یک حلقه سفید تقریباً منظم، با چشمی روشن در میان اقیانوس؛ تصویر توفان این‌فا (In-fa) بیشتر به یک طرح هندسی شباهت دارد. در نمای گسترده‌تر زمین، سامانه‌ای دیگر ابرهایش را تا عرض‌های شمالی کشیده است. این دو منظره یک پرسش را پیش می‌کشند: وقتی یک توفان دیگر «حاره‌ای» نیست، آیا خطر آن هم تمام شده است؟
به گزارش آسیانیوز ایران، رصدخانه زمین ناسا در گزارش ۳ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۲ آبان ۱۴۰۵، دو چهره متفاوت از فصل توفان‌های اقیانوس آرام را کنار هم قرار داده است. تصویر نزدیک این‌فا را ابزار MODIS ماهواره ترا در ۳۰ اکتبر، برابر با ۸ آبان ثبت کرده؛ نمای وسیع‌تر، ثبت دوربین EPIC در ۲۹ اکتبر، برابر با ۷ آبان است. بنابراین تصاویر، مشاهده زنده وضعیت امروز نیستند.
چشم بزرگ این‌فا چه چیزی را نشان می‌دهد؟
گزارش ناسا ساختار تقریباً دایره‌ای، چشم بزرگ و نبود بازوهای بیرونیِ برجسته را در شمار ویژگی‌های توفان «حلقوی» معرفی می‌کند؛ گونه‌ای کم‌یاب از چرخندهای حاره‌ای. در همان زمان، بازمانده توفان چامپی (Champi) به سامانه‌ای برون‌حاره‌ای تبدیل شده بود و در مسیر دریای برینگ و آلاسکا قرار داشت. در این تغییر، نام و سازوکار سامانه عوض می‌شود، اما امکان باد و بارش شدید از بین نمی‌رود.
البته از اندازه چشم در یک عکس نمی‌توان به‌تنهایی سرعت باد در یک شهر، میزان بارش آینده یا خسارت احتمالی را نتیجه گرفت. برای چنین پرسش‌هایی، تصویر باید کنار اندازه‌گیری‌ها و پیش‌بینی معتبر همان زمان قرار بگیرد. زیبایی و نظم هندسی ابرها هم معیار بی‌خطر بودن یک سامانه نیست.
توفان حاره‌ای چگونه برون‌حاره‌ای می‌شود؟
در واژه‌نامه مرکز ملی توفند آمریکا، گذار برون‌حاره‌ای با دو تغییر توضیح داده می‌شود: حرکت به سوی عرض‌های بالاتر و تغییر منبع اصلی انرژی. توفان حاره‌ای از گرما و رطوبت محیط گرمسیری نیرو می‌گیرد؛ سامانه برون‌حاره‌ای بیشتر به اختلاف دمای توده‌های هوا وابسته است و می‌تواند جبهه‌های گرم و سرد داشته باشد.
مرکز ملی توفند آمریکا تأکید می‌کند که برون‌حاره‌ای شدن لزوماً بادهای شدید را متوقف نمی‌کند؛ سامانه می‌تواند همچنان بادهایی در حد توفان حاره‌ای یا توفند داشته باشد.
به همین دلیل، تعبیرهایی مانند «بازمانده توفان» نباید خودکار به «پایان خطر» ترجمه شوند. این اصطلاح درباره ماهیت سامانه است، نه صدور مجوز بازگشت به دریا، سفر یا عبور از مسیرهای آب‌گرفته.
| ویژگی |
حاره‌ای |
برون‌حاره‌ای |
| منبع اصلی انرژی |
گرما و رطوبت آب‌های گرم |
اختلاف دمای توده‌های هوا |
| ساختار معمول |
هسته گرم و بدون جبهه |
نامتقارن‌تر و همراه جبهه |
| برداشت ایمنی |
نام سامانه به‌تنهایی شدت خطر محلی را تعیین نمی‌کند |
گسترده‌تر شدن بادها همیشه یکسان رخ نمی‌دهد
یک پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۲۵ در نشریه «نامه‌های پژوهشی ژئوفیزیک» (Geophysical Research Letters)، بر پایه نمونه‌هایی از چرخندهای اقیانوس اطلس شمالی، نشان می‌دهد که تغییر اندازه و ساختار بیرونی چرخندها در جریان این گذار، مسیر یکنواختی ندارد. در بسیاری از نمونه‌های بررسی‌شده، اندازه بیرونی تا پایان گذار تغییر چندانی نمی‌کند؛ در گروه کوچک‌تری که گسترش شدید دارند، تقویت بادهای بیرونی از لایه‌های پایین‌تر آغاز می‌شود و به بالا گسترش می‌یابد.
این یافته یادآوری می‌کند که یک قاعده ساده مانند «همه توفان‌ها پس از تغییر ماهیت بزرگ‌تر می‌شوند» دقیق نیست. برای هر سامانه باید مسیر، محیط جوی، مرحله تحول و میدان واقعی باد را جدا بررسی کرد. گستره باد و بیشینه سرعت باد نیز دو اندازه متفاوت‌اند؛ افزایش یکی الزاماً به معنی افزایش دیگری نیست.
ال‌نینو چه نقشی در این داستان دارد؟
زمینه اقلیمی سال ۲۰۲۶، ال‌نینوی نیرومند است. مرکز پیش‌بینی اقلیم آمریکا در اطلاعیه ۸ اکتبر، برابر با ۱۶ مهر احتمال تداوم وضعیت قوی تا بسیار قوی را برای ژانویه تا مارس ۲۰۲۷ بیش از ۸۳ درصد برآورد کرده بود. این عدد احتمال یک وضعیت اقلیمی است، نه احتمال برخورد یک توفان به نقطه‌ای معین.
خود این مرکز نیز می‌گوید حتی در یک ال‌نینوی شدید، آثار معمول آن در همه مناطق تضمین‌شده نیست. از همین رو، نمی‌توان با دیدن توفان‌های آرام برای باران یک شهر ایران تاریخ تعیین کرد. در گزارش ال‌نینو و معنای آن برای بارش ایران، تفاوت چشم‌انداز فصلی با پیش‌بینی محلی توضیح داده شده است.
برای خواندن تصاویر توفان، این سه پرسش را بپرسیم
- تصویر چه زمانی ثبت شده؟ تاریخ انتشار یک گزارش ممکن است چند روز پس از تصویربرداری باشد.
- تصویر چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟ شکل ابر، سرعت باد و بارش، داده‌های یکسانی نیستند.
- تصمیم ما به کدام اطلاعات نیاز دارد؟ برای فعالیت روزانه، هشدار تازه و مشخص همان منطقه مهم است، نه فقط نام یا ظاهر توفان.
این دو نمای زمین، فرصت دیدن دو مرحله متفاوت از زندگی سامانه‌های جوی را فراهم می‌کنند. پرسش مهم برای شما کدام است: شکل‌گیری چشم توفان، مسیر تغییر آن یا این‌که چگونه می‌توان هشدارهای هواشناسی را روشن‌تر خواند؟