به گزارش آسیانیوز ایران، بارندگی شنبه‌شب ۱۶ آبان ۱۴۰۵ به بخشی از کتاب‌های کتابخانه مجتبی مینوی آسیب رسانده است؛ رخدادی که گزارش ایبنا و تصاویر معصومه احمدی در یکشنبه ۱۷ آبان آن را در معرض توجه قرار داد. محمد دهقانی، از اعضای هیئت امنای کتابخانه، از نفوذ آب و تلاش برای خشک‌کردن کتاب‌ها خبر داده است. با این حال، تعداد دقیق کتاب‌های آسیب‌دیده و ارزیابی نهایی خسارت هنوز در منابع بررسی‌شده روشن نیست.
آب چگونه به کتابخانه رسید؟
دهقانی در روایت منتشرشده در عصرایران، گرفتگی ناودان و ورود آب از پشت‌بام به طبقه سوم و سپس فضای اصلی کتابخانه را مطرح کرده است. او همچنین از آسیب‌دیدن بخشی از پوشش بام در جریان ساخت‌وساز مجاور و نبود نظارت کافی انتقاد کرده است. این توضیحات، روایت و اعتراض اوست و نباید آن را جای گزارش مستقل کارشناسی ساختمان یا تعیین مسئولیت حقوقی نشاند.
او از خیس‌شدن دیوارها و فروریختن بخش‌هایی از سقف نیز نوشته و گفته است همکارانش برای خشک‌کردن کتاب‌ها از پنکه و سشوار استفاده کرده‌اند. بازگویی این اقدام به معنای توصیه شیوه مرمت نیست؛ انتخاب روش مناسب حفاظت از هر کتاب و سند، به بررسی تخصصی وضعیت آن نیاز دارد.
تصاویر چه می‌گویند و چه چیزی را نمی‌دانیم؟
ایندیپندنت فارسی در گزارش دوشنبه ۱۸ آبان، با استناد به گزارش ایبنا و روایت دهقانی، از کتاب‌های خیس و تلاش برای خشک‌کردن آنها نوشته است. این بازنشر، تأیید فنی مستقلِ علت حادثه نیست. تصاویر نیز به‌تنهایی تعداد کل آثار خسارت‌دیده یا امکان مرمت تک‌تک آنها را مشخص نمی‌کنند.
- کتاب‌ها: آسیب‌دیدن بخشی از مجموعه گزارش شده، اما فهرست و تعداد دقیق منتشرشده‌ای در منابع بررسی‌شده نداریم.
- نامه‌ها: ایسنا در گزارش ۱۷ آبان، به نقل از دهقانی از آسیب به یک نامه نوشته است؛ این را نباید به نابودی همه نامه‌ها یا کل آرشیو تعمیم داد.
- خسارت نهایی: رقم مالی و گزارش نهایی مرمت احراز نشده است. تعبیر دهقانی از جبران‌ناپذیری آسیب، بیان نگرانی اوست، نه نتیجه قطعی ارزیابی حفاظت.
چرا این مجموعه اهمیت دارد؟
ارزش چنین کتابخانه‌ای فقط به تعداد جلدها محدود نیست. یادداشت‌های حاشیه کتاب‌ها، نسخه‌ها و اسناد، بخشی از مسیر پژوهش و حافظه ادبی را نگه می‌دارند؛ ویژگی‌هایی که با خرید یک چاپ تازه لزوماً جایگزین نمی‌شوند. ایندیپندنت فارسی نیز در معرفی مجموعه مینوی به حاشیه‌نویسی‌ها، نسخه‌های خطی و نسخه‌های عکسی آن اشاره کرده است.
این پیوند میان نگهداری و استفاده پژوهشی را در گزارش برنامه‌های ادبی کتابخانه وزیری یزد هم می‌توان دید؛ جایی که استفاده از نسخه‌های خطی در نشست‌های پژوهشی مطرح شده بود. موضوع این دو مرکز متفاوت است، اما تداوم فعالیت فرهنگی در هر دو، به حفاظت واقعی از منابع وابسته است.
پرسش‌هایی که پاسخ روشن می‌خواهند
- چند کتاب و سند آسیب دیده و کدام‌یک به مرمت فوری نیاز دارند؟
- علت نفوذ آب در بررسی فنی چه بوده و برای جلوگیری از تکرار آن چه اقدامی شده است؟
- مسئول اجرا، زمان‌بندی و نتیجه قابل سنجش حفاظت و تعمیرات چیست؟
دهقانی از عملکرد پژوهشگاه علوم انسانی و وزارت علوم در نگهداری مجموعه انتقاد کرده است. در منابع بررسی‌شده، پاسخ رسمی درباره برآورد نهایی خسارت و برنامه تعمیرات پیدا نشد؛ این محدودیت جست‌وجو، به معنای اثبات خودداری مسئولان از پاسخ‌گویی نیست. آنچه اکنون اهمیت دارد، انتشار ارزیابی مستند و برنامه‌ای روشن برای حفظ باقیمانده این میراث است، نه بزرگ‌نمایی خسارت یا پایان‌یافته دانستن مسئله.
پرسش‌های رایج: