پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، روز جهانی توالت است؛ مناسبتی که نام صریحش قرار است سکوت درباره یک نیاز اساسی را بشکند. پرسش فقط تعداد ساختمانها نیست: آیا سرویس بهداشتی قابل استفاده است، آب دارد و حریم خصوصی فرد را حفظ میکند؟
به گزارش آسیانیوز ایران، محور کارزار امسال سازمان ملل «بهداشت و برابری جنسیتی» است. پیام «سرویسهای ایمن، آیندههای برابر» توجه را به این نکته جلب میکند که کیفیت دسترسی برای همه یکسان نیست. در توضیح کارزار، امنیت، آب و صابون و امکانات بهداشت قاعدگی کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
چرا یک سرویس بهداشتی فقط یک ساختمان نیست؟
از نگاه این کارزار، امکان استفاده امن و محترمانه از سرویس بهداشتی بخشی از زندگی برابر است. روشنبودن مسیر، درِ قابل بستن، نظافت و دسترسی افراد دارای معلولیت پرسشهایی عملیاند؛ بحث تنها بر سر افتتاح یک ساختمان تازه نیست. این مناسبت فرصتی است تا کیفیت بهرهبرداری و نگهداری نیز دیده شود.
در ارزیابی یک مدرسه یا فضای عمومی میتوان سه پرسش ساده را مطرح کرد:
- آب و امکان شستوشوی دست واقعاً در دسترس است؟
- استفادهکننده حریم خصوصی و احساس امنیت دارد؟
- خرابیها به چه کسی گزارش میشود و چه کسی مسئول رسیدگی است؟
این پرسشها جای استاندارد فنی یا بازرسی تخصصی را نمیگیرند، اما بحث را از شعار به تجربه روزمره نزدیک میکنند.
پیوند این روز با مدارس ایران
یونیسف ایران در گزارشی از حمایت خود از بازسازی تأسیسات بهداشتی ۴۱ مدرسه در خراسان رضوی و سیستان و بلوچستان خبر داده است. طبق همان گزارش، بازسازی ۳۳ مدرسه با حمایت مالی دولت فرانسه انجام شده و کارها شامل بهسازی تأمین آب، سرویسها و محل شستوشوی دست بوده است. مدارس دارای دانشآموزان ایرانی آسیبپذیر و پناهندگان افغانستانی در این برنامه مورد توجه قرار گرفتهاند.
این عدد، دامنه یک برنامه مشخص است؛ نه شمار همه مدارس نیازمند کشور و نه نشانه حل کامل مسئله. صفحه برنامه آب و بهداشت یونیسف ایران نیز فرسودگی و نگهداری ناکافی زیرساخت آب را از چالشهای اثرگذار بر کودکان و خانوادههای آسیبپذیر توصیف میکند. از چنین گزارشهایی نمیتوان نرخ ملی کمبود خدمات در سال جاری را استخراج کرد.

نگهداری را هم باید دید
مسئولیت عمومی با اعلام ساخت یا تخصیص بودجه تمام نمیشود. گزارش عملکرد قابل ارزیابی باید روشن کند چه امکاناتی تحویل شده، اکنون چند مورد قابل استفادهاند و هزینه نگهداری چگونه تأمین میشود. این پرسشها نه از اهمیت بازسازی کم میکند و نه مشکلات را با یک عدد بزرگ حلشده نشان میدهد.
برای خانوادهها، راه پیگیری میتواند ثبت دقیق مشکل و رساندن آن به مسئول همان مدرسه یا مجموعه باشد، بدون انتشار تصویر یا اطلاعات خصوصی کودکان. برای نهادهای مسئول، پاسخ باید قابل سنجش باشد: رفع خرابی، تأمین آب و نظافت مستمر، نه فقط وعده آینده.
روز جهانی توالت یادآوری میکند کیفیت زندگی گاهی در سادهترین امکانات آشکار میشود. حق استفاده از فضایی پاکیزه و امن، موضوع خجالتآوری نیست؛ نیاز روزمره همه ماست.
در یادداشت راهی برای نجات ایران از بحران کمآبی نیز مسئله مدیریت و نگهداری زیرساختها مطرح شده است؛ آن یادداشت، دیدگاه نویسنده درباره سیاست آب است، نه آمار این برنامه مدارس.