در آسیانیوز ایران، تقویم تاریخ امروز سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶، را با یک پرسش ورق می‌زنیم: از زندگی گذشتگان چه چیزی به ما می‌رسد؟ گاهی کتابی که پژوهشگری از میان نسخه‌های خطی تصحیح کرده، گاهی ایستگاهی که رفت‌وآمد یک شهر را عوض کرده و گاهی صدایی که هنوز از بلندگو شنیده می‌شود. روزشمار امروز از این مسیرها می‌گذرد؛ از محدث ارموی تا متروی نیویورک و از پاگانینی تا لو رید.
تاریخ امروز به وقت ایران: سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵ / ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶. در این گزارش، سالگردهای ۵ آبان خورشیدی جدا از رویدادهای ۲۷ اکتبر میلادی آمده‌اند. هم‌زمانی این دو تاریخ در سال جاری به این معنا نیست که در تمام سال‌های گذشته نیز دقیقاً بر یکدیگر منطبق بوده‌اند.
۵ آبان در تاریخ ایران؛ محدث ارموی و نجات متن‌های قدیمی
۵ آبان ۱۳۵۸، جلال‌الدین محدث ارموی، پژوهشگر و مصحح متون، درگذشت. تقویم فرهنگی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران این تاریخ را برای او ثبت کرده است. زندگی علمی او با کتابخانه، نسخه خطی و تدریس گره خورده بود؛ مدتی مسئول بخش مخطوطات کتابخانه ملی بود و در دانشگاه تهران نیز تدریس می‌کرد.
از میان آثاری که به کوشش او تصحیح شدند، می‌توان «النقض»، «نسایم‌الاسحار» و «تفسیر گازر» را نام برد. اهمیت چنین کاری همیشه به اندازه تألیف یک کتاب تازه به چشم نمی‌آید: خواننده معمولاً متن چاپ‌شده را می‌بیند، نه دشواری خواندن دست‌خط‌ها، مقایسه نسخه‌ها و تشخیص افتادگی یا افزوده‌های کاتبان را. اما بدون این واسطه‌ها، بخشی از تاریخ اندیشه و زبان، در قفسه نسخه‌های خطی دور از دسترس می‌ماند.
یاد محدث ارموی فرصتی است برای دیدن همین کار کم‌سر‌وصدا. شناخت گذشته فقط به کشف سندی تازه وابسته نیست؛ گاه نخست باید سندی را که از قبل داشته‌ایم، درست بخوانیم. فاصله میان داشتن یک نسخه و فهمیدن آن، همان جایی است که دانش و دقت مصحح اهمیت پیدا می‌کند.
۲۷ اکتبر؛ روز جهانی میراث دیداری و شنیداری
یونسکو ۲۷ اکتبر را روز جهانی میراث دیداری و شنیداری، با نام انگلیسی World Day for Audiovisual Heritage، گرامی می‌دارد. این مناسبت یادآور توصیه‌نامه حفاظت از تصاویر متحرک است که در سال ۱۹۸۰ در کنفرانس عمومی یونسکو تصویب شد. موضوع اعلام‌شده برای سال ۲۰۲۶ نیز «پنجره شما رو به جهان» است؛ ترجمه‌ای از Your Window to the World.
برای درک اهمیت این روز لازم نیست فقط به آرشیوهای بزرگ سینمایی فکر کنیم. فیلم یک خیابان، صدای یک گوینده یا ضبط یک اجرای موسیقی، چیزهایی را نگه می‌دارد که متن به‌تنهایی منتقل نمی‌کند: لحن، حرکت، لهجه و جزئیات محیط. یونسکو بر حفاظت از این میراث و دسترس‌پذیر ماندن آن برای نسل‌های بعد تأکید دارد.
برای مخاطب ایرانی هم این پرسش آشناست: از صداها و تصویرهای خانواده و شهرمان چه چیزی باقی خواهد ماند؟ نگهداری یک فایل، اگر زمان، مکان و صاحب اثر آن معلوم نباشد، تمام مسئله را حل نمی‌کند. حافظه به خود تصویر نیاز دارد، اما به توضیح درست کنار آن نیز وابسته است؛ و همین، تفاوت یک سند تاریخی با تصویری بی‌نام‌ونشان است.
۲۷ اکتبر ۱۹۰۴؛ نیویورک به زیر زمین رفت
در ۲۷ اکتبر ۱۹۰۴، نخستین خط متروی زیرزمینی نیویورک افتتاح شد. کتابخانه کنگره آمریکا این روز را در روزشمار تاریخی خود ثبت کرده و انجمن مهندسان مکانیک آمریکا نیز مسیر اولیه را از سیتی هال تا خیابان ۱۴۵ در امتداد برادوی شرح داده است. این رویداد آغاز متروی زیرزمینی نیویورک بود، نه نخستین متروی جهان.
جرج مک‌کللن، شهردار وقت نیویورک، در حرکت افتتاحیه پشت کنترل قطار قرار گرفت؛ چند ساعت بعد نوبت استفاده عموم رسید. آنچه امروز برای مسافر یک شهر بزرگ عادی به نظر می‌رسد، برای شهروند آن روز تجربه‌ای تازه بود: ورود از سطح خیابان و پیمودن بخشی از شهر در زیر زمین.
