آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی و هنری: نام یوسف مجیدزاده برای بسیاری از علاقه‌مندان تاریخ ایران با جیرفت پیوند خورده است؛ باستان‌شناسی که می‌خواست جنوب‌شرق ایران را از حاشیه روایت تمدن‌های کهن بیرون بیاورد. اکنون خبر درگذشت او، بار دیگر نگاه‌ها را به کارنامه‌ای برگردانده که از دشت قزوین تا حوزه هلیل‌رود امتداد داشت.
یوسف مجیدزاده، باستان‌شناس ایرانی، در ۹۰ سالگی در فرانسه درگذشت. خبر درگذشت او سه‌شنبه ۲۸ مهر ۱۴۰۵، برابر با ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶، منتشر شد. سجاد علی‌بیگی، باستان‌شناسِ در ارتباط با خانواده او، زمان درگذشت را دوشنبه ۲۷ مهر، برابر با ۱۹ اکتبر، اعلام کرده است. بنابراین روز انتشار خبر با روز درگذشت یکسان نیست.
درباره روزهای پایانی و خاک‌سپاری چه می‌دانیم؟
ایسنا خبر درگذشت مجیدزاده را به نقل از پژوهشکده باستان‌شناسی منتشر کرده است. در گزارش «صدای میراث» به نقل از خانواده نیز آمده که او پس از شکستگی لگن در بیمارستانی در آنتیب، نزدیک کن در فرانسه، بستری شده بود. طبق همین روایت، جراحی موفقیت‌آمیز بود اما وضعیت جسمی او بعدتر وخیم شد.
این شرح، روایت منتشرشده از خانواده درباره روند بستری است، نه گزارش پزشکی درباره علت قطعی مرگ. خانواده اعلام کرده‌اند پیکر او در فرانسه، محل زندگی‌اش، به خاک سپرده خواهد شد؛ زمان دقیق مراسم در اطلاعات اعلام‌شده برای این گزارش مشخص نشده است.
یوسف مجیدزاده که بود؛ از تبریز تا دانشگاه شیکاگو
مجیدزاده در سال ۱۳۱۵ در تبریز متولد شد. زندگی‌نامه منتشرشده در بنیاد میراث پاسارگاد، دانش‌آموختگی او از دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۱ و ادامه تحصیلش در دانشگاه شیکاگو را ثبت کرده است. حوزه تخصصی او باستان‌شناسی پیش از تاریخ ایران و بین‌النهرین بود.
پس از بازگشت به ایران، تدریس در دانشگاه تهران و مدتی مدیریت گروه باستان‌شناسی و تاریخ هنر این دانشگاه بخشی از فعالیت‌های او شد. کارنامه مجیدزاده تنها به کلاس درس محدود نماند؛ کاوش در تپه قبرستان در دشت قزوین، محوطه ازبکی و سپس کنارصندل، بخش‌های مهم مسیر حرفه‌ای او را شکل دادند.
چرا نام او با جیرفت ماندگار شد؟
کاوش‌های محوطه ازبکی به سرپرستی مجیدزاده از سال ۱۳۷۷ آغاز شد. از سال ۱۳۸۱ نیز سرپرستی کاوش‌های کنارصندل در حوزه هلیل‌رود را برعهده گرفت؛ مسیری که به شناخته‌شدن بیشتر جایگاه جیرفت در پژوهش‌های باستان‌شناسی کمک کرد.
اهمیت این کار در مطرح‌کردن پرسش‌هایی درباره شبکه ارتباطی جوامع باستانی و شکل‌گیری شهرنشینی در جنوب‌شرق ایران بود. برای مجیدزاده، جیرفت صرفاً مجموعه‌ای از اشیای دیدنی نبود؛ محوطه و زمینه کشف آثار می‌توانستند درباره زندگی، تولید و ارتباطات مردمان گذشته اطلاعات بدهند. همین تفاوت است که کاوش علمی را از بیرون‌آوردن اشیا برای نمایش یا فروش جدا می‌کند.
عنوان شناخته‌شده کتاب او، «جیرفت؛ کهن‌ترین تمدن شرق»، بیانگر نگاه و طرح پژوهشی اوست؛ عنوان یک اثر را نباید به‌تنهایی معادل اثبات نهاییِ تقدم یک تمدن بر همه تمدن‌های دیگر دانست. ارزش پژوهش باستان‌شناسی در داده‌هایی است که در اختیار بررسی و گفت‌وگوی علمی قرار می‌دهد.
کتاب‌ها و میراثی که باقی می‌ماند
«تاریخ و تمدن ایلام»، «آغاز شهرنشینی در ایران»، مجموعه «تاریخ و تمدن بین‌النهرین» و «جیرفت؛ کهن‌ترین تمدن شرق» از آثار شناخته‌شده مجیدزاده‌اند. این نوشته‌ها در کنار گزارش‌های میدانی، راهی برای پیوند دادن یافته‌های کاوش با تاریخ گسترده‌تر منطقه فراهم کردند.
در سالی که جامعه باستان‌شناسی خبر درگذشت اسماعیل یغمایی، پژوهشگر پیشکسوت ایرانی را نیز شنیده است، فقدان مجیدزاده اهمیت حفظ اسناد، یادداشت‌ها و تجربه‌های نسل‌های کاوشگر را یادآور می‌شود. بزرگداشت دانشمندان تنها با سوگ‌نامه کامل نمی‌شود؛ دسترسی پژوهشگران به آثار آنان و حفاظت از محوطه‌هایی که مطالعه کرده‌اند، ادامه عملی این احترام است.
تحریریهٔ «آسیانیوز ایران» درگذشت یوسف مجیدزاده را به خانواده، همکاران، شاگردان و دوستداران تاریخ و فرهنگ ایران تسلیت می‌گوید.