آسیانیوز ایران؛ سرویس ورزشی:
ثانیهای بعد از گل دوم ایران مقابل نیوزیلند، محمد محبی کاری کرد که هزاران کلمه دربارهاش نوشته شد. دستش را به شکل اسلحه درآورد و به سمت هواداران گرفت. انگار که در میان شادی جمعی، ناگهان یک نشانه مبهم به تصویر کشیده شد. بعضی گفتند سیاسی است، بعضی گفتند بیگناه، اما آنچه مسلم است، این حرکت همه را به بحث واداشت. محبی اما با خونسردی پاسخ داد: «این چیزی است که به ذهنم آمد و فقط یک شادی گل بود؛ همین.» ساده، بیپیرایه، و انگار که از یک بازی کودکانه حرف میزد. اما در دنیای امروز فوتبال، هیچ حرکتی بیحاشیه نیست، به خصوص وقتی پای جام جهانی، سیاست و رسانههای بینالمللی در میان باشد.
واکنشها به این حرکت، از دو جبهه متفاوت شکل گرفت. یک سوی میدان، کاربران شبکههای اجتماعی بودند که با تیترهای تند، محبی را به سیاستزدگی متهم کردند و از فیفا خواستند که این حرکت را بررسی کند. سوی دیگر، ستارگان نامآشنای فوتبال دنیا مثل تیری آنری و زلاتان ابراهیموویچ، با نگاهی ملایمتر و حرفهایتر به ماجرا نگاه کردند. زلاتان، که خودش همیشه به خاطر شادیهای بحثبرانگیزش معروف بود، گفت: «من شور و هیجان را دوست دارم. اما در جام جهانی، هر حرکت بزرگنمایی میشود. محبی باید میدانست که گلش در یادها میماند، نه شادیاش.» او با هوشمندی میان گل و شادی تفاوت قائل شد و به محبی یادآوری کرد که ارزش گلزنی در چنین تورنمنتی، بزرگتر از هر حاشیهای است.
آنری اما با صراحت بیشتری از محبی دفاع کرد: «دیدهام که بعضیها تلاش میکنند شادی گل محبی را به یک بیانیه سیاسی تبدیل کنند. فکر میکنم این مسیر خطرناکی است. مگر اینکه خود بازیکن بیاید و پیام مشخصی را توضیح بدهد، مردم باید در برداشتهایشان محتاط باشند.» او همچنین به فضای سیاسی پیرامون تیم ایران در این دوره اشاره کرد و گفت که این فضا، هر حرکت کوچکی را به یک جنجال بزرگ تبدیل میکند. نکته جالب اینکه خود محبی نیز در توضیح حرکتش، اشارهای به سیاست نکرده. او بر سادگی شادیاش تأکید کرده و گفته که در آن لحظه هیچ قصد خاصی نداشته است. اما آیا در دنیای پرحاشیه امروز، یک شادی گل ساده هم بدون تفسیر میماند؟ به نظر نمیرسد.
آنچه مسلم است، این ماجرا بیش از آنکه درباره محبی باشد، درباره فضای حساس و دو قطبی شدهای است که فوتبال در آن جریان دارد. جام جهانی، در کنار تمام زیباییهایش، تبدیل به عرصهای برای بازتاب تنشهای سیاسی شده است. و بازیکنانی مثل محبی، ناخواسته در مرکز این گرداب قرار میگیرند. حالا باید دید فیفا به عنوان نهاد بالادستی، چه واکنشی به این حرکت نشان میدهد. اگر برخورد کند، یعنی شادیهای احساسی هم باید از فیلتر سیاست عبور کنند. اگر برخورد نکند، این پیام را میدهد که فوتبال جای سیاست نیست. هر کدام که باشد، محبی با این حرکت، اسمش را در میان جنجالیترین شادیهای جام جهانی ثبت کرد. اما آیا این خواستهاش بود؟ شاید نه. شاید فقط میخواست یک لحظه شاد باشد، درست مثل هر گلزن دیگری در هر جای دنیا.
شادی گل محبی؛ بیگناهی یا آگاهانه؟
وقتی بازیکنی در شادی گلش دستش را به شکل اسلحه درمیآورد، اولین سوالی که به ذهن میرسد این است که آیا این یک حرکت آگاهانه است یا نه. محمد محبی، که تا پیش از این سابقه حرکات سیاسی در زمین را نداشته، میگوید که این «فقط یک شادی گل» بوده و «به ذهنش آمده». در فوتبال، شادیهای گل اغلب لحظهای و احساسی هستند؛ واکنش سریع مغز به یک موفقیت ناگهانی. کورتینا، ستاره برزیل، پس از هر گل یک حرکت رقص انجام میداد که هیچ معنای خاصی نداشت. سوارز و نیمار نیز شادیهای عجیب و غریبی داشتند که معمولاً بیمعنی بودند.
