فشارها تا کنارگذاشتن کامل ایران از اقتصاد جهان ادامه دارد؛ شعب بانک ملی در خارج از کشور هدف جدید تحریم‌ها

آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:

واشنگتن، باز هم اهرم فشار خود را علیه اقتصاد ایران به کار گرفته است. این بار، وزیر خزانه‌داری آمریکا با صدایی رساتر از همیشه، اعلام کرده که هر کشوری که به ایران کمک کند، دسترسی خود به دلار را از دست خواهد داد. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در تازه‌ترین اظهارات خود گفته است که فشارهای اقتصادی علیه ایران تا زمانی ادامه خواهد داشت که این کشور به طور کامل از اقتصاد جهان کنار گذاشته نشود. این یعنی نه فقط تشدید تحریم‌ها، بلکه هدف قرار دادن هرگونه مسیر ارتباطی ایران با نظام مالی بین‌المللی.

واشنگتن، علاوه بر تهدیدهای کلی، یک هدف جدید و مشخص را نیز ترسیم کرده است: تعطیلی شعب بانک‌های ایرانی در خارج از کشور. به ویژه بانک ملی ایران که شعباتی در امارات، عراق، فرانسه و چند کشور دیگر دارد، در صدر این فهرست قرار گرفته است. این تهدید، در حالی مطرح می‌شود که شعب بانک ملی در خارج از کشور، به عنوان یکی از معدود کانال‌های باقی‌مانده برای انتقال ارز و انجام مبادلات تجاری ایران با سایر کشورها محسوب می‌شوند. تعطیلی آنها، می‌تواند ضربه‌ای جدی به تجارت خارجی ایران وارد کند.

با این حال، سوال اصلی اینجاست که آیا آمریکا می‌تواند این تهدید را به مرحله اجرا بگذارد؟ قطع دسترسی یک کشور به دلار، یعنی قطع کامل آن کشور از نظام تسویه مالی جهانی (سوئیفت) که بزرگ‌ترین سلاح اقتصادی واشنگتن محسوب می‌شود. کارشناسان اقتصادی معتقدند که این تهدید، بخشی از استراتژی «فشار حداکثری ۲.۰» آمریکا علیه ایران است که پس از شکست نسبی فشار حداکثری دوره اول، با ترکیبی از تهدیدات مالی و دیپلماتیک، به دنبال تشدید انزوای اقتصادی ایران است. این در حالی است که اتحادیه اروپا و برخی کشورهای آسیایی که همچنان به دنبال حفظ تعاملات اقتصادی با ایران هستند، بار دیگر با چالش سنگین انتخاب میان منافع اقتصادی و همراهی با فشارهای آمریکا رو به رو شده‌اند.

تهدید قطع دسترسی به دلار؛ ابزاری قدرتمندتر از تحریم‌های قبلی

قطع دسترسی یک کشور به دلار، به معنای قطع کامل آن کشور از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین ارز جهانی است. دلار، ارز پایه در مبادلات بین‌المللی، از جمله نفت، گاز، طلا و بسیاری از کالاهای اساسی محسوب می‌شود. اگر آمریکا بتواند این تهدید را عملی کند، هرگونه مبادله تجاری ایران با سایر کشورها، حتی با استفاده از ارزهای غیردلاری نیز با مشکل مواجه خواهد شد، چرا که بسیاری از تسویه‌های مالی در نهایت به دلار مرتبط می‌شوند.

ابزار اصلی آمریکا برای این کار، سیستم مالی جهانی (سوئیفت) است که تحت نظارت و نفوذ مستقیم واشنگتن قرار دارد. در سال ۲۰۱۸، آمریکا با خروج از برجام و اعمال مجدد تحریم‌ها، عملاً ایران را از سوئیفت قطع کرد و حالا با این تهدید جدید، به دنبال بستن هرگونه راه‌های جایگزین برای فرار از این تحریم‌ها است.

هدف‌گذاری شعب بانک ملی در خارج؛ پایان راه کانال‌های ارزی؟

شعب بانک ملی ایران در خارج از کشور، از جمله مهم‌ترین کانال‌های نقل‌وانتقال ارزی و انجام مبادلات تجاری ایران محسوب می‌شوند. این شعب، به ویژه در امارات و عراق، نقش کلیدی در تأمین ارز مورد نیاز برای واردات کالاهای اساسی، دارو و مواد غذایی ایفا می‌کنند. تعطیلی آنها، به معنای قطع بخش قابل‌توجهی از کانال‌های تأمین ارز مورد نیاز کشور خواهد بود و ممکن است به افزایش نرخ ارز و تشدید تورم در داخل منجر شود.

