آسیانیوز ایران / یزد ؛
کتابخانه و موزه وزیری یزد، پایگاهی بی‌بدیل در جغرافیای معنوی
و فرهنگی دارالعباده و یکی از درخشان‌ترین گنجینه‌های متصل به بارگاه ملکوتی امام
علی‌بن‌موسی‌الرضا است که با اخلاص واقف عالی‌مقام خویش، حجت‌الاسلام والمسلمین
وزیری، دهه‌ها پناهگاه امن محققان، نسخه‌شناسان و شاعران کویر بوده است.
در
روزگاری که شتاب شگفت‌انگیز ابزارهای مجازی، ذائقه ادبی جامعه را با سطحی‌نگری
روبرو ساخته، بازخوانی رسالت‌های انجمن دیرپای یکشنبه‌های وزیری به یک ضرورت
انکارناپذیر مبدل گشته است.
این نشست تخصصی با هدف عبور از روزمرگی‌های محفلی،
کالبدشکافی چالش‌های اجرایی و پی‌ریزی یک نقشه‌راه تحولی همه‌جانبه برگزار شد.
مشروح دیدگاه‌ها و سرفصل‌های ارائه‌شده
بر اساس ترتیب سخنرانان:
۱. سعید زارع (مدیر کتابخانه و موزه وزیری یزد):
مدیر کتابخانه و موزه وزیری یزد به عنوان میزبان نشست، با درود
به ارواح پاک مفاخر فرهنگ و به ویژه مؤسس دوراندیش این گنجینه، از انگیزه مضاعف
مدیریت برای ارتقای کیفی فعالیت‌های ادبی و فرهنگی خبر داد. وی با تبیین ضرورت
تجهیز و اختصاص سالن همایش مناسب و فضایی در شأن اهالی ادب اظهار داشت: کتابخانه
وزیری تنها یک مخزن نگهداری اسناد نیست، بلکه کانون نشر دانایی و معرفت است. ما
تمام‌قد در کنار این انجمن ایستاده‌ایم تا زیرساخت‌های لازم برای برگزاری مجالس
نقد تخصصی، کارگاه‌های علمی و گردهمایی‌های فاخر بدون دغدغه مکانی فراهم شود.
وی بر پیوند ساختارمند کتابخانه با دستگاه‌های فرهنگی به ویژه
آموزش و پرورش تأکید کرد و افزود: ایجاد ارتباط مستمر با مدارس و شناسایی دانش‌آموزان
باقریحه، مأموریت راهبردی ما برای نسل‌سازی است. همچنین در تراز محتوایی، پرداختن
به شخصیت‌های ماندگار تاریخ یزد همچون ملاعبدالله بهابادی، خاندان خادم انتظاری و
واقف فقید این مجموعه، در کنار خلق آثار موضوعی و اندیشه‌ساز با محوریت آموزه‌های
سوره مبارکه فتح، می‌تواند جهت‌گیری معنوی و روشنگرانه شعر یزد را به نمایش
بگذارد.
۲. مهدی قدکی (دبیر انجمن ادبی کتابخانه وزیری):
دبیر انجمن با تشریح رسالت‌های اجرایی و ساختاری پیشرو، بر
برقراری نظم، تعهد به وقت و تدوین دستورکار مدون برای جلسات تأکید نمود. وی با
ارائه گزارشی از دغدغه‌های اجرایی اعضا، لزوم سامان‌دهی تشکیلاتی را یادآور شد و
گفت: یکی از مطالبات همیشگی شاعران، برخورداری از جایگاه مشخص، احترام به نوبت‌ها
و پرهیز از تداخل مسئولیت‌ها بوده است. باید سازوکاری تعریف شود که در آن، تمامی
امور اداری، ارتباطات بیرونی با نهادهای آموزشی و صدور شناسنامه یا کارت عضویت
رسمی برای اعضا با دقت پیگیری گردد.
قدکی با استقبال از تفکیک وظایف اجرایی و علمی خاطرنشان ساخت:
تمرکز دبیرخانه بر آماده‌سازی محتوایی، هماهنگی کارگاه‌ها و برقراری ارتباط با نسل
نو و چهره‌های دانشگاهی خواهد بود تا فرایند حضور شاعران نوپا در جلسات هفتگی
تسهیل شود و این محفل به بستری زنده، منضبط و پرنشاط برای شکوفایی ذوق‌های نوخاسته
مبدل گردد.
