برای خانواده‌ای که سفرش به ادامهٔ درس فرزند یا تداوی یک بیمار وابسته است، بی‌پاسخ‌ماندن درخواست ویزا فقط یک تأخیر اداری نیست؛ زندگی را معطل می‌کند. گزارش تازهٔ «افغانستان اینترنشنال» از دشواری سفر شهروندان افغانستان، بار دیگر فاصلهٔ میان داشتن پاسپورت و امکان واقعی خروج از کشور را پیش چشم گذاشته است.
بررسی آسیانیوز ایران در دوم عقرب ۱۴۰۵ نشان می‌دهد باید میان محدودیت عملی، رد درخواست و توقف رسمی تمام ویزاها تفاوت گذاشت. برای شماری از مسیرها هنوز روند رسمی درخواست وجود دارد؛ اما وجود فورم آنلاین، به‌تنهایی نه صدور ویزا را ثابت می‌کند و نه دسترسی آسان مردم را.
پشت انتظار ویزا، یک زندگی معطل است
«افغانستان اینترنشنال» در گزارش دوم عقرب، با استفاده از نام‌های مستعار، از خانواده‌ای روایت کرده که مشکل تمدید ویزای پاکستان، ادامهٔ آموزش دخترانش را مختل کرده است. این رسانه می‌گوید اسناد سه عضو یک خانواده را بررسی کرده و درخواست‌های آنان از جنوری ۲۰۲۵ با رد یا بلاتکلیفی روبه‌رو بوده است. این اسناد را «آسیانیوز ایران» مستقلاً ندیده است.
گزارش، دشواری دریافت ویزای ایران و چند کشور منطقه را نیز از زبان متقاضیان شرح می‌دهد؛ با این حال، در همان روایت‌ها از ادامهٔ صدور برخی ویزاهای تجارتی ایران و درمانی پاکستان سخن رفته است. بنابراین تعبیر بسته‌شدن همهٔ راه‌ها، وصف تجربه و درماندگی شماری از شهروندان است، نه سند یک ممنوعیت یکسان در تمام کشورها.
پاکستان و ایران؛ میان مسیر رسمی و تجربهٔ متقاضیان
صفحهٔ راهنمای سفارت پاکستان در کابل، متقاضیان را به سامانهٔ آنلاین و انتخاب دستهٔ درست ویزا ارجاع می‌دهد و تأکید دارد که سفر پس از دریافت ویزای معتبر برنامه‌ریزی شود. وزارت خارجهٔ پاکستان نیز در توضیحات منتشرشده در سپتمبر ۲۰۲۶ گفته است محصلان افغانِ دارای ویزای معتبر و ثبت‌نام در یک دورهٔ معتبر می‌توانند تحصیل خود را ادامه دهند. این توضیح دربارهٔ دارندگان شرایط معتبر است، نه وعدهٔ ویزای تازه یا تمدید خودکار برای همه.
مشکل واسطه‌ها هم تازه نیست. «عرب‌نیوز» در گزارش ۸ مارچ ۲۰۲۶، روایت متقاضیان از هزینه‌های سنگین و انتظار طولانی را در کنار پاسخ سفارت پاکستان منتشر کرد. سفارت گفته بود هیچ نماینده یا شرکت واسطهٔ مجاز برای گرفتن پول از متقاضیان ندارد و مبالغ اضافیِ مطالبه‌شده را رسمی نمی‌داند. این پاسخ، رسیدگی به شکایت متقاضیان را ضروری‌تر می‌کند، نه آن‌که تجربهٔ آنان را بی‌اهمیت سازد.
در مورد ایران، تلویزیون «آمو» در گزارش ۱۴ جولای ۲۰۲۶ از اختلال در چند دستهٔ ویزا و بازار غیررسمی آن در غرب افغانستان خبر داده بود. آن گزارش مربوط به همان مقطع است و تعرفه یا دستورالعمل امروز محسوب نمی‌شود. در این بررسی، اطلاعیهٔ رسمیِ تازه و جامعی که وضعیت همهٔ دسته‌های ویزای ایران برای افغان‌ها را روشن کند، به دست نیامد؛ از این‌رو نه توقف کامل و نه رفع عمومی محدودیت‌ها را می‌توان اعلام کرد.