علاوه بر این، کشورهایی که میزبان این شعب هستند، مانند امارات و عراق، با فشار مضاعفی برای همراهی با آمریکا یا مقاومت در برابر آن رو به رو می‌شوند. این فشارها، می‌تواند به کاهش روابط بانکی ایران با این کشورها و در نهایت، افزایش هزینه‌های مبادلاتی و طولانی‌شدن زمان تراکنش‌های مالی بی‌انجامد.

واکنش احتمالی کشورهای هدف؛ امارات، عراق و فرانسه در میان دو آتش

کشورهایی مانند امارات، عراق و فرانسه که شعب بانک ملی ایران در آنها فعال است، با چالش جدی رو به رو هستند. امارات که یکی از بزرگ‌ترین شرکای تجاری ایران محسوب می‌شود، همواره سعی کرده است تعادلی میان روابط خود با ایران و آمریکا برقرار کند، اما تهدید جدید واشنگتن، ممکن است آنکارا را مجبور به انتخاب کند. عراق نیز که به شدت به واردات برق و گاز از ایران وابسته است، در موقعیت دشواری قرار گرفته است و فرانسه، به عنوان یکی از کشورهای اروپایی که تمایل به حفظ برجام داشت، ممکن است در برابر این فشارها، رویکردی متفاوت در پیش گیرد. با این حال، سابقه نشان داده که همراهی کامل با سیاست‌های آمریکا، برای هیچ یک از این کشورها آسان نخواهد بود و احتمالاً با مقاومت‌هایی همراه می‌شود.

تأثیر بر اقتصاد ایران و نرخ ارز

تهدید جدید آمریکا، می‌تواند بلافاصله بر بازار ارز و قیمت طلا در ایران تأثیر بگذارد و موج جدیدی از انتظارات تورمی را ایجاد کند. فعالان اقتصادی، به دلیل نگرانی از کاهش دسترسی به منابع ارزی، ممکن است نسبت به احتکار دلار و طلا اقدام کنند که خود به تشدید افزایش قیمت‌ها دامن می‌زند. همچنین، واردات کالاهای اساسی که وابسته به ارز حاصل از صادرات نفت و مبادلات از طریق شعب خارجی است، با اختلال رو به رو خواهد شد و ممکن است کمبود برخی کالاها در بازار داخلی احساس شود. از سوی دیگر، این فشارها، می‌تواند به افزایش وابستگی ایران به تجارت با کشورهای همسایه و شرکای غیرغربی مانند چین، روسیه و ترکیه بی‌انجامد که خود، نیازمند ایجاد سازوکارهای مالی جدید و مستقل از دلار است.

راهکارهای ایران برای دور زدن تحریم‌ها و کاهش وابستگی به دلار

در مواجهه با این تهدید، ایران چند راهکار عمده در پیش دارد:

1. نخست، تقویت مبادلات تجاری با استفاده از ارزهای ملی مانند یوان، روبل و روپیه است که در سال‌های اخیر با امضای توافقنامه‌های پولی دوجانبه با برخی کشورها، تا حدودی عملیاتی شده است.
2. دوم، گسترش استفاده از رمزارزها و فناوری بلاک‌چین برای انتقال پول و انجام مبادلات فرامرزی است که هرچند در مراحل ابتدایی قرار دارد، اما می‌تواند در بلندمدت، وابستگی به دلار را کاهش دهد.
3. سوم، تقویت و توسعه کریدورهای تجاری شرق و شمال، مانند مسیرهای ریلی و دریایی با کشورهای آسیای میانه و چین، که می‌تواند جایگزین مناسبی برای مسیرهای تحت تأثیر تحریم‌ها باشد. با این حال، تمام این راهکارها، نیازمند زمان، سرمایه‌گذاری و اراده سیاسی بالایی هستند و نمی‌توانند در کوتاه‌مدت، جای خالی کانال‌های مالی سنتی را پر کنند.