چهارشنبه ۸ مهر ۱۴۰۵، برابر با ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، روز تعیین‌شده برای تکمیل خروج نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا از عراق است. رویترز در گزارش تازه بامداد چهارشنبه، خروج از پایگاه‌های باقیمانده را موضوع اصلی خبر قرار داده است. اما پرسشی که پس از پایین‌آمدن پرچم ائتلاف باقی می‌ماند، عملی است: مسئولیت حفاظت از شهرها، آسمان و مرزهای عراق چگونه و با چه امکاناتی اجرا خواهد شد؟
این گزارش آسیانیوز ایران میان موعد خروج، موضع رسمی بغداد و نگرانی‌های امنیتی تفکیک می‌کند. تعیین یک روز برای پایان مأموریت، به‌تنهایی شاهد خروج همزمان همه انواع نیروهای خارجی یا پایان تمام روابط دفاعی عراق نیست.
۸ مهر؛ پایان کدام مأموریت؟
صباح النعمان (Sabah al-Numan)، سخنگوی فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، در نشست خبری ۱۰ سپتامبر، برابر با ۱۹ شهریور، تاریخ ۳۰ سپتامبر را موعد نهایی پایان حضور ائتلاف اعلام کرده بود. خبرگزاری عراقی نینا، که در همان نشست پرسش مطرح کرده، گزارش داد او بر آمادگی نیروهای عراقی و هماهنگی با اقلیم کردستان تأکید کرده است.
همان توضیح رسمی یک نکته مهم دارد: النعمان گفته بود روابط با کشورهای ائتلاف پس از پایان مأموریت تغییر می‌کند و هماهنگی اطلاعاتی ادامه خواهد یافت. بنابراین پایان حضور نظامی ائتلاف و قطع همکاری امنیتی دو مفهوم متفاوت‌اند؛ شکل همکاری آینده باید با توافق‌ها و سازوکارهای مشخص سنجیده شود.
به گزارش دویچه‌وله در ۲۹ سپتامبر، برابر با ۷ مهر، این مرحله به مأموریت ضد داعش که از سال ۲۰۱۴ آغاز شد پایان می‌دهد. آمریکا پیش‌تر در سال ۲۰۰۳ وارد عراق شده بود، در ۲۰۱۱ نیروهایش را خارج کرد و در ۲۰۱۴ برای مقابله با داعش بازگشت. این سابقه توضیح می‌دهد چرا اعلام خروج، بار دیگر بحث پایداری امنیت را زنده کرده است.
بغداد و واشنگتن از ادامه شراکت می‌گویند
نینا در گزارش ۲۸ سپتامبر، برابر با ۶ مهر، از دیدار قاسم الاعرجی (Qasim al-Araji)، مشاور امنیتی نخست‌وزیر عراق، با استیون فاگین (Steven Fagin)، کاردار آمریکا، خبر داد. بر پایه بیانیه دفتر الاعرجی، دو طرف درباره امنیت، حاکمیت و همکاری اقتصادی گفت‌وگو کردند؛ کاردار آمریکا نیز تکمیل خروج نیروهای باقیمانده ائتلاف در ۳۰ سپتامبر را آغاز مرحله تازه همکاری دو کشور توصیف کرد.
دیدار مشاور امنیتی نخست‌وزیر عراق و کاردار آمریکا، ۶ مهر ۱۴۰۵؛ تصویر منتشرشده همراه گزارش خبرگزاری نینا.
الاعرجی در همان بیانیه، بر انحصار سلاح در دست دولت و تقویت نهادهای رسمی تأکید کرده است. این موضع، معیاری برای مطالبه پاسخ‌گویی نیز فراهم می‌کند: شهروندان باید بدانند کدام نهاد مسئول جلوگیری از حملات است و چه سازوکاری گروه‌های مسلح را زیر فرمان دولت قرار می‌دهد.
نکته محوری: پایان مأموریت ائتلاف، یک تغییر سیاسی و نظامی است؛ امنیت پایدار باید در توان نهادهای مسئول و حفاظت قابل سنجش از مردم دیده شود.
داعش و سلاح‌های خارج از کنترل دولت؛ دو آزمون جداگانه
رویترز نگرانی شماری از مقام‌های امنیتی عراق و اقلیم کردستان را درباره فرصت تجدید سازمان برای هسته‌های داعش گزارش کرده است. این نگرانی را نباید وقوع قطعی یک موج تازه حملات دانست؛ میان هشدار درباره خطر و مشاهده یک رویداد مشخص، فاصله وجود دارد.
دویچه‌وله نیز گزارش داده خروج شامل جمع‌شدن سامانه‌های پدافند هوایی آمریکا در اربیل است. همین رسانه، موعد تازه فرایند خلع سلاح گروه‌های مسلح را ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷، برابر با ۹ تیر ۱۴۰۶، عنوان کرده است. پس خروج ائتلاف و تکمیل خلع سلاح، دو فرایند با زمان‌بندی یکسان نیستند.
پیامد برای ایران و همسایگان چیست؟
حمایت جمهوری اسلامی از گروه‌های مسلح عراقی، در گزارش دویچه‌وله بخشی از این مسئله امنیتی توصیف شده است. از منظر تحلیل، معیار مسئولیت‌پذیری تهران باید حمایت از تصمیم مستقل دولت عراق و پرهیز از تقویت قدرت مسلح بیرون از پاسخ‌گویی عمومی باشد. این نقد متوجه سیاست جمهوری اسلامی است و به مردم ایران یا عراق تعمیم ندارد.
برای پیگیری سابقه پرونده، گزارش آرشیوی ضرب‌الاجل خلع سلاح در عراق و گزارش ادغام نیروهای سرایا السلام در ارتش زمینه مفیدی دارند؛ موعد مطرح‌شده در گزارش نخست باید با زمان‌بندی تازه خوانده شود.
اکنون سه شاخص ارزش پیگیری دارند: شفافیت درباره پایان واقعی استقرار ائتلاف، تداوم همکاری اطلاعاتی با مسئولیت روشن، و پیشرفت قابل اثبات کنترل سلاح. هیچ‌کدام با اعلام یک پیروزی سیاسی جایگزین نمی‌شود. از نظر شما، مهم‌ترین تضمین برای امنیت مردم عراق در این مرحله چیست؟