آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
این روزها، پشت فرمان که می‌نشینی، اولین دغدغه‌ات این است که آیا جایگاه سوخت بعدی باز است یا نه؟ نه از سرِ شایعه، که از سرِ تجربه‌ای تلخ و تکراری. تهران، این روزها با یک بحران خاموش در توزیع سوخت دست و پنجه نرم می‌کند؛ بحرانی که هرچند مقامات آن را تکذیب می‌کنند، اما رانندگان هر روز آن را لمس می‌کنند. نزدیک بودن تعطیلات و شایعات همیشگیِ بنزینی، مثل همیشه، صف‌ها را به پمپ بنزین‌ها کشانده است. اما این بار، ماجرا فقط به صف‌های طولانی ختم نمی‌شود؛ گزارش‌های میدانی از بسته بودن تعداد قابل‌توجهی از جایگاه‌های سوخت در نقاط مختلف تهران، به ویژه در شرق و جنوب پایتخت، حکایت دارد.
رکورد توزیع روزانه بنزین در تهران با ۲۶ میلیون لیتر شکسته شده است، اما با این حال، رانندگان برای پیدا کردن یک جایگاه فعال، گاهی تا ۹ جایگاه را یکی پس از دیگری می‌گردند و در نهایت، دست خالی بازمی‌گردند. این دیگر یک موضوع عادی نیست. یکی از شهروندان که تجربه‌اش را با تابناک در میان گذاشته، روایت می‌کند که با موتورسیکلت خود، به ۹ جایگاه مختلف در شرق تهران سر زده، اما همه آنها بسته یا غیرفعال بوده‌اند. او می‌گوید: «هیچ کس توضیح روشنی به من نداد که چرا جایگاه تعطیل است.» از میدان رسالت و سراج تا شهید بابایی و جاده لشکرک و دردشت، گزارش‌های مشابهی از بسته بودن جایگاه‌ها به گوش می‌رسد. مسئولان جایگاه‌ها نیز توضیح قانع‌کننده‌ای برای این وضعیت ارائه نمی‌دهند و رانندگان در سردرگمی کامل رها شده‌اند.
نگرانی از کمبود بنزین، اگرچه توسط شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی به‌طور رسمی تکذیب شده، اما تجربه میدانی مردم، روایت دیگری دارد. از سوی دیگر، اجرای طرح اختلاط متانول با بنزین در پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس، نگرانی جدیدی را به دغدغه‌های رانندگان افزوده است. این روزها، رانندگان از تغییر رفتار خودروهای خود پس از سوخت‌گیری با بنزین جدید گزارش می‌دهند؛ از افزایش مصرف و کالیبره خارج شدن آمپر بنزین گرفته تا روشن شدن چراغ چک و نگرانی از خوردگی قطعات. شایعه‌ای که در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شود: «متانول می‌خوان بریزن تو بنزین... کمتر از یکسال دیگه مکانیک‌ها پولدارترین قشر جامعه می‌شن.»
بررسی علت شلوغی پمپ بنزین‌ها و نقش شایعات
شلوغی‌های اخیر در پمپ بنزین‌های تهران، ترکیبی از چند عامل است:
- نخست، نزدیک شدن به تعطیلات پایان هفته و افزایش تقاضای سفر که همواره یکی از اوج‌های مصرف سوخت در کشور محسوب می‌شود.
- دوم، شایعات داغ در فضای مجازی درباره کاهش سهمیه‌ها یا افزایش قیمت بنزین که به طور سنتی، همواره به صف‌های طولانی و ازدحام در جایگاه‌ها منجر می‌شود.
- سوم، مخازن سوخت در تهران که برای مدیریت مصرف در روزهای پیک و افزایش تقاضا استفاده می‌شدند، در طول جنگ اخیر آسیب دیده‌اند و این موضوع به نگرانی‌ها دامن زده است.
ناکارآمدی شبکه توزیع و ضعف در اطلاع‌رسانی
مهم‌ترین مشکلی که در این بحران به چشم می‌خورد، نبود یک سیستم اطلاع‌رسانی شفاف و به‌روز درباره وضعیت جایگاه‌های سوخت است. رانندگان ساعتها در صف می‌مانند، بی‌آنکه بدانند آیا جایگاه سوخت دارد یا خیر. این فقدان شفافیت، نه تنها باعث اتلاف وقت و سوخت مردم می‌شود، بلکه به افزایش التهاب روانی دامن می‌زند. شرکت ملی پخش باید با راه‌اندازی یک سامانه آنلاین یا اپلیکیشن موبایل، وضعیت لحظه‌ای جایگاه‌ها را در اختیار شهروندان قرار دهد تا از این سرگردانی جلوگیری شود.
نگرانی از بنزین متانولی و تأثیر آن بر خودروهای فرسوده
اجرای طرح اختلاط متانول با بنزین در پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس، اگرچه با هدف افزایش عدد اکتان و کاهش آلایندگی انجام می‌شود، اما برای خودروهای قدیمی و فرسوده که بخش قابل‌توجهی از ناوگان کشور را تشکیل می‌دهند، می‌تواند خطرناک باشد. متانول به دلیل خورندگی بالا، می‌تواند به واشرها، شلنگ‌ها و پمپ بنزین خودرو آسیب برساند و هزینه‌های سنگینی را به مالکان خودرو تحمیل کند. کمپانی‌های خودروسازی مانند بی‌ام‌و، استفاده از سوخت‌های حاوی بیش از ۳ درصد متانول را ممنوع اعلام کرده‌اند و این نگرانی وجود دارد که استانداردهای داخلی، از این حداقل‌ها نیز پایین‌تر باشد.
ضرورت شفافیت در تولید و توزیع سوخت
یکی از مهم‌ترین خواسته‌های رانندگان و فعالان خودرویی، شفافیت کامل در فرآیند تولید، ترکیب و توزیع سوخت است. آنها می‌خواهند بدانند که دقیقاً چه ترکیبی با چه درصدی از متانول در باک خودروی آنها ریخته می‌شود و آیا این ترکیب، با استانداردهای خودروسازان همخوانی دارد یا خیر. نهادهای مسئول مانند مؤسسه استاندارد و پژوهشگاه صنعت نفت، باید به‌جای بی‌توجهی به گزارش‌های مردمی، اقدام به نمونه‌گیری و آزمایش‌های مستقل کرده و نتایج آن را به‌صورت شفاف منتشر کنند. شفافیت در این حوزه، هم نگرانی مردم را کاهش می‌دهد و هم امکان اصلاح سریع مشکلات را فراهم می‌کند.
راهکارهای عملی برای مدیریت بحران فعلی
برای مدیریت بحران فعلی و جلوگیری از تکرار آن در آینده، چند اقدام فوری و اساسی پیشنهاد می‌شود:
- اول، راه‌اندازی یک سامانه اطلاع‌رسانی لحظه‌ای از وضعیت جایگاه‌های سوخت.
- دوم، افزایش ذخایر استراتژیک سوخت در شهرهای بزرگ و توزیع متوازن سهمیه‌ها.
- سوم، اجرای طرح‌های تشویقی برای مدیریت مصرف، مانند اعطای پاداش به رانندگانی که مصرف خود را کاهش می‌دهند.
- چهارم، شفاف‌سازی کامل در مورد ترکیب بنزین و طرح اختلاط متانول، و ارائه تضمین‌های لازم برای ایمنی خودروها.
- پنجم، برخورد قانونی و قاطع با شایعه‌پراکنان در فضای مجازی که هر بار با اهداف نامعلوم، به التهاب بازار سوخت دامن می‌زنند.