آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
جواد لگزیان - مشهد این روزها حال و هوای تازهای به خود گرفته است. در یکی از دنجترین و آرامترین گوشههای این شهر، جنبشی فرهنگی و مشارکتی شکل گرفته که نفسهای تازهای به پیکر کتاب و کتابخوانی دمیده است. «جمعهبازار مشارکتی کتاب» نام ابتکاری است که به همت کافه کتاب آنجا و مدیریت آرش رمضانی، از همین جمعهها در مشهد به راه افتاده و قرار است هر هفته، میزبان دوستداران کتاب و فرهنگ باشد.
ایدهی این جمعهبازار، ساده اما عمیق است: مکانی برای خرید کتابهای خوب با قیمت مناسب، فروش کتابهای دلخواه به علاقهمندان و تبادل کتاب با کتاب. در دنیایی که قیمت کتابها روزبهروز گرانتر میشود و دسترسی به کتابهای نایاب و خوب، دشوارتر، چنین فضایی میتواند نفستازهای برای اهالی فرهنگ و هنر باشد. این بازار، نه فقط یک محل خرید و فروش، بلکه یک زیستبوم فرهنگی است که در آن کتابها جان تازهای میگیرند و از دستی به دست دیگر سفر میکنند. جمعهها از ساعت ۱۰ تا ۱۶، نبش خیابان دندانپزشکان ۱۵، کافه کتاب آنجا پذیرای علاقهمندان خواهد بود. هزینهی اجارهی هر میز برای عرضهی کتاب، ۱۵۰ هزار تومان تعیین شده است تا هر کسی با هر توان مالی، بتواند در این بازار مشارکتی سهیم باشد. این مبلغ، که در مقایسه با هزینههای مشابه در سایر فضاهای فرهنگی، بسیار مناسب است، نشان از نگاه غیرانتفاعی و مشارکتی برگزارکنندگان دارد.
کافه کتاب آنجا، خود یک مقصد فرهنگی در مشهد محسوب میشود. این کافه با فضایی صمیمی و میزهای مجهز به پریز برق، برای مطالعه، کار و گفتوگوهای فرهنگی، فضایی ایدهآل فراهم کرده است. منوی آن نیز شامل انواع قهوه، چای و دمنوش است که میتواند ساعات خوشی را برای مراجعان رقم بزند. حالا با اضافه شدن جمعهبازار کتاب، این کافه به کانونی پویاتر برای فعالیتهای فرهنگی تبدیل شده است.
مدیریت این کافه و ایدهپرداز این حرکت فرهنگی، آرش رمضانی است؛ نویسنده، کنشگر اجتماعی و دانشآموختهی روانشناسی. رمضانی که متولد ۱۳۶۸ است، تاکنون دو اثر ارزشمند را به چاپ رسانده است. اولین کتاب او، «نغمههایی از پشت دیوار»، شامل ۶۰ روایت از درون زندان است که حاصل تجربهی او به عنوان یک روانشناس در مواجهه با زندانیان جرایم مواد مخدر است. این کتاب، روایتهایی تلخ اما انسانی از پشت میلههاست که خواننده را با لایههای پنهان جامعه آشنا میکند.
دومین اثر او، «نقاب نامهها» نام دارد؛ یک داستان بلند ۱۶۰ صفحهای که روایتگر یک جنون و نامههایی از توی تیمارستان است که برای راوی-نویسنده ارسال میشوند. جالبتر اینکه این نامهها، با وجود تفاوت در لحن و دستخط، همگی توسط یک نفر نوشته میشوند. این کتاب، روایتی هوشمندانه و پرکشش از مرزهای باریک میان عقل و جنون است که تاکنون مورد استقبال منتقدان و مخاطبان قرار گرفته است.
هر دو اثر آرش رمضانی از طریق سایت نشر روزنه قابل دسترسی هستند و علاقهمندان به آثار او میتوانند این کتابها را تهیه کنند. اما شاید بهترین راه برای آشنایی با اندیشه و رویکرد فرهنگی او، شرکت در همین جمعهبازار مشارکتی کتاب باشد؛ جایی که میتوان از نزدیک با او و ایدههایش آشنا شد و در جنبش فرهنگیاش سهیم شد. علاقهمندان به حضور در این بازار به عنوان فروشنده یا برای کسب اطلاعات بیشتر، میتوانند با آیدی @Arashramezani2 در تلگرام تماس بگیرند. این جمعهبازار، فرصتی است برای احیای سنت زیبای کتابخوانی و تبادل فرهنگی در جامعهای که بیش از هر زمان دیگری به چنین فضاهایی نیاز دارد. مشهد، این بار با یک حرکت مردمی و مشارکتی، به پایتخت فرهنگی کتاب در شرق کشور تبدیل شده است.