۳. محمود الهام‌بخش (رئیس انجمن ادبی کتابخانه وزیری):
رئیس انجمن ادبی و استاد برجسته زبان و ادبیات فارسی، شأن و
اعتبار جلسات یکشنبه‌ها را فراتر از یک دورهمی عادی دانست و بر ضرورت علمی‌سازی
نقدها و بازگشت به پایه‌های بنیادین شعر پارسی پای فشرد. وی اظهار داشت: شعر،
جوهره اندیشه و تبلور خرد انسانی است و اگر در بوته نقد کارشناسی و بی‌تعارف قرار
نگیرد، دچار زوال خواهد شد. شأن حضور پیشکسوتان و اساتید در این تالار آن است که
نوقلمان را با رازهای عروض، صنایع بلاغی و سلامت ساختار زبانی آشنا سازند.
وی با اشاره به لزوم دسته‌بندی موضوعی جلسات و تفکیک فضای
خوانش آثار از نقد عمیق ادبی افزود: نباید اجازه داد ارزش کلام با سهل‌انگاری
کاسته شود. اعتباربخشی به اشعار با سنجش دقیق اوزان و تصاویر شعری صورت می‌پذیرد.
در این راستا، با گشاده‌رویی و تشویق هدفمند، جوانان بااستعدادی که به کتابخانه پا
می‌گذارند باید هدایت شوند تا احساس کنند این محفل حامی واقعی تعالی ذوق آنان در
مسیری استوار و ماندگار است.
۴. غلامرضا محمدی (مشاور فرهنگی استاندار یزد و چهره ماندگار
شعر):
مشاور فرهنگی استاندار یزد با نگاهی حاکمی تی و در عین حال
عمیقاً ادیبانه، جایگاه بی‌مانند کتابخانه وزیری را در سپهر هویتی استان ستود و
اعلام کرد: یزد همواره دارالفضل و دارالعباده بوده و انجمن وزیری حکم خاستگاه اصیل
این فرزانگی را دارد. در شرایطی که تهدیدهای فرهنگی و تسلط ابزارهای بی‌روح رایانه‌ای
و هوش‌های نوین به تولیدات کلامی آسیب رسانده، وظیفه ما صیانت از هویت زبان فارسی
و جهت‌بخشی به نبوغ ادبی جوانان است.
وی به ضرورت حمایت مادی و معنوی ارگان‌های ارشد استان از طرح‌های
این کانون تأکید کرد و بیان داشت: استانداری و مجموعه‌های مدیریتی حامی انتشار
خروجی‌ها، برپایی همایش‌های فاخر، جشنواره‌های موضوعی و تکریم مفاخر ادب هستند.
ظرفیت عظیم شعر باید در مسیر بازتاب دردهای بشری، معارف مکتبی، پاسداشت موقوفات و
اعتلای نام پرافتخار یزد در گستره ملی به کار گرفته شود.
۵. سید محمدجواد عرفانفر (مشاور وقفی و رسانه‌ای مدیر کتابخانه
و موزه وزیری یزد):
مشاور وقفی و رسانه‌ای کتابخانه با لحنی مؤمنانه و فروتنانه،
سخنان خود را با تکیه بر جایگاه انحصاری کتابخانه آغاز کرد و ضرورت تحول ساختاری
را در پنج سرفصل راهبردی تبیین نمود. وی اظهار داشت: این نشست‌ها با سابقه‌ای
فراتر از نیم قرن، در همسایگی هزاران نسخه خطی کهن برپا می‌شود؛ امتیازی که شأن
این جلسه را متمایز می‌سازد، اما جلسات نباید در تعارفات فرساینده و محفل‌گرایی
صرف بماند، بلکه باید به قطب شاگردپرور و جریان‌ساز ادبیات کشور بدل گردد.
طرح پنج‌گانه راهبردی ایشان شامل موارد زیر بود:
نخست، پیوند ارگانیک شعر امروز با اقیانوس نسخه‌های خطی از
طریق راه‌اندازی طرح «یک نسخه، یک نشست» و تشویق شاعران جوان به ورود علمی به عرصه
تصحیح متون منظوم ناشناخته دارالعباده.
دوم، ساختارمند کردن دقیق زمان‌بندی جلسات با تفکیک قاطع
جایگاه «مجری» و «دبیر علمی»؛ به نحوی که مجری با اقتدار انضباط جلسه و جلوگیری از
اطاله کلام را برعهده گیرد و دبیر علمی تنها به هدایت تراز نقد بپردازد، با تقسیم
وقت جلسه به بیست دقیقه آموزش و پژوهش، پنجاه دقیقه نقد کارشناسی و بیست دقیقه
پاسداشت پیشکسوتان.
