آسیانیوز ایران؛ سرویس افغانستان:
در تازهترین اقدام سرکوبگرانه علیه آزادی رسانهها در افغانستان، نیروهای طالبان به دفتر مرکزی شبکه تلویزیونی تمدن در کابل یورش بردند و پخش این شبکه را متوقف کردند. این اقدام در حالی صورت میگیرد که نزدیک به چهار سال از تسلط طالبان بر افغانستان میگذرد و این گروه بار دیگر نشان داد که هیچ تحملی نسبت به رسانههای مستقل و منتقد ندارد. بر اساس اعلام تلویزیون تمدن، نیروهای طالبان پس از ورود به دفتر مرکزی این رسانه در کابل، تجهیزات پخش را از کار انداخته و پخش برنامههای این شبکه را به طور کامل متوقف کردند. در پی این اقدام، شبکه تمدن از ماهواره ترکمنعالم (همجهت با یاهست) نیز قطع شده است و بینندگان این شبکه دیگر قادر به تماشای برنامههای آن نیستند.
تلویزیون تمدن یکی از شبکههای خصوصی و مستقل افغانستان بود که در طول سالهای اخیر، به ویژه پس از تسلط طالبان، با چالشهای زیادی روبرو شده بود. این شبکه که عمدتاً به پخش برنامههای فرهنگی، اجتماعی و خبری میپرداخت، همواره مورد انتقاد طالبان قرار داشت و بارها تهدید به تعطیلی شده بود. این حمله در حالی رخ میدهد که طالبان در ماههای اخیر، محدودیتهای شدیدتری را علیه رسانههای افغانستان اعمال کرده است. از ممنوعیت پخش موسیقی و برنامههای هنری گرفته تا جلوگیری از پخش تصاویر موجودات زنده و محدودیتهای شدید برای زنان شاغل در رسانهها، همگی نشان از رویکرد خصمانه طالبان نسبت به آزادی بیان و رسانههای مستقل دارد.
جوامع بینالمللی و نهادهای مدافع آزادی بیان، بارها نسبت به وضعیت نگرانکننده رسانهها در افغانستان هشدار دادهاند و از طالبان خواستهاند که به تعهدات خود در قبال آزادی رسانهها پایبند باشد. با این حال، به نظر میرسد که طالبان نه تنها به این هشدارها توجهی ندارد، بلکه هر روز بر شدت سرکوب رسانههای مستقل میافزاید. این یورش به تلویزیون تمدن، زنگ خطری جدی برای آینده رسانههای مستقل در افغانستان است و نشان میدهد که طالبان به دنبال ایجاد فضایی کاملاً کنترلشده و هماهنگ با ایدئولوژی خود است و هیچ جایگاهی برای رسانههای منتقد و مستقل قائل نیست.
طالبان و جنگ با رسانههای مستقل
حمله به دفتر تلویزیون تمدن، آخرین حلقه از زنجیره طولانی سرکوب رسانههای مستقل در افغانستان تحت حاکمیت طالبان است. از زمان تسلط این گروه بر افغانستان در سال ۱۴۰۰، دهها رسانه تعطیل شدهاند، صدها خبرنگار و فعال رسانهای مجبور به ترک کشور شدهاند و بسیاری دیگر نیز در داخل افغانستان با محدودیتها و تهدیدهای روزافزون روبرو هستند. طالبان به وضوح نشان داده است که هیچ تحملی نسبت به صدای منتقد و رسانههای مستقل ندارد. تلویزیون تمدن که یکی از شبکههای خصوصی و مستقل افغانستان بود، در طول سالهای اخیر بارها مورد تهدید و فشار طالبان قرار گرفته بود. این شبکه که برنامههای متنوعی در حوزههای فرهنگی، اجتماعی، خبری و سرگرمی پخش میکرد، همواره سعی داشت تا صدای مردم افغانستان باشد و به مسائل مختلف جامعه بپردازد. با این حال، همین استقلال و تنوع برنامهها، آن را به هدفی برای طالبان تبدیل کرده بود که به دنبال یکدستسازی فضای رسانهای افغانستان است.
این اقدام طالبان، نه تنها محدودیتهای فیزیکی بر رسانهها را نشان میدهد، بلکه پیامی روشن به تمام رسانههای مستقل افغانستان دارد که یا باید با سیاستهای طالبان هماهنگ شوند و به طور کامل از خط قرمزهای آنها تبعیت کنند، یا با سرنوشتی مشابه تلویزیون تمدن روبرو خواهند شد. این رویکرد، آیندهای بسیار تاریک برای آزادی بیان در افغانستان ترسیم میکند.
