سرویس سیاسی آسیانیوز ایران: اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، گفته است از بامداد دوشنبه کارزاری آغاز می‌شود که واشینگتن آن را «بزرگ‌ترین حمله مالی تدارک‌دیده‌شده علیه یک دشمن» می‌خواند. هدف اعلامی، قطع شریان‌های اقتصادی جمهوری اسلامی و پرهزینه‌کردن همکاری دولت‌ها، بانک‌ها و شرکت‌های خارجی با تهران است؛ با این حال، تا لحظه تنظیم این خبر هنوز فهرست اقدامات و نام هدف‌های تازه منتشر نشده و قرار است بسنت ساعت ۱۸:۰۰ به‌وقت جهانی، برابر با ۲۱:۳۰ تهران، در یک نشست خبری جزئیات بیشتری ارائه کند.
تعبیر پرسر‌وصدا و نظامیِ «روز دی اقتصادی» خیلی زود در رسانه‌ها و حساب‌های فارسی‌زبان شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد. برخی کاربران آن را آغاز فوری تحریم‌های کاملاً تازه تعبیر کردند؛ در حالی‌که نوشته بسنت بیش از آن‌که یک سند حقوقی یا فهرست تحریم باشد، اعلام آغاز یک عملیات هماهنگ دولتی است. تفاوت این دو کم‌اهمیت نیست: تحریم زمانی اثر اجرایی مشخص پیدا می‌کند که وزارت خزانه‌داری، کاخ سفید یا نهادهای دیگر، اشخاص، شرکت‌ها، کشتی‌ها، بانک‌ها یا محدودیت‌های تازه را رسماً معرفی کنند.
بسنت می‌گوید واشینگتن می‌خواهد «هر شریان اقتصادیِ نگه‌دارنده جمهوری اسلامی» را قطع کند؛ جمله‌ای که بیش از همه، شرکای تجاری ایران را مخاطب قرار می‌دهد.
بسنت چه گفت و چه چیزی هنوز روشن نیست؟
وزیر خزانه‌داری آمریکا در نوشته‌ای که یکشنبه منتشر کرد، مدعی شد دولت دونالد ترامپ به مرحله پایانی رویارویی با جمهوری اسلامی رسیده و اکنون می‌خواهد از اختیارات تمام نهادهای فدرال برای منزوی‌کردن تهران استفاده کند. او همزمان ادعاهایی درباره میزان آسیب واردشده به توان نظامی و برنامه هسته‌ای ایران مطرح کرد؛ ادعاهایی که ارزیابی مستقل و کامل آن‌ها، به‌ویژه درباره وضعیت برنامه هسته‌ای، هنوز ممکن نیست.
آنچه فعلاً روشن است، جهت حرکت واشینگتن است: تمرکز نه فقط بر نهادهای داخل ایران، بلکه بر حلقه‌های بیرونیِ فروش نفت، انتقال پول، بیمه و ثبت کشتی‌ها، بنادر، شرکت‌های پوششی و شبکه‌های رمزارزی. بسنت چند روز پیش نیز هشدار داده بود خرید نفت ایران، انتقال کشتی‌به‌کشتی و تسهیل پرداخت‌ها می‌تواند با اجرای تمام‌قد مقررات خزانه‌داری آمریکا روبه‌رو شود. محدودیت‌های پیشین آمریکا علیه خدمات پروازی ایران نیز نشان می‌دهد این فشار می‌تواند از فروش نفت فراتر برود و به حمل‌ونقل، سوخت‌رسانی و سامانه‌های پرداخت برسد.