سوم، نسل‌سازی ادبی بدون گسست از اصالت‌ها و برپایی کارگاه‌های
فن شعر و تصحیح ذوق برای هدایت استعدادها.
چهارم، مستندسازی، پیاده‌سازی و نشر خروجی‌ها در قالب گاهنامه
یا سالنامه مکتوب معتبر همراه با ضبط نظام‌مند دیداری و شنیداری، با تأکید بر
اینکه رسانه‌های مکتوب به دلیل عبور از صافی‌های ارزیابی، اعتبار تاریخی بالاتری
دارند.
پنجم، پاسداشت مفاخر کهن و تعمیق نگاه معرفتی به شعر آیینی
فاخر.
وی در جمع‌بندی تأکید کرد: «یکشنبه‌های وزیری باید تالار پیوند
نسخه‌های خطی کهن با زبان و اندیشه امروز، و پناهگاه و خاستگاه شعر فخیم و استوار
دارالعباده بماند.»
۶. تجمیع دیدگاه‌های سایر اعضا و پیشکسوتان انجمن:
در ادامه نشست، دیگر اساتید و حاضران به ارائه دیدگاه‌های
تکمیلی پرداختند:
- محمدحسین منصوری (شاعر پیشکسوت با سابقه بیش از سه دهه): با مرور خاطرات دوران پرفروغ
گذشته و یاد نیک از بزرگان درگذشته، نسبت به انفعال ناشی از نفوذ فناوری‌های
ماشینی بر ذوق نسل نو هشدار داد و با تکیه بر تجربه فرهنگی خویش، آمادگی خود
را برای ایجاد پل ارتباطی عملیاتی میان انجمن و دبیرستان‌های مستعد یزد با
هدف شناسایی و کشف استعدادهای دانش‌آموزی اعلام کرد.
- محمد حسن‌پور (شاعر و کنشگر جوان): با تأکید بر لزوم پرهیز از
شعارزدگی و تحقق مصوبات، خواستار تفکیک جلسات نقد تخصصی از محافل عمومی
شعرخوانی شد. وی تأثیر شگرف اطلاع‌رسانی تصویری و مجازی در جذب نسل تازه را
یادآور گردید و بر تسریع در صدور شناسنامه و کارت عضویت رسمی برای ایجاد هویت
تشکیلاتی و جلوگیری از مداخلات حاشیه‌ای میان شعرخوانی‌ها توسط مجری مقتدر
پای فشرد.
- سید رضا میرزا فخرالدینی (ادیب و پیشکسوت انجمن): با اشاره به پیوندهای خاندانی
با استادان مرحوم وزیری، سابقه پیوسته این بنای معرفتی را نعمتی برآمده از
سایه‌سار امام هشتم خواند. وی ضمن هشدار درباره پرهیز از هرگونه تعطیلی نشست‌ها
حتی در غیاب افراد، بر گشاده‌رویی در پذیرش دردهای اجتماعی در کلام نسل جوان
تأکید کرد و یادآور شد که نباید با رویکردهای تند پروبال شاعر را بست؛ وی
همچنین حضور پربرکت بانوان و شاعران متعهد را در دوره کنونی ستود و غزلی فخیم
در مدح جایگاه شاعران قرائت نمود.
واکاوی و تحلیل :
نخست: گذار از محفل‌گرایی سنتی به
نهاد آموزش‌محور و شاگردپرور
آسیب‌شناسی کارکرد کانون‌های ادبی نشان می‌دهد که بزرگ‌ترین
آفت چنین مجالسی، دچار شدن به روزمرگی، اطاله کلام و تبدیل صحن به محلی برای
روخوانی‌های بی‌اثر و تعارفات معمول است. هنگامی که یک انجمن نتواند سطحی بالاتر
از دانسته‌های شرکت‌کنندگان عرضه کند، به تدریج جذابیت خود را از دست داده و دچار
انزوای تدریجی خواهد شد. حضور توأمان مدیران، استادان و پژوهشگران در این نشست
نشان داد که رهایی از این تکرار، تنها با طراحی یک نظام آموزشی پایدار میسر است.
در این الگوی بازآفرینی‌شده، انتقال معارف ادبی نباید امری
تصادفی باشد، بلکه باید به شکل کارگاه‌های مهارتی فن شعر، تبیین دقیق اوزان عروضی
و تحلیل زیباشناختی ساختار کلام درآید. تفکیک زمان آموزش از شعرخوانی، مجالی
گرانبها پدید می‌آورد تا نوآمدگان در همان دقایق نخستین، گره‌های زبانی و ضعف‌های
تألیفی را بشناسند و با تکیه بر آموزه‌های اساتید، سروده‌های خود را چکش‌کاری
کنند.