داستان مترو تنها داستان تونل و قطار نیست. هر مسیر تازه، نسبت محله‌ها با یکدیگر و فاصله خانه تا محل کار را تغییر می‌دهد. افتتاح سال ۱۹۰۴ را می‌توان از همین زاویه خواند: فناوری زمانی به بخشی از تاریخ اجتماعی تبدیل می‌شود که عادت روزانه مردم را تغییر دهد. عکس آرشیوی ایستگاه سیتی هال در ابتدای این گزارش، با طاق‌ها و انحنای سکویش، یادگاری از فضای همان دوران است؛ نه تصویری از وضعیت امروز ایستگاه.
زادروزهای ۲۷ اکتبر؛ روزولت و پاگانینی
تئودور روزولت؛ سیاست و میراث حفاظت از طبیعت
تئودور روزولت، Theodore Roosevelt، در ۲۷ اکتبر ۱۸۵۸ در نیویورک متولد شد. کتابخانه ریاست‌جمهوری او و مؤسسه اسمیتسونین این تاریخ را تأیید می‌کنند. او بیست‌وششمین رئیس‌جمهور آمریکا بود و نباید با فرانکلین روزولت اشتباه گرفته شود.
یکی از مسیرهای شناخت کارنامه او، موضوع حفاظت از طبیعت است. سازمان پارک‌های ملی آمریکا نقش دوره ریاست‌جمهوری او را در گسترش جنگل‌های ملی، پناهگاه‌های حیات‌وحش و مناطق حفاظت‌شده برجسته می‌کند. این بخش از میراث روزولت نشان می‌دهد تصمیمی سیاسی می‌تواند اثری فراتر از عمر یک دولت داشته باشد: تعیین اینکه کدام چشم‌انداز و زیستگاه برای آینده حفظ شود.
البته یک سالگرد، جای بررسی تمام کارنامه یک سیاستمدار نیست. یادآوری نقش روزولت در حفاظت از طبیعت، به معنی داوری یک‌دست درباره همه سیاست‌های او نیست؛ بلکه دریچه‌ای مشخص برای شناخت یک چهره تاریخی است.
نیکولو پاگانینی؛ نوازنده‌ای که مهارتش افسانه ساخت
نیکولو پاگانینی، با املای ایتالیایی Niccolò Paganini، در ۲۷ اکتبر ۱۷۸۲ در جنوا به دنیا آمد. زندگی‌نامه رسمی جایزه پاگانینی وابسته به شهر جنوا و دانشنامه ایتالیایی تره‌کانی این تاریخ را ثبت کرده‌اند. او نوازنده و آهنگسازی بود که نامش با توانایی خیره‌کننده در نوازندگی ویولن پیوند خورد.
شهرت پاگانینی تنها به موسیقی محدود نماند؛ پیرامون مهارت او روایت‌های افسانه‌ای، از جمله داستان پیوند با شیطان، شکل گرفت. این روایت‌ها سند زندگی واقعی او نیستند. ارزش تاریخی‌شان بیشتر در شناخت واکنش مخاطبان است: وقتی هنری بسیار فراتر از انتظار به نظر می‌رسید، بعضی شنوندگان توضیح آن را نه در تمرین و توانایی، بلکه در افسانه جست‌وجو می‌کردند.
سالگرد او یادآور مرزی مهم در روزشمارنویسی است؛ داستان جذاب را می‌توان نقل کرد، اما نباید جای واقعیت نشاند. پاگانینی برای مهم بودن به افسانه نیاز ندارد؛ جایگاه او در تاریخ نوازندگی، خود موضوعی شنیدنی است.
درگذشت‌های ۲۷ اکتبر؛ صدای باقیمانده از لو رید
لو رید، Lou Reed، موسیقی‌دان آمریکایی و از چهره‌های گروه ولوت آندرگراوند، The Velvet Underground، در ۲۷ اکتبر ۲۰۱۳ در ۷۱سالگی درگذشت. این تاریخ در اسناد مجموعه او در کتابخانه عمومی نیویورک آمده و گزارش همان روز ان‌پی‌آر نیز خبر درگذشت را با تأیید نماینده ادبی‌اش منتشر کرده است.
نام او هم با کار گروهی در ولوت آندرگراوند و هم با فعالیت مستقلش گره خورده است. اما قرار گرفتن سالگرد درگذشت یک موسیقی‌دان در روز میراث دیداری و شنیداری، پیوند دیگری را هم پیش چشم می‌آورد: آنچه از اجرا باقی می‌ماند، فقط نام هنرمند در یک فهرست نیست؛ صدایی است که می‌توان دوباره شنید و سندی است که می‌توان دوباره بررسی کرد.
از نسخه‌های تصحیح‌شده محدث ارموی تا تصویر یک ایستگاه و آرشیو یک موسیقی‌دان، روزشمار امروز به یک موضوع مشترک می‌رسد: گذشته خودبه‌خود سالم و روشن به دست ما نمی‌رسد. کسی باید آن را نگه دارد، درست معرفی کند و امکان دوباره خواندن یا شنیدنش را فراهم سازد.
برای ادامه این مرور، تقویم تاریخ ۴ آبان و ۲۶ اکتبر را نیز بخوانید. کدام رویداد یا چهره امروز برای شما جالب‌تر بود؟ دیدگاهتان را در کادر ثبت نظر پایین همین گزارش بنویسید.