چه بخش‌هایی احتمالاً در تیررس قرار می‌گیرند؟
جزئیات قطعی باید از اطلاعیه رسمی امروز بیرون بیاید، اما سابقه تحریم‌های اخیر وزارت خزانه‌داری و سخنان خود بسنت، چهار مسیر اصلی را برجسته می‌کند:
| حوزه احتمالی |
ابزار فشار |
پیامد فوری محتمل |
| نفت و کشتیرانی |
تحریم خریداران، نفتکش‌ها، بیمه‌گران، بنادر و ثبت‌کنندگان کشتی |
افزایش هزینه فروش، تخفیف بیشتر و دشوارترشدن حمل |
| بانکداری سایه |
شناسایی شرکت‌های پوششی، صرافی‌ها و حساب‌های واسطه |
کاهش سرعت انتقال ارز و افزایش ریسک طرف‌های تجاری |
| رمزارز |
ردگیری صرافی‌ها، کیف‌پول‌ها و شبکه‌های متهم به پول‌شویی |
مسدودشدن دارایی‌ها و محدودیت همکاری پلتفرم‌های بین‌المللی |
| شرکای ثالث |
تحریم ثانویه شرکت‌ها و مؤسسات مالی خارج از ایران |
وادارکردن طرف‌ها به انتخاب میان بازار آمریکا و معامله با تهران |
چین در مرکز این محاسبه قرار دارد. برآوردهای مورد استناد رویترز نشان می‌دهد بخش بسیار بزرگی از نفت دریابرد ایران راهی چین می‌شود. واشینگتن می‌کوشد پکن و واسطه‌های تجاری را متقاعد یا ناچار کند هزینه ادامه خرید را دوباره بسنجند؛ پکن نیز تحریم‌های یک‌جانبه را رد کرده و بر راه‌حل دیپلماتیک تأکید دارد. در عمل، موفقیت یا شکست عملیات تازه تا حد زیادی به این بستگی دارد که آمریکا تا چه اندازه حاضر است علیه بانک‌ها و شرکت‌های کشورهای بزرگ، و نه فقط شبکه‌های کوچک و کم‌نام‌ونشان، اقدام کند.
تحریم‌ها؛ فشار بر شبکه‌های حکومتی یا هزینه‌ای تازه برای مردم؟
واکنش تهران؛ از «فیلم تکراری» تا تهدید نفتی
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، کارزار جدید را نسخه‌ای تکراری از سیاست فشار حداکثری خوانده و گفته تهران راه مقابله با آن را می‌داند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، لحن تندتری داشته است: او هشدار داده اگر جنگ اقتصادی ادامه یابد، ایران ممکن است مانع خروج نفت از تنگه هرمز و دیگر مسیرهای خلیج فارس شود و همکاری کشورها با این کارزار را «عمل جنگی» تلقی کند.
این تهدید فقط خطاب به آمریکا نیست؛ همسایگان جنوبی ایران، شرکت‌های کشتیرانی، خریداران آسیایی و بازار جهانی انرژی نیز آن را می‌شنوند. تنگه هرمز یکی از حساس‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است و هر اختلال تازه در آن می‌تواند قیمت نفت، هزینه بیمه و کرایه حمل را بالا ببرد. بازار نفت در معاملات اولیه دوشنبه، پیش از روشن‌شدن جزئیات تحریم‌ها، نوسانی بود و معامله‌گران میان خطر کاهش عرضه و احتمال تعدیل تنش‌ها مردد ماندند.
در همین زمینه، پرونده تحریم شبکه صادرات نفت ایران نشان داده است که فشار آمریکا معمولاً از یک شرکت یا یک نفتکش فراتر می‌رود و زنجیره‌ای از مدیران، واسطه‌ها و کشتی‌ها را همزمان هدف می‌گیرد.
نبرد با حکومت یا فشاری تازه بر زندگی مردم؟
واشینگتن تأکید می‌کند هدف تحریم‌ها جمهوری اسلامی و شبکه‌های تأمین مالی آن است، نه مردم ایران. غذا، دارو و برخی اقلام بشردوستانه نیز در مقررات آمریکا معمولاً استثنا دارند. اما تجربه ایرانیان یک بخش تلخ دیگر هم دارد: بانک‌ها، بیمه‌گران و شرکت‌های حمل‌ونقل برای دورماندن از جریمه‌های آمریکا گاهی حتی از معامله‌های مجاز عقب می‌کشند. نتیجه می‌تواند گرانی انتقال پول، دشواری واردات، کاهش دسترسی بنگاه‌های کوچک به ارز و فشار بیشتر بر قیمت کالاهای روزمره باشد.
