیمه) تقسیم میگردد. این یعنی تجهیزات آزمایشگاههای رسانه (رادیو، تلویزیون، سردبیری) کاهش مییابد، فرصتهای پژوهشی برای اساتید و دانشجویان کم میشود و در نهایت، کیفیت فارغالتحصیلان افت میکند.
۳) نارضایتی اساتید و دانشجویان: اساتید ممکن است به دلیل تغییر ساختار، دانشگاه را ترک کنند (به دانشگاههای دیگر یا خارج از کشور بروند). دانشجویان نیز ممکن است با اعتراضات گسترده (تحت تأثیر فضای مجازی و رسانهها) فضای دانشگاه را متشنج کنند.
چشمانداز آینده و نقش وزارت علوم
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (به عنوان نهاد بالادستی) میتواند در این موضوع مداخله کند. اگر اساتید و دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی شکایت خود را به وزارت علوم ارائه دهند، وزارت علوم موظف است موضوع را بررسی کند و در صورت لزوم، دستور توقف ادغام را صادر کند.
-
سناریوی اول (خوشبینانه)
رئیس دانشگاه با توجه به اعتراضات گسترده، از تصمیم خود عقبنشینی میکند. ادغام لغو میشود و دانشکده علوم ارتباطات به عنوان یک نهاد مستقل باقی میماند. رئیس دانشگاه با برگزاری جلسات مشورتی، اعتماد از دست رفته را بازمیگرداند.
-
سناریوی دوم (واقعبینانه)
ادغام انجام میشود، اما وزارت علوم و دانشکده علوم ارتباطات بر سر یک «ساختار ترکیبی» (مثلاً دو دانشکده مجزا در یک ساختمان) توافق میکنند. هویت علوم ارتباطات حفظ میشود، اما بودجه و امکانات کاهش مییابد.
-
سناریوی سوم (بدبینانه)
ادغام انجام میشود و علوم ارتباطات به یک «گروه آموزشی» در دانشکده بیمه اکو تبدیل میگردد. در این صورت، اعتراضات تشدید میشود و احتمالاً برخی اساتید برجسته دانشگاه را ترک خواهند کرد. این یک «شکست بزرگ» برای علوم ارتباطات ایران خواهد بود.
فعالان صنفی و اساتید از همه همکاران، دانشجویان و فارغالتحصیلان خواستهاند که با امضای این کارزار، مخالفت خود را اعلام کنند و از هویت ۵۰ ساله علوم ارتباطات دفاع نمایند.