پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، روز جهانی فلسفه است. یونسکو این مناسبت را در سومین پنجشنبه نوامبر برگزار میکند؛ بنابراین تاریخ میلادی آن هر سال ثابت نیست و نباید عدد یک تقویم قدیمی را بیبررسی تکرار کرد.
به گزارش آسیانیوز ایران، فلسفه در این مناسبت فقط نام چند کتاب دشوار یا مجموعهای از پاسخهای آماده نیست. محور، ارزش اندیشیدن و گفتوگو برای انسانها و فرهنگهای مختلف است؛ فرصتی برای اینکه بپرسیم از کجا میدانیم، چه دلیلی داریم و کدام بخش از داوری ما هنوز نیازمند بررسی است.
برنامه امسال یونسکو چیست؟
یونسکو برای عصر ۱۹ نوامبر در مقر خود در پاریس سخنرانی سلیمان بشیر دیاگن، Souleymane Bachir Diagne، را با موضوع «با هم زیستن بر زمین» اعلام کرده است. پس از آن نیز میزگردی درباره اندیشیدن و عملکردن در جهانی با چالشهای متعدد پیشبینی شده؛ اقلیم، هوش مصنوعی، مهاجرت و سلامت از محورهای اعلامشدهاند.
در زمان آغاز روز در ایران، این برنامه هنوز برگزار نشده است. اعلام یک رویداد را نباید گزارش سخنان یا نتیجه نشستی دانست که در آینده برگزار خواهد شد. همچنین برنامه پاریس به معنی برگزاری همان برنامه در ایران نیست.
پیوند ایران؛ میراثی فراتر از یک نام
ابنسینا، که در متون لاتین با نام Avicenna شناخته میشود، یکی از راههای روشن پیوند این روز با تاریخ اندیشه ایران است. دانشنامه ایرانیکا در بررسی جایگاه او، بر اثرگذاری آثارش بر تداوم سنت فلسفی در شرق، بهویژه ایران، تأکید میکند. در بررسی انتقال آثار او به غرب نیز از ترجمههای لاتینی نوشتههای عربی او در سدههای میانه سخن میگوید.
نکته مهم، رفتوآمد اندیشه میان زبانها و جوامع است. اشاره به این میراث نباید به ادعای اینکه یک ملت صاحب تمام پاسخهاست تبدیل شود. ارزش آن برای امروز میتواند در خواندن دقیق، پرسش از استدلالها و امکان نقد باشد، نه صرفاً تکرار نام بزرگان.

فلسفه در یک گفتوگوی روزمره
برای شروع لازم نیست متخصص باشیم. پیشنهاد تحریریه برای یک گفتوگوی کوتاه این است:
- یک پرسش مشخص انتخاب کنیم، نه مسئلهای چنان بزرگ که نتوان دربارهاش حرف زد.
- میان واقعیت قابل بررسی، برداشت شخصی و ارزش مورد دفاع تفاوت بگذاریم.
- پیش از پاسخ، دلیل طرف مقابل را با زبان خودمان بازگو کنیم تا مطمئن شویم درست فهمیدهایم.
- بپرسیم چه شاهدی میتواند نظر ما را تغییر دهد.
این تمرین تضمین نمیکند اختلاف تمام شود. هدف هم برندهشدن به هر قیمت نیست؛ ممکن است فقط روشن کند اختلاف بر سر اطلاعات است یا بر سر اولویتها.
پرسشگری به جای پاسخ آماده
در روزگاری که پاسخها با سرعت روی صفحه ظاهر میشوند، مکث برای بررسی منبع و استدلال همچنان اهمیت دارد. مخالفت محترمانه، پذیرفتن ندانستن و اصلاح یک نظر میتواند بخشی از همین تمرین باشد.
روز جهانی فلسفه قرار نیست زندگی را پیچیدهتر کند. شاید کافی باشد یک پرسش خوب را جدی بگیریم و به جای بستن گفتوگو، فرصت بدهیم پاسخ دقیقتری پیدا شود.
برای آشنایی با یک نمونه از بحث عقل در کتابهای فارسی، معرفی کتاب «عقل چیست؟» در آرشیو آسیانیوز ایران نیز قابل مطالعه است؛ این معرفی، دیدگاه نویسنده همان کتاب است.