چین و آسیای میانه؛ هر مسیر قواعد جداگانه دارد
- چین: سفارت این کشور در کابل در اطلاعیهٔ ۲۵ فبروری ۲۰۲۶، بازگشایی بخش قنسولی از اول مارچ و زمان سپردن درخواست و دریافت ویزا را اعلام کرده است. این اطلاعیه بازگشایی اعلام‌شده در همان زمان را ثبت می‌کند؛ اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که در اکتوبر ۲۰۲۶ برای هر دستهٔ ویزا نوبت داده می‌شود یا ویزا صادر می‌گردد. از آن نمی‌توان دربارهٔ باز یا بسته بودن همهٔ مسیرهای فعلی نتیجه گرفت.
- اوزبیکستان: راهنمای سفارت این کشور در برلین برای متقاضیان افغانِ ساکن حوزهٔ مأموریت آن، مسیر دعوت و تأیید وزارت خارجه را توضیح می‌دهد. این راهنما را نمی‌توان به دسترسی امروز در کابل تعمیم داد. نبود یک تابعیت در فهرست ویزای الکترونیکی نیز به‌تنهایی به معنای نبود هر نوع ویزای قنسولی نیست.
- تاجیکستان و ترکمنستان: صفحات رسمی، چارچوب درخواست و دسته‌های ویزا را شرح می‌دهند؛ اما در منابع بررسی‌شده، اطلاعیهٔ تازه و مشخصی که صدور عملی ویزای هر دسته برای متقاضیان داخل افغانستان را تأیید کند، یافت نشد. این وضعیت را باید «تأییدنشده» دانست، نه خودکار باز یا بسته.
مردم نباید هزینهٔ سیاست‌های طالبان را بپردازند
بخش دیگری از فشار، در داخل افغانستان ساخته می‌شود. یونسکو و یونیسف در بیانیهٔ مشترک جنوری ۲۰۲۶، محرومیت دختران از آموزش متوسطه را یادآوری کرده‌اند. وقتی طالبان امکان درس‌خواندن را محدود می‌کند، سفر برای یک خانواده ممکن است دیگر انتخاب تفریحی نباشد، بلکه راه حفظ آیندهٔ فرزندش شود. گزارش پیشین ما دربارهٔ تنگ‌ترشدن فرصت‌های آموزش و کار زنان افغان همین زمینه را بررسی کرده است.
از نگاه تحریریه، پاسخ مسئولانه به نگرانی‌های امنیتی، بررسی فردی و شفاف پرونده‌هاست، نه تبدیل تابعیت افغانستان به دلیلی برای بدگمانی عمومی. طالبان مسئول محدودیت‌های خود بر آموزش و آزادی مردم است؛ دولت‌های مقصد نیز باید دربارهٔ شرایط ویزا، زمان رسیدگی و راه پیگیری پرونده‌ها روشن پاسخ دهند. بیمار و محصل نباید میان وعدهٔ واسطه‌ها و سکوت ادارات تنها بمانند.
برای تصمیم عملی دربارهٔ سفر، شرایط همان نوع ویزا، نمایندگی محل درخواست و تاریخ اعتبار پاسخ رسمی اهمیت دارد. خبر بازشدن یک دسته یا تجربهٔ موفق یک شخص، تضمین پروندهٔ دیگری نیست. شما در پیگیری قانونی درخواست ویزا با کدام مشکل روبه‌رو شده‌اید؟ بدون درج شمارهٔ پاسپورت و اطلاعات خصوصی، تجربه‌تان را در کادر نظرات انتهای خبر، پایین بخش اخبار مرتبط، بنویسید.