بانک جهانی در تازه‌ترین ارزیابی خود، اقتصاد ایران را در مسیر نزولی و زیر فشار درگیری، اختلال تجارت، تحریم‌های مالی، کمبود انرژی و افت درآمد واقعی خانوارها توصیف کرده است. بنابراین مهم‌ترین سنجه اخلاقی و عملی بسته امروز این نیست که چه عنوان بزرگی برایش انتخاب شده؛ باید دید آیا مسیرهای مالیِ حکومت و نهادهای نظامی را دقیق هدف می‌گیرد یا دوباره بخش بزرگی از هزینه، از راه تورم و سقوط قدرت خرید، به سفره شهروندان منتقل می‌شود.
سه نشانه‌ای که امشب باید دنبال کرد
- نام هدف‌ها: آیا فهرست جدید عمدتاً شامل شبکه‌های کوچک و از پیش منزوی است یا بانک‌ها، بنادر و شرکت‌های مهم طرف معامله با ایران را نیز دربر می‌گیرد؟
- دامنه تحریم ثانویه: آیا آمریکا برای خریداران نفت و مؤسسات مالی کشورهای ثالث مهلت، معافیت یا تهدید فوری در نظر می‌گیرد؟
- مسیر بشردوستانه: آیا همزمان سازوکار روشن و قابل‌استفاده‌ای برای غذا، دارو و نیازهای مردم معرفی می‌شود یا استثناها فقط روی کاغذ باقی می‌مانند؟
از سوی دیگر، جمهوری اسلامی نیز نمی‌تواند همه پیامدهای اقتصادی را صرفاً به تحریم نسبت دهد. فساد ساختاری، سیاست خارجی پرهزینه، ناترازی بودجه، بی‌ثباتی مقررات و محدودیت‌های داخلی سال‌هاست توان اقتصاد ایران را فرسوده کرده‌اند. تحریم تازه می‌تواند بحران را شدیدتر کند، اما زمینه شکننده آن در داخل ساخته شده است. همان‌قدر که واشینگتن باید اثر تصمیم‌هایش بر مردم را ببیند، حاکمیت تهران نیز مسئول انتخاب‌هایی است که کشور را در معرض چنین ضربه‌ای قرار داده است.
پرسش‌های متداول درباره حمله مالی آمریکا علیه ایران
«روز دی اقتصادی» دقیقاً چیست؟
این عبارت نام حقوقی یک قانون یا تحریم مشخص نیست؛ عنوان سیاسیِ دولت آمریکا برای آغاز یک کارزار هماهنگ مالی علیه جمهوری اسلامی است. ابزارهای اجرایی آن باید در اطلاعیه‌های رسمی معرفی شوند.
آیا تحریم‌های تازه همین حالا اعلام شده‌اند؟
تا زمان تنظیم این خبر، بسنت از آغاز عملیات سخن گفته اما فهرست کامل اقدامات را منتشر نکرده است. نشست خبری او برای ساعت ۱۸:۰۰ به‌وقت جهانی، برابر با ۲۱:۳۰ تهران، برنامه‌ریزی شده است.
آیا غذا و دارو هم تحریم می‌شوند؟
در مقررات معمول آمریکا، تجارت بشردوستانه برای غذا، دارو و تجهیزات پزشکی استثنا دارد. با این حال، ترس بانک‌ها و شرکت‌های حمل‌ونقل از جریمه می‌تواند معامله‌های مجاز را نیز در عمل دشوار کند.
چرا چین در این خبر مهم است؟
چین بزرگ‌ترین مقصد نفت ایران و یکی از مهم‌ترین مسیرهای باقیمانده تجارت خارجی تهران است. اگر واشینگتن نتواند خریداران و واسطه‌های چینی را تحت فشار مؤثر قرار دهد، بخش مهمی از درآمد نفتی جمهوری اسلامی همچنان باقی خواهد ماند.
نظر شما درباره این موج تازه تحریم‌ها چیست؛ فشار هدفمند بر جمهوری اسلامی یا هزینه‌ای دیگر برای مردم؟ دیدگاهتان را در بخش نظرات پایین این خبر برای آسیانیوز ایران بنویسید.