با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند که محبی در شرایط خاصی این حرکت را انجام داده. فضای سیاسی پیرامون تیم ایران در این جام (مشکلات ویزا، حاشیههای سیاسی قبل از مسابقات) میتوانست به او القا کند که هر حرکتش معنیدار تلقی میشود. اما خود محبی میگوید که چنین قصدی نداشته. آیا باید حرفش را باور کرد؟ در غیاب شواهد قطعی، اصل بر بیگناهی است. نکته جالب، واکنش آنری و زلاتان است. آنها هر دو تأکید کردند که نباید بدون توضیح بازیکن، برداشت سیاسی کرد. این یعنی حتی بزرگان فوتبال هم معتقدند که شادی گل محبی بیش از آنکه عمدی باشد، یک حرکت احساسی بوده است. با این حال، این بحث احتمالاً ادامه خواهد داشت تا زمانی که فیفا یا خود محبی توضیح بیشتری بدهند.
زلاتان و آنری؛ دو نگاه به یک حرکت
زلاتان ابراهیمویچ و تیری آنری، دو ستاره بزرگ تاریخ فوتبال، در تحلیل خود از این حرکت، دیدگاههای متفاوتی داشتند. زلاتان، که خودش نیز در طول دوران حرفهایاش به شادیهای جنجالی معروف بود (از جمله شادی معروفش در برابر انگلیس)، با لحنی انتقادی گفت که محبی نباید با شادیاش از ارزش گلزنی در جام جهانی بکاهد. او تأکید کرد که «گل باید در یادها بماند، نه شادی پس از آن.» این یعنی زلاتان با حرکت محبی مخالف است، اما نه به دلیل سیاسی بودنش، بلکه به دلیل اینکه تمرکز را از عملکرد فنی به حاشیه میکشاند. آنری اما نگاه ملایمتری داشت. او با اشاره به فضای سیاسی پیرامون تیم ایران، گفت که در چنین شرایطی هر حرکت کوچکی زیر میکروسکوپ قرار میگیرد. او همچنین از کاربران خواست که محتاط باشند و بدون توضیح بازیکن، برداشت سیاسی نکنند. آنری که خودش در تیم ملی فرانسه با حاشیههای سیاسی (مثل بحث مهاجران و هویت ملی) مواجه بود، به خوبی میداند که چقدر این مسائل میتواند پیچیده باشد.
به نظر میرسد که آنری بیش از زلاتان به محبی حق میدهد. شاید به این دلیل که فضای فوتبال فرانسه در دهه ۲۰۰۰ نیز پر از تنشهای سیاسی بود و او از نزدیک دیده که چگونه رسانهها گاهی از یک حرکت ساده، یک سوژه سیاسی میسازند. در هر صورت، هر دو ستاره، به نوعی به محبی گفتند که در آینده دقت بیشتری داشته باشد، اما قضاوتش را به فیفا و خودش واگذار کردند.
واکنش کاربران و درخواست از فیفا؛ فشار اجتماعی یا واقعیت؟
شبکههای اجتماعی، به ویژه توییتر (یا همان اکس فعلی) و اینستاگرام، در ساعات پس از بازی، مملو از واکنشهای مختلف به شادی محبی شد. برخی کاربران با هشتگهایی مانند #محبی_اسلحه و #شادی_جنجالی از فیفا خواستار بررسی و جریمه این حرکت شدند. در مقابل، گروه دیگری از کاربران با دفاع از محبی، حرکت او را «بیگناه» و «احساسی» خواندند. این دو قطبی شدن، نشاندهنده شکاف عمیق در فضای مجازی است. نکته جالب اینکه بسیاری از کاربرانی که محبی را محکوم کردند، از خود او نقل قول نکردند. آنها بر اساس برداشت خود از حرکتش، نتیجهگیری کردند. در حالی که خود محبی ساعاتی بعد، در یک مصاحبه کوتاه، گفت که این حرکت «فقط یک شادی گل بود». این یعنی کاربران قبل از شنیدن توضیح خود بازیکن، قضاوت کردند. این یک اشتباه رایج در عصر رسانههای اجتماعی است که متأسفانه گاهی به زندگی حرفهای ورزشکاران آسیب میزند.