شاگردپروری حقیقی در گرو ایجاد فضایی آکنده از احترام، متانت و
نقد منصفانه است. پیشکسوتان در این جایگاه نه به عنوان داورانی دست‌نیافتنی، بلکه
در کسوت راهنمایانی دلسوز حاضر می‌شوند که جوانان را از سردرگمی در هیاهوی امواج
بی‌مایه نجات داده و آنان را با زلال ادب فاخر و دیرپای پارسی سیراب می‌سازند.
دوم: گنجینه نسخه‌های خطی؛ وجه تمایز
بی‌بدیل و منبع الهام معاصر
آنچه کتابخانه و موزه وزیری یزد را در جایگاهی رفیع‌تر از
تمامی تالارها و فرهنگسراهای کشور قرار می‌دهد، مخزن سرشار از هزاران نسخه خطی
کهن، مرقعات چشم‌نواز و دیوان‌های منظوم ناشناخته است. غفلت از این ثروت بی‌پایان
و اکتفا به جلسات ساده شعرخوانی، به معنای نادیده گرفتن روح اصلی این نهاد وقفی
است. ایده پیشگامانه «یک نسخه، یک نشست»، راهکاری شگفت‌انگیز برای پیوند زدن میراث
مکتوب سده‌های پیشین با جریان سیال شعر امروز است.
هنگامی که در طلیعه هر نشست، دست‌نوشته‌ای کهن گشوده شده و
بیتی از شاعری گمنام بازخوانی و تصحیح می‌شود، واژگان مهجور و ساختارهای بیانی
اصیل در ذهن حاضران احیا می‌گردد. این رویکرد عملیاتی، راه ورود پژوهشگران جوان را
به تصحیح متون کهن هموار می‌سازد و کلام نسل نو را از دایره واژگانی محدود و سطحی
به سوی غنا، استحکام و اصالت تاریخی سوق می‌دهد.
علاوه بر این، چنین پیوندی رسالت وقفی مؤسس فرزانه این
کتابخانه را زنده نگه می‌دارد. آثار مکتوب گذشتگان نباید همچون اشیایی خاموش در
ویترین‌ها محبوس بمانند؛ جریان یافتن عطر نسخه‌های خطی در سروده‌های شاعران معاصر،
نشانه‌ای عینی از تداوم حیات فرهنگی و باروری هویت تاریخی دارالعباده در جهان
امروز است.
سوم: مهندسی اجرایی، مدیریت زمان و
تفکیک اختیارات مجری و دبیر علمی
یکی از ارکان اساسی ناکارآمدی در جلسات سنتی، تمرکز تمام
اختیارات در یک فرد یا فقدان مرزبندی میان وظایف اداری و رسالت‌های فنی است.
هنگامی که یک استاد همزمان دغدغه کنترل وقت، تذکر نظم، دعوت از افراد و ارائه
تحلیل‌های ادبی را داشته باشد، تمرکز علمی مخدوش شده و جلسه به سوی اطاله کلام و
دلخوری سخنرانان میل می‌کند. تصمیم راهبردی برای تفکیک قطعی نقش «مجری مقتدر» از
«دبیر علمی»، ساختار اجرایی جلسات را دگرگون خواهد ساخت.
مجری در این الگو، ضابط نظم و عدالت است؛ او جدول زمانی را با
دقت اداره می‌کند، مانع از تک‌صدایی یا نطق‌های طولانی می‌شود و در صورت لزوم با
اختیارات قانونی از انحراف بحث‌ها جلوگیری می‌نماید. این انضباط آهنین سبب می‌شود
که شأن تمامی افراد از نوقلم تا استاد پیشکسوت رعایت شده و همه بر اساس زمانی معین
به قرائت آثار بپردازند.
در نقطه مقابل، دبیر علمی با فراغت کامل از تنش‌های اجرایی،
تمام توان خود را بر رصد عیار ادبی اشعار، کشف نوآوری‌های زبانی و ارائه نقدهای
ساختارمند متمرکز می‌سازد. زمان‌بندی دقیق برای آموزش، نقد و شعرخوانی، محفل را به
ساعتی پرنشاط و استاندارد تبدیل می‌کند که در آن، مخاطب نه تنها خستگی حس نمی‌کند،
بلکه لحظه به لحظه از حضور خویش بهره می‌برد.