قطع پخش از ماهواره؛ محرومیت کامل از دسترسی
یکی از جنبههای مهم این رویداد، قطع کامل پخش تلویزیون تمدن از ماهواره ترکمنعالم (هم جهت با یاهست) است. این اقدام در حالی صورت گرفته که ماهوارههای خارجی، آخرین پناهگاه رسانههای افغانستان برای دسترسی به مخاطبان خود محسوب میشوند. با قطع شدن از این ماهواره، عملاً تلویزیون تمدن از هرگونه امکان پخش برنامههای خود محروم شده و مخاطبان آن در داخل و خارج از افغانستان امکان تماشای برنامههای این شبکه را از دست دادهاند. قطع پخش از ماهواره، نشان از هماهنگی طالبان با نهادهای ماهوارهای برای اعمال فشار بر رسانههای مخالف دارد. این اقدام، فراتر از یک حمله فیزیکی به یک دفتر رسانهای است و به معنای تلاش برای حذف کامل یک رسانه از صحنه اطلاعرسانی است. با قطع شدن از ماهواره، عملاً تلویزیون تمدن دیگر وجود خارجی ندارد و این، یک ضربه مهلک به حقوق مخاطبان این شبکه برای دسترسی به اطلاعات متنوع و مستقل است.
این روش سرکوب، نشان از برنامهریزی دقیق طالبان برای کنترل کامل فضای رسانهای افغانستان دارد. با حذف رسانههای مستقل از ماهوارهها، طالبان میتواند به راحتی هرگونه صدای مخالفی را خاموش کند و تنها روایت خود را به عنوان تنها روایت رسمی در افغانستان باقی بگذارد. این اقدام، نقض آشکار حقوق اولیه مردم برای دسترسی به اطلاعات و آزادی بیان است.
واکنشهای داخلی و بینالمللی به این اقدام
پس از انتشار خبر یورش طالبان به دفتر تلویزیون تمدن و قطع پخش این شبکه، موج گستردهای از محکومیتها در فضای مجازی و محافل سیاسی شکل گرفته است. بسیاری از فعالان حقوق بشر، روزنامهنگاران و نهادهای مدافع آزادی بیان، این اقدام را محکوم کردهاند و آن را نشانهای از تشدید سرکوب رسانههای مستقل در افغانستان دانستهاند. آنها از جامعه بینالمللی خواستهاند که در برابر این اقدامات سکوت نکرده و فشارهای جدیتری را بر طالبان اعمال کنند.
سازمانهای بینالمللی مانند گزارشگران بدون مرز و دیدهبان حقوق بشر نیز به شدت به این اقدام واکنش نشان دادهاند و آن را نقض آشکار حقوق بشر و آزادی بیان دانستهاند. این سازمانها بارها نسبت به وضعیت نگرانکننده رسانهها در افغانستان هشدار دادهاند و از طالبان خواستهاند که به تعهدات خود در قبال حقوق رسانهها پایبند باشد. با این حال، به نظر میرسد که طالبان به این هشدارها توجهی ندارد. در داخل افغانستان، برخی از فعالان سیاسی و مدنی این اقدام را محکوم کردهاند و آن را بخشی از طرح بزرگتر طالبان برای کنترل کامل فضای رسانهای و حذف هرگونه صدای مستقل دانستهاند. با این حال، بسیاری از رسانهها و خبرنگاران به دلیل ترس از سرکوب بیشتر، ترجیح دادهاند که سکوت کنند و این خود، نشان از فضای خفقان و ترس حاکم بر جامعه رسانهای افغانستان دارد.
پیامدهای این اقدام برای آینده رسانههای افغانستان
حمله به تلویزیون تمدن و قطع پخش آن، پیامدهای عمیق و گستردهای برای آینده رسانههای افغانستان خواهد داشت. این اقدام، به وضوح نشان میدهد که طالبان هیچ تحملی نسبت به رسانههای مستقل و منتقد ندارد و به دنبال ایجاد یک فضای کاملاً کنترلشده و هماهنگ با ایدئولوژی خود است. با این رویکرد، نه تنها رسانههای موجود در معرض خطر تعطیلی قرار میگیرند، بلکه هیچ رسانه جدید و مستقلی نیز امکان شکلگیری نخواهد داشت. این وضعیت، میتواند به حذف کامل تنوع رسانهای در افغانستان منجر شود و تنها رسانههای همسو با طالبان اجازه فعالیت داشته باشند. این یک فاجعه برای دموکراسی و حقوق بشر در افغانستان است، چرا که مردم از دسترسی به اطلاعات متنوع و مستقل محروم میشوند و تنها روایت رسمی طالبان را خواهند شنید. چنین فضایی، زمینهساز ایجاد یک جامعه منفعل و بیخبر خواهد شد که توانایی نقد و نظارت بر عملکرد حکومت را ندارد.
در نهایت، این اقدام میتواند به فرار بیشتر خبرنگاران و فعالان رسانهای از افغانستان منجر شود و کشور را با کمبود شدید نیروی انسانی متخصص در حوزه رسانه روبرو کند. این خروج نخبگان، ضربهای جبرانناپذیر به آینده رسانههای افغانستان خواهد زد و کشور را در انزوای اطلاعاتی و فرهنگی بیشتری فرو خواهد برد. جامعه بینالمللی باید با فشارهای جدیتر، طالبان را به پاسخگویی در قبال این اقدامات وادار کند و از حقوق اساسی مردم افغانستان در دسترسی به اطلاعات و آزادی بیان دفاع کند.