وزیر بهداشت: برای واکسن آنفلوآنزا قول بی‌مورد نمی‌دهیم / تأمین آن به تحریم‌ها گره خورده است

آسیانیوز ایران؛ سرویس سلامت و زیبایی:

با نزدیک شدن به فصل سرما، نگرانی‌ها درباره‌ی موج جدید آنفلوآنزا و کمبود واکسن، دوباره به یکی از دغدغه‌های اصلی خانواده‌های ایرانی تبدیل شده است؛ دغدغه‌ای که امسال رنگ و بوی تازه‌ای دارد. وزیر بهداشت در تازه‌ترین اظهارات خود، با صراحتی کم‌سابقه، اعلام کرده است که دولت برای تأمین واکسن آنفلوآنزا «قول بی‌مورد» نمی‌دهد و این موضوع را به شرایط تحریم‌ها و محاصره‌های اقتصادی گره زده است؛ سخنی که هم نشان از صداقت دارد و هم از عمق چالش‌ها.

او تأکید کرده است که واکسن آنفلوآنزا باید بر اساس «سویه های جدید» ویروس تأمین شود و هر گونه تأخیر یا تغییر در زنجیره‌ی تأمین، می‌تواند کارایی این واکسن را به شدت کاهش دهد؛ موضوعی که نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و هماهنگی با سازمان جهانی بهداشت است. اما واقعیت تلخ این است که تحریم‌های ظالمانه، نه تنها بر تأمین داروهای خاص و تجهیزات پزشکی، بلکه بر تأمین واکسن‌های فصلی مانند آنفلوآنزا نیز سایه انداخته است و این بار، وزیر بهداشت با زبانی صریح از این مانع بزرگ سخن گفته است.

در سال‌های گذشته، هر بار با فرا رسیدن پاییز، بحث کمبود واکسن آنفلوآنزا و صف‌های طولانی برای تهیه‌ی آن، به یکی از اخبار پربیننده تبدیل می‌شد؛ اما امسال، با توجه به اظهارات جدید وزیر، به نظر می‌رسد که وضعیت حساستر از همیشه است. از سوی دیگر، برخی کارشناسان حوزه‌ی سلامت معتقدند که اگرچه تحریم‌ها مانع بزرگی هستند، اما با مدیریت داخلی، همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان و همچنین واردات از کشورهای دوست و همسایه، می‌توان تا حدی این خلأ را پر کرد؛ هرچند که وزیر بهداشت چندان به این راهکارها خوش‌بین نیست. در این میان، نگرانی اصلی، نه فقط کمبود واکسن، بلکه عدم تطابق واکسن‌های موجود با سویه‌های جدید ویروس است که می‌تواند زحمت تولید و توزیع را بی‌نتیجه کند و جان افراد آسیب‌پذیر را به خطر بیندازد.

تأثیر تحریم‌ها بر زنجیره‌ی تأمین واکسن

یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی که وزیر بهداشت به آن اشاره کرده، تأثیر مستقیم تحریم‌های اقتصادی بر تأمین واکسن آنفلوآنزا است. تحریم‌های بانکی، انتقال ارز برای خرید واکسن را با موانع جدی رو به رو کرده و بسیاری از شرکت‌های بین‌المللی سازنده‌ی واکسن، به دلیل ترس از تحریم‌های ثانویه، از همکاری با ایران خودداری می‌کنند. همچنین تحریم‌های حمل‌ونقل، ورود محموله‌های واکسن را با تأخیرهای چند هفته‌ای مواجه می‌کند که این تأخیر، در شرایطی که ویروس هر سال جهش می‌یابد، می‌تواند به معنای بی‌اثری واکسن‌های موجود باشد. وزیر بهداشت با اشاره به این موضوع، تلویحاً اعلام کرده است که وزارت‌خانه‌اش در یک بازی دشوار و پیچیده‌ی اقتصادی گرفتار شده است که از توان مدیریت داخلی خارج است.