چهارم: پیوست رسانه‌ای، مستندسازی و
سامان‌بخشی به هویت تشکیلاتی
در عصر حاضر، حتی والاترین مجاهدت‌های فرهنگی اگر با ثبت دقیق
و بازتاب رسانه‌ای همراه نباشند، در همان چهاردیواری سالن خاموش شده و به دست
فراموشی سپرده می‌شوند. این انجمن با سابقه پنجاه‌ساله نیازمند برخورداری از یک
حافظه مکتوب و دیجیتال منسجم است. چاپ گاهنامه یا سالنامه حاوی گزیده اشعار
برگزیده، نقدها و بازخوانی نسخه‌ها، به فعالیت‌های این مرکز ارزش تاریخی و علمی می‌بخشد؛
چرا که انتشارات مکتوب به سبب بررسی‌های فنی، همواره منبع معتبر پژوهشگران
دانشگاهی به شمار می‌روند.
در کنار سندیت رسانه‌های چاپی، ضرورت بهره‌گیری از جذابیت‌های
تصویربرداری، تولیدات کوتاه صوتی و نشر هدفمند گزیده‌ها در بسترهای مجازی، غیرقابل
اغماض است. این پوشش تصویری نه تنها به جوانان شاعر انگیزه و هویت دیده شدن می‌بخشد،
بلکه مخاطبان علاقه‌مند در اقصی نقاط کشور را با ظرفیت‌های خیره‌کننده شعر یزد
آشنا می‌نماید.
همچنین صدور شناسنامه و کارت عضویت رسمی برای شاعران، گامی
تعیین‌کننده در نهادینه‌سازی هویت اعضاست. این هویت‌بخشی حس تعلق و مسئولیت‌پذیری
اعضا را تقویت کرده و چارچوبی قانون‌مند پدید می‌آورد تا ارتباط میان ارکان
کتابخانه و جامعه ادبی همواره بر مداری منسجم و شفاف گردش کند.
پنجم: سعه‌صدر، حفظ حریم معنوی و
ارتباط ارگانیک با نسل نوپای مدارس
پایگاهی که در سایه‌سار موقوفات رضوی بنا شده، همواره باید
نماد متانت، مدارا و کرامت انسانی باشد. شعر آینه صادق دردهای اجتماعی و تأملات
روحی نسل‌هاست؛ بنابراین، مواجهه با مضامین انتقادی جوانان نیازمند سینه‌ای فراخ و
گوشی شنوا است. انضباط اخلاقی محفل زمانی به بار می‌نشیند که اعضا تفاوت میان نقد
دلسوزانه و انحرافات مغرضانه را به درستی تشخیص داده و اجازه ندهند محفل به ورطه
تسویه‌حساب‌های سلیقه‌ای یا مرزبندی‌های ناخواسته کشیده شود.
بنیادی‌ترین راهکار برای پایداری حیات شعر اصیل، ریشه‌دوانی در
بطن آموزش و پرورش و پیوند با دبیرستان‌ها است. در روزگاری که ابزارهای رایانه‌ای
و اطلاعات سطحی، خلاقیت را به مخاطره انداخته‌اند، حضور استادان انجمن در کلاس‌های
درس و گشودن درهای کتابخانه به روی دانش‌آموزان مستعد، همچون خونی تازه در پیکره
ادبیات عمل خواهد کرد و نبوغ‌های خفته را پیش از خاموشی نجات خواهد داد.
علاوه بر این، پیوند زدن ذوق شاعران با مضامین قدسی و مفاهیم
معرفتی آیینی، به سروده‌ها غنای ابدی می‌بخشد. تجلیل از اسوه‌های دانش و تقوای
کویر در کنار درک وظیفه آگاهی‌بخشی در شرایط بحرانی جهان امروز، شعر یزد را به
سلاحی در خدمت حقیقت، زیبایی و سرافرازی انسان مبدل خواهد ساخت.
جمع‌بندی
نشست راهبردی هیئت‌رئیسه انجمن ادبی کتابخانه و موزه وزیری یزد
اثبات کرد که کهن‌ترین محافل نیز با هوشمندی، تفکیک وظایف و تعهد به نوآوری اصالت‌محور
قادرند جایگاه پیشرو خویش را بازتعریف کنند. هم‌افزایی فرخنده میان مدیر کتابخانه،
ارکان علمی و اجرایی، مقامات فرهنگی، پیشکسوتان و جوانان، نویدبخش فصلی زرین در
تاریخ ادبی دارالعباده است. یکشنبه‌های وزیری با تکیه بر گنجینه نسخه‌های کهن و
سامان‌بخشی به امر آموزش و رسانه، بیش از پیش به پایگاهی استوار و جریان‌ساز برای
شعر فخیم، نجیب و اندیشه‌ورز ایران‌زمین بدل خواهد شد.