آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
پوریا زرشناس - دکترای اقتصاد انرژی های تجدیدپذیر
جنگ در ایران، هرچند برای منطقه فاجعهبار است، اما برای برخی بازیگران منطقهای، سفرهای رنگین از منافع به همراه آورده است. در این میان، ترکیه بهعنوان همسایهای راهبردی، بیش از هر کشور دیگری خود را برای بهرهبرداری از این بحران آماده کرده است. گزارشی که اخیراً اکونومیست منتشر کرده، با عنوان «طرح اقتصادی ترکیه برای برندهشدن از جنگ ایران»، بهوضوح نشان میدهد که آنکارا چگونه از آتش این درگیری، نان خویش را میپزد. بر اساس گزارش اکونومیست، جنگ تاکنون ۶۰۰ میلیارد دلار به اقتصاد ایران خسارت زده و ۷ درصد از نیروی کار این کشور را بیکار کرده است. همزمان، کشورهای ثروتمند خلیج فارس نیز با کوچکشدن اقتصاد خود مواجه شدهاند. اما ترکیه، با استفاده از این خلأ، خود را بهعنوان جایگزینی امن برای سرمایهگذاری، ترانزیت انرژی و حتی گردشگری لوکس معرفی کرده است.
مرکز مالی استانبول با مشوقهای مالیاتی، بانکها و سرمایهگذاران فراری از دبی را جذب میکند و بنادر ترکیه به دلیل بستهشدن تنگه هرمز، رکورد ترانزیت کالا را میشکنند. حتی صنایع دفاعی ترکیه، با آغاز مذاکرات فروش تسلیحات به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، به رکورد تاریخی صادرات رسیده است. اما آنچه در این میان نگرانکنندهتر است، صرفاً سودجویی اقتصادی نیست؛ بلکه رویای احیای امپراتوری عثمانی در قالبی مدرن، با نام «اتحادیه کشورهای ترکزبان» است. ترکیه با دامنزدن به احساسات پانترکیسم، در تلاش است تا هژمونی خود را از آسیای میانه تا قفقاز و خاورمیانه گسترش دهد.
این جاهطلبی، نهتنها با منافع ملی ایران در تضاد است، بلکه ثبات منطقه را نیز به خطر میاندازد. نکتهی پارادوکسیکال این سیاست، آنجاست که همان رژیمی که خود را پرچمدار «مبارزه با اسرائیل و حمایت از فلسطین» معرفی میکند، در عمل از هر بحرانی برای پیشبرد اهداف اقتصادی و سیاسی خود استفاده میکند؛ حتی اگر آن بحران، خون مسلمانان منطقه باشد. ترکیه در سوریه، عراق، قفقاز و حتی شمال آفریقا، با حضور نظامی و حمایت از گروههای نیابتی، بهدنبال تغییر معادلات منطقه به نفع خود است. این کشور، همزمان که عضوی از ناتو است، با روسیه معامله میکند، با اسرائیل روابط تجاری پنهان دارد و در عین حال، خود را مدافع آرمان فلسطین جا میزند. چنین رفتاری، نشان از کشوری دارد که برای منافع خود، هیچ مرز اخلاقی و استراتژیکی نمیشناسد.
مقاله اکونومیست نشان میدهد که ترکیه تا چه حد از جنگ ایران بهرهبرداری اقتصادی کرده است. اما فراتر از آن، این بهرهبرداری، بخشی از یک راهبرد بزرگتر برای بازتعریف نقش ترکیه در نظام بینالملل است. ایران نباید این بازی دوگانه را نادیده بگیرد. ترکیه، با تکیه بر پروژه «اتحادیه کشورهای ترکزبان» و احیای خاطرات امپراتوری عثمانی، درصدد است تا در سایهی بحرانهای منطقه، قد علم کند. سودای رهبری جهان اسلام و مبارزه با اسرائیل، تنها پوششی برای پنهانکردن چهرهی واقعی این رژیم است؛ رژیمی که در پیچوخم سیاستهای منطقهای، هیچگاه منافع راهبردی خود را فدای آرمانهای مسلمانان نخواهد کرد. حالا باید دید که آیا ایران و سایر کشورهای منطقه، میتوانند در برابر این جاهطلبیهای ترکیه، واکنش مناسبی نشان دهند یا اینکه آنکارا به مسیر خود برای تبدیل شدن به یک قدرت منطقهای ادامه خواهد داد.
بهرهبرداری اقتصادی ترکیه از جنگ ایران
بر اساس گزارش اکونومیست، جنگ ۶۰۰ میلیارد دلار به اقتصاد ایران خسارت زده و ۷ درصد از نیروی کار این کشور را بیکار کرده است. ترکیه با استفاده از این خلأ، خود را بهعنوان جایگزینی امن برای سرمایهگذاری، ترانزیت انرژی و گردشگری لوکس معرفی کرده است. مرکز مالی استانبول با مشوقهای مالیاتی، بانکها و سرمایهگذاران فراری از دبی را جذب میکند و بنادر ترکیه به دلیل بستهشدن تنگه هرمز، رکورد ترانزیت کالا را میشکنند.
صنایع دفاعی ترکیه و بازارهای جدید
صنایع دفاعی ترکیه با آغاز مذاکرات فروش تسلیحات به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، به رکورد تاریخی صادرات رسیده است. این موضوع، نشان از بهرهبرداری ترکیه از بحران منطقهای برای تقویت صنایع دفاعی خود دارد و میتواند به افزایش نفوذ نظامی آنکارا در منطقه منجر شود.
رویای احیای امپراتوری عثمانی
ترکیه با دامنزدن به احساسات پانترکیسم و پروژه «اتحادیه کشورهای ترکزبان»، در تلاش است تا هژمونی خود را از آسیای میانه تا قفقاز و خاورمیانه گسترش دهد. این جاهطلبی، نهتنها با منافع ملی ایران در تضاد است، بلکه ثبات منطقه را نیز به خطر میاندازد.
سیاستهای دوگانه و فرصتطلبانه ترکیه
ترکیه همزمان که عضوی از ناتو است، با روسیه معامله میکند، با اسرائیل روابط تجاری پنهان دارد و در عین حال، خود را مدافع آرمان فلسطین جا میزند. چنین رفتاری، نشان از کشوری دارد که برای منافع خود، هیچ مرز اخلاقی و استراتژیکی نمیشناسد و این موضوع، میتواند به یک تهدید جدی برای امنیت منطقه تبدیل شود.