روز جهانی کودک در سال ۲۰۲۶ با جمعه ۲۹ آبان ۱۴۰۵ همزمان شده است؛ مناسبتی که فقط برای تبریکگفتن یا خرید هدیه نیست. یونیسف در برنامه امسال، شنیدن نظر کودکان و توجه به آیندهای را که خودشان میخواهند برجسته کرده است.
به گزارش آسیانیوز ایران و بر پایه صفحه رسمی کارزار یونیسف، شعار امسال «My day, my rights, my future» است که میتوان آن را «روز من، حقوق من، آینده من» ترجمه کرد. تأکید این عبارت بر این است که کودک صرفاً موضوع تصمیمهای بزرگسالان نباشد، بلکه صدایش هم شنیده شود.
چرا ۲۰ نوامبر روز جهانی کودک است؟
یونیسف این تاریخ را با دو سند سازمان ملل پیوند میدهد: اعلامیه حقوق کودک در سال ۱۹۵۹ و پیماننامه حقوق کودک در سال ۱۹۸۹. این مناسبت فرصتی برای مرور حقوق کودکان، بدون تبعیض، است؛ نه نشانهای که همه تعهدات مربوط به آنان در عمل محقق شده باشد.
یک گفتوگوی ساده، بدون تبدیلشدن به سخنرانی
در بسته راهنمای ۲۰۲۶ یونیسف برای والدین، شنیدن، بازتابدادن حرف کودک و حمایت از او محور فعالیتهاست. پرسش باز، نقاشی و نوشتن درباره آینده میتواند راهی باشد تا کودکان با زبان و شیوه دلخواه خود نظرشان را بیان کنند.
- از کودک بپرسید کدام بخش روزش را بیشتر دوست دارد و دوست دارد چه چیزی تغییر کند.
- پاسخش را پیش از نصیحت یا اصلاحکردن، با کلمات خودتان بازگو کنید تا مطمئن شوید منظورش را فهمیدهاید.
- اگر حرفزدن برایش راحت نیست، کاغذ و ابزار نقاشی در اختیارش بگذارید؛ لازم نیست محصول نهایی شبیه انتظار بزرگسالان باشد.
پیشنهاد عملی تحریریه این است که گفتوگو را با یک تصمیم کوچک و قابل انجام تمام کنید؛ مثلاً زمانی برای بازی مشترک انتخاب شود و بعداً از کودک بپرسید آیا آن تغییر برایش مفید بوده است. این پیشنهاد جای مسئولیت مدرسه، نهادهای حمایتی و سیاستگذاران را نمیگیرد.
بازی هم بخشی از حقوق کودک است
در متن فارسی پیماننامه که یونیسف ایران منتشر کرده، ماده ۳۱ استراحت، فراغت، بازی متناسب با سن و مشارکت در فعالیتهای فرهنگی و هنری را به رسمیت میشناسد. بنابراین پرداختن به حقوق کودک نباید فقط به تکلیف درسی یا موفقیت تحصیلی محدود بماند.
فضای بازی در کرایستچرچ نیوزیلند، ۲۰۱۷؛ عکس آرشیوی Bernard Spragg.NZ با مجوز CC0، نه تصویری از ایران یا برنامه امسال.
حمایت از کودک نیز موضوعی فراتر از یک روز تقویمی است. در گزارش روز پیشگیری از آزار کودکان و مسئولیت نهادهای حمایتی، تفاوت وعدههای بینالمللی و اجرای واقعی آنها بررسی شده است.
یک منبع فارسی برای آشنایی با پیماننامه
یونیسف ایران در مه ۲۰۲۵ از انتشار نخستین روایت صوتی فارسی خود از پیماننامه حقوق کودک با صدای منصور ضابطیان و گلاره عباسی خبر داده بود. این فایل کمتر از ۳۰ دقیقه، برای توضیح قابلفهم حقوق کودک تهیه شده و مسیرهای شنیدن آن در صفحه رسمی یونیسف ایران معرفی شدهاند.
این معرفی به یک منبع موجود مربوط است، نه رونمایی تازه در روز جهانی کودک ۲۰۲۶. خانوادهها میتوانند ابتدا بخشی از آن را انتخاب کنند و سپس درباره معنای یک حق در زندگی روزانه گفتوگو کنند.
برای شنیدهشدن صدای کودک، انتشار نام، تصویر یا جزئیات زندگی خصوصی او در شبکههای اجتماعی ضروری نیست. نقاشی یا حرفی که در فضای امن خانواده باقی میماند نیز میتواند آغاز یک مشارکت واقعی باشد. مهمتر از تعداد عکسهای مناسبتی، این است که پس از پایان روز چه چیزی در رفتار بزرگسالان تغییر میکند.
تصویر شاخص: ماژیکهای رنگی، عکس آرشیوی Stefan Schweihofer از سال ۲۰۱۴، مجوز CC0؛ تصاویر تغییر اندازه یافته و واترمارک افزوده شدهاند.