اهمیت تطابق واکسن با سویه‌های جدید ویروس

ویروس آنفلوآنزا سالانه دستخوش تغییرات ژنتیکی می‌شود و سازمان جهانی بهداشت هر سال، ترکیب سویه‌های موجود در واکسن را بر اساس پیش‌بینی‌های خود به‌روز می‌کند. اگر واکسنی که در اختیار ایران قرار می‌گیرد، مربوط به سویه‌های سال گذشته باشد یا با سویه‌های غالب سال جاری مطابقت نداشته باشد، عملاً تأثیر آن در پیشگیری از بیماری به شدت کاهش می‌یابد و هزینه‌های سنگین تولید و واردات، بی‌نتیجه خواهد ماند. وزیر بهداشت با تأکید بر این نکته، خواستار توجه ویژه به زمان‌بندی واردات و هماهنگی با آخرین یافته‌های علمی شده است؛ موضوعی که در شرایط تحریم، به یک چالش مضاعف تبدیل می‌شود، چرا که تأخیر در خرید، به معنای از دست دادن زمان طلایی برای تطابق با سویه‌های جدید است.

نقش تولید داخلی و شرکت‌های دانش‌بنیان در کاهش وابستگی

یکی از راهکارهایی که می‌تواند تا حدی ایران را از وابستگی به واردات واکسن آنفلوآنزا نجات دهد، تقویت تولید داخلی است. خوشبختانه در سال‌های اخیر، چندین شرکت دانش‌بنیان ایرانی موفق به تولید واکسن آنفلوآنزا با کیفیت قابل قبول شده‌اند که می‌تواند نیاز بخشی از جامعه را تأمین کند. با این حال، این شرکت‌ها نیز برای تولید واکسن مبتنی بر سویه‌های جدید، نیازمند واردات سویه‌های مرجع و مواد اولیه‌ی خاصی هستند که باز هم تحت تأثیر تحریم‌ها قرار دارد. وزیر بهداشت در اظهارات خود، اگرچه به تولید داخلی اشاره نکرده، اما کارشناسان معتقدند که با سرمایه‌گذاری بیشتر در این حوزه و حمایت دولتی، می‌توان ظرفیت تولید را به میزان قابل توجهی افزایش داد و از فشارهای تحریمی کاست.

راهکارهای جایگزین و مدیریت تقاضا در شرایط کمبود

در شرایطی که تأمین واکسن با مشکلات جدی مواجه است، مدیریت تقاضا و اولویت‌بندی تزریق واکسن، یکی از راهکارهای مؤثر است. به گفته‌ی کارشناسان، واکسن آنفلوآنزا باید در وهله‌ی اول به گروه‌های پرخطر مانند سالمندان، بیماران مزمن، بانوان باردار و کادر درمان تزریق شود و افراد کم‌خطرتر، با رعایت اصول بهداشتی از جمله استفاده از ماسک و شست‌وشوی مرتب دست‌ها، خود را در برابر بیماری محافظت کنند. وزیر بهداشت نیز با اشاره به این موضوع، از مردم خواسته است که با صبر و همکاری، زمینه را برای توزیع عادلانه‌تر واکسن فراهم آورند و از ایجاد صف‌های طولانی و التهاب در بازار خودداری کنند.

مسئولیت‌پذیری اجتماعی و نقش مردم در کنترل بیماری

آخرین اما مهم‌ترین محور، نقش خود مردم در کنترل شیوع آنفلوآنزا و کاهش فشار بر نظام سلامت است. حتی اگر واکسن به موقع تأمین شود، بدون رعایت پروتکل‌های بهداشتی، امکان کنترل کامل بیماری وجود ندارد. وزیر بهداشت با تأکید بر اهمیت آگاهی‌بخشی عمومی، از رسانه‌ها خواسته است که به جای بزرگ‌نمایی کمبودها، بر راهکارهای پیشگیرانه و رفتارهای بهداشتی تأکید کنند. همچنین او بر لزوم تزریق واکسن‌های موجود، حتی اگر کاملاً با سویه‌های جدید مطابقت نداشته باشند، تأکید کرد و گفت که هر میزان ایمنی، بهتر از هیچ ایمنی است و می‌تواند شدت بیماری را در صورت ابتلا کاهش دهد.