تحلیل جامعهشناختیِ پدیدهی جمعهبازار کتاب در مشهد
جمعهبازار مشارکتی کتاب، یک پدیدهی فرهنگی-اجتماعی است که نشان از تغییر در الگوهای مصرف و تعاملات فرهنگی در جامعه دارد. در سالهای اخیر، با افزایش قیمت کتاب و کاهش قدرت خرید مردم، بسیاری از علاقهمندان به مطالعه، از خرید کتابهای نو منصرف شدهاند. جمعهبازارها، به عنوان فضاهای جایگزین، این امکان را فراهم میکنند که کتابها با قیمتهای مناسبتر و به صورت دستدوم یا تبادلی، در دسترس علاقهمندان قرار گیرد. این حرکت، نه تنها به گردش اقتصادی کتاب کمک میکند، بلکه باعث میشود کتابها از انبارها و قفسهها خارج شوند و دوباره به چرخهی مطالعه بازگردند.
نقش کافهکتابها در توسعهی فرهنگ مطالعه
کافهکتابها، به عنوان یکی از پدیدههای نوظهور فرهنگی در ایران، نقش مهمی در ترویج کتابخوانی ایفا میکنند. این فضاها، با تلفیق محیطی آرام و دلنشین با دسترسی به کتاب و نوشیدنی، فرصتی ایدهآل برای مطالعه و گفتوگوهای فرهنگی فراهم میکنند. کافه کتاب آنجا، با میزبانی از جمعهبازار کتاب، فراتر از یک کافه معمولی عمل کرده و به یک مرکز فرهنگی پویا تبدیل شده است که میتواند به کانونی برای تبادل ایدهها و تعاملات فرهنگی در مشهد تبدیل شود.
بررسی آثار آرش رمضانی و رویکرد فرهنگی او
آرش رمضانی، به عنوان یک نویسنده و کنشگر اجتماعی، با دو اثر منتشرشدهی خود، نگاه عمیقی به مسائل اجتماعی و روانشناختی دارد. «نغمههایی از پشت دیوار»، که روایتهایی از زندانیان مواد مخدر است، به موضوعاتی مانند بازپروری، عدالت و انسانیت میپردازد. «نقاب نامهها» نیز با روایت یک جنون و نامههایی از تیمارستان، مرزهای بین عقل و جنون را به چالش میکشد. این دو اثر، نشان از تعهد رمضانی به روایتهای انسانی و توجه به لایههای پنهان جامعه دارند.
اهمیت فضاهای مشارکتی در ترویج فرهنگ کتابخوانی
فضاهای مشارکتی مانند جمعهبازار کتاب، نقش کلیدی در ترویج فرهنگ کتابخوانی ایفا میکنند. این فضاها، با ایجاد بستری برای تعامل مستقیم بین علاقهمندان به کتاب، امکان تبادل نظر، معرفی کتابهای ناشناخته و ایجاد شبکههای اجتماعی پیرامون کتاب را فراهم میکنند. این جنبشهای مردمی، که از پایین به بالا شکل میگیرند، اغلب پایدارتر و تأثیرگذارتر از برنامههای دولتی در حوزهی کتاب هستند و میتوانند تغییرات عمیقتری را در الگوهای مطالعه ایجاد کنند.
چشمانداز آینده و قابلیت گسترش این الگو
تجربهی جمعهبازار مشارکتی کتاب در مشهد، میتواند به عنوان یک الگوی موفق برای سایر شهرهای ایران مورد استفاده قرار گیرد. با توجه به استقبال گسترده از این نوع فضاها، میتوان انتظار داشت که به تدریج، در دیگر شهرها نیز شاهد راهاندازی بازارهای مشابه باشیم. این الگو، به ویژه در شهرهایی با جمعیت دانشجویی بالا، میتواند به سرعت گسترش یابد و به یک جنبش فراگیر برای ترویج کتابخوانی تبدیل شود.