با این حال، نباید از قدرت فشار اجتماعی غافل شد. فیفا در گذشته نشان داده که گاهی تحت تأثیر افکار عمومی تصمیمگیری میکند. به عنوان مثال، در جام جهانی ۲۰۱۸، گرانیت ژاکا و ژردان شقیری به دلیل حرکت عقاب در شادی گلشان با جریمه مواجه شدند. بنابراین، احتمال برخورد فیفا با محبی نیز وجود دارد، اگرچه کمتر از آن پروندههاست. اما آنچه واضح است، واکنشهای کاربران، خودش تبدیل به یک بخش مهم از این داستان شده است.
جام جهانی و سیاست؛ جداییناپذیر یا قابلاجتناب؟
یکی از مهمترین بحثهایی که شادی محبی به آن دامن زد، رابطه فوتبال و سیاست است. تیری آنری در اظهاراتش به این موضوع اشاره کرد که «فوتبال باید مردم را متحد کند، نه جدا کردن آنها». اما واقعیت این است که جام جهانی، به عنوان بزرگترین رویداد ورزشی جهان، همواره با سیاست گره خورده است. از تحریمهای المپیک و جام جهانی ۱۹۷۸ آرژانتین تا مناقشات اخیر بر سر میزبانی جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، سیاست همواره در حاشیه این رویداد حضور داشته است. در مورد تیم ملی ایران نیز، فضای سیاسی پیرامون آن در این دوره پیچیده بود. مشکلات ویزا برای برخی بازیکنان و مقامات، حاشیههای مربوط به روابط ایران و آمریکا، و همچنین بحثهای داخلی درباره نحوه تعامل با غرب، همه به یک فضای متشنج کمک کرده بودند. در چنین شرایطی، یک حرکت ساده مثل شادی گل، میتواند تبدیل به یک سمبل سیاسی شود.
آنری و زلاتان هر دو به این حساسیت اشاره کردند. زلاتان گفت که «هر حرکت بزرگنمایی میشود». آنری نیز گفت که «فوتبال باید داستان اصلی باشد». اما آیا میتوان فوتبال را از سیاست جدا کرد؟ شاید پاسخش منفی باشد. اما حداقل میتوان تلاش کرد که واکنشها متناسب با اصل ماجرا باشند. محبی یک گل زد و شادی کرد. شاید بهتر باشد که به جای حاشیهها، روی آن گل و عملکرد ایران تمرکز کنیم. اما در دنیای امروز، این آرزو کمی دور از دسترس به نظر میرسد.
آینده شادیهای گل در جام جهانی؛ درسهایی برای بازیکنان
این ماجرا یک درس مهم برای تمام بازیکنان حاضر در جام جهانی دارد: در تورنمنتی با این سطح از حساسیت، هر حرکت شما ممکن است تفسیر شود. محبی شاید فکر میکرد که یک شادی ساده انجام داده، اما میلیونها نفر آن را به گونهای دیگر تعبیر کردند. برای بازیکنان جوانتر، این یک هشدار است که در لحظات احساسی، کنترل بیشتری روی حرکات خود داشته باشند.
از سوی دیگر، این ماجرا به فیفا نیز پیام میدهد که باید قوانین شفافتری درباره شادیهای گل وضع کند. اگر حرکت محبی مجاز است، باید به صراحت اعلام شود. اگر مجاز نیست، باید مشخص شود که چه حرکاتی ممنوع است. در غیر این صورت، هر بار که بازیکنی شادی خاصی انجام میدهد، بحثهای مشابهی شکل میگیرد. با این حال، نباید از اصل قضیه غافل شد: محمد محبی یک گل بزرگ در جام جهانی زد. او تیمش را به تساوی ۲-۲ رساند و یکی از بهترین نمایشهای ایران در این دوره را رقم زد. شاید بهتر باشد که به جای حاشیهها، از این دستاورد بزرگ تجلیل کنیم. و شاید خود محبی نیز از این ماجرا درس گرفته باشد که در آینده، شادیهایش را کمی سادهتر و بیحاشیهتر انتخاب کند. اما در نهایت، این اوست که باید تصمیم بگیرد. و ما باید به انتخابش احترام بگذاریم، تا زمانی که از محدوده قوانین خارج نشده است. فوتبال جای جشن است، نه جای نزاع.