وسط تعریف‌کردن یک اتفاق روزمره، صفحه گوشی روشن می‌شود و نگاه طرف مقابل از شما جدا می‌ماند. شاید فقط چند ثانیه طول بکشد، اما جمله نیمه‌کاره می‌ماند: «داشتی گوش می‌دادی؟» این موقعیت آشنا موضوع پژوهش‌هایی درباره فابینگ است؛ رفتاری که برای فهم آن، هم باید به کیفیت توجه نگاه کرد و هم به شرایط واقعی زندگی دو نفر.
در این گزارش آسیانیوز ایران، یافته‌های پژوهشی را از برداشت‌های شتاب‌زده جدا می‌کنیم و به راهی برای گفت‌وگو درباره گوشی می‌پردازیم که به کنترل‌کردن یکدیگر تبدیل نشود.
فابینگ چیست و چه چیزی نیست؟
فابینگ، آوانویسی واژه انگلیسی Phubbing، به بی‌اعتنایی به فرد حاضر به نفع تلفن همراه گفته می‌شود. در پژوهش‌های رابطه عاطفی، «فابینگ شریک زندگی» یعنی توجه به دستگاه در زمانی که تعامل دونفره جریان دارد. مسئله فقط تعداد ساعت‌های استفاده از گوشی در کل روز نیست؛ زمان و معنای آن استفاده در همان موقعیت هم اهمیت دارد.
برای مثال، نشان‌دادن عکس مشترک یا پیدا‌کردن مسیر سفر با هم، با اسکرول‌کردن مداوم هنگام شنیدن نگرانی طرف مقابل یکسان نیست. پاسخ به تماس ضروری هم به‌تنهایی نشانه بی‌علاقگی نیست. این‌ها مثال‌هایی برای روشن‌شدن تفاوت موقعیت‌ها هستند، نه آزمونی برای تشخیص شخصیت یا آینده یک رابطه.
پژوهش‌ها چه می‌گویند و چه چیزی را ثابت نمی‌کنند؟
فراتحلیلی در نشریه فرانتیرز این سایکولوژی (Frontiers in Psychology، «مرزهای روان‌شناسی») در ۱۳ مه ۲۰۲۵، برابر با ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۴، نتایج ۵۲ مطالعه با ۵۸ نمونه و مجموع ۱۹ هزار و ۶۹۸ شرکت‌کننده را بررسی کرد. در این مجموعه، فابینگ بیشتر با رضایت کمتر از رابطه و تعارض بیشتر همراه بود.
اما نویسندگان محدودیت مهمی را هم روشن کرده‌اند: بیشتر مطالعات مقطعی‌اند. بنابراین از این مجموعه نمی‌توان با قطعیت گفت گوشی علت نارضایتی بوده یا نارضایتی افراد را بیشتر به سمت گوشی برده است. همراهی دو پدیده، به‌تنهایی رابطه علت‌ومعلولی را ثابت نمی‌کند. این یافته‌ها نیز آمار شیوع فابینگ در ایران نیستند.
در پیمایش مرکز پژوهشی پیو (Pew Research Center) که در اکتبر ۲۰۱۹ در آمریکا انجام و ۸ مه ۲۰۲۰، برابر با ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹، منتشر شد، ۵۱ درصد بزرگسالانِ دارای رابطه گفتند شریکشان هنگام تلاش برای گفت‌وگو، دست‌کم گاهی حواسش به گوشی پرت می‌شود. این عدد مربوط به آن زمان و همان جامعه است، نه وضعیت امروز همه زوج‌ها.
گفت‌وگو را از یک اتفاق مشخص شروع کنیم
راهنمای مؤسسه گاتمن (The Gottman Institute) توصیه می‌کند پیش از گذاشتن قانون، عادت‌های خودمان را هم ببینیم و موضوع را آرام و محترمانه مطرح کنیم. برای اختلاف‌های روزمره‌ای که با ترس یا تهدید همراه نیستند، می‌توان این مسیر را امتحان کرد:
- یک موقعیت مشخص را توصیف کنید؛ مثلاً «وقتی درباره امروز حرف می‌زدم، چند بار سراغ گوشی رفتی»، به‌جای «تو هیچ‌وقت به من اهمیت نمی‌دهی».
- خواسته‌ای قابل انجام مطرح کنید؛ مثلاً زمانی کوتاه برای گفت‌وگوی بدون گوشی که هر دو با آن موافق باشید.
- استثناها را از قبل روشن کنید: تماس کاری ضروری، مراقبت از یک عضو خانواده یا پیام فوری. اگر وقفه لازم شد، درباره زمان برگشت به گفت‌وگو توافق کنید.
- بعد از چند روز بپرسید این توافق چقدر عملی و منصفانه بوده است؛ لازم نیست یک قاعده نامناسب را فقط چون قبلاً گفته‌اید، ادامه دهید.
نمونه یک درخواست روشن: «می‌خواهم چند دقیقه بدون وقفه حرفم را بشنوی. الان وقت مناسبی است یا زمان دیگری را انتخاب کنیم؟»
این پیشنهادها نسخه تضمینی برای حل اختلاف نیستند. هدف، تبدیل دلخوری مبهم به گفت‌وگویی درباره رفتار و نیاز مشخص است؛ موضوعی نزدیک به بحث انصاف و مراقبت متقابل در رابطه امن.
درخواست توجه با کنترل دیجیتال فرق دارد
خواستن زمانی برای صحبت، با مطالبه رمز حساب‌ها یا ردیابی دائمی طرف مقابل یکی نیست. نهاد ای‌سیفتی استرالیا (eSafety Commissioner، نهاد ایمنی آنلاین) در پژوهش خود درباره نگرش به کنترل دیجیتال، بر رضایت مستمر و احترام به حریم خصوصی تأکید می‌کند. این نهاد کنترل اجباری را الگویی از رفتارهای مبتنی بر فشار و ترس می‌داند، نه هر اختلاف یا یک اتفاق منفرد.
- توافق درباره استفاده از گوشی باید دوطرفه، روشن و قابل بازنگری باشد.
- هیچ‌کس برای اثبات محبت مجبور به واگذاری رمزها یا دسترسی نامحدود به پیام‌های خصوصی نیست.
- تهدید، تحقیر یا نظارت بدون رضایت را نباید صرفاً «حساسیت عاشقانه» نامید.
اگر مطرح‌کردن مرزها با ترس از آسیب همراه است، توصیه ساده «بنشینید و صحبت کنید» کافی نیست. راهنمای ای‌سیفتی بر برنامه‌ریزی ایمن متناسب با شرایط فرد و کمک‌گرفتن از فرد یا خدمت حمایتی قابل اعتماد تأکید دارد؛ تغییر ناگهانی تنظیمات یا رویارویی ممکن است در بعضی موقعیت‌ها خطر را بیشتر کند.
قرار نیست گوشی را دشمن رابطه بدانیم یا از یک نگاه به صفحه، درباره عشق کسی حکم بدهیم. پرسش مفیدتر این است: آیا برای شنیدن یکدیگر فرصت و توافقی منصفانه داریم؟ شما برای کمترشدن وقفه‌های گوشی چه توافقی را عملی یافته‌اید؟ بدون نوشتن نام یا جزئیات خصوصی دیگران، تجربه عمومی خود را در دیدگاه‌ها بنویسید.