آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
استان زنجان برای مقابله با موج فصلی بیماری آنفلوانزا، گام جدی برداشته است. در اقدامی پیشگیرانه، ستاد مدیریت بحران این استان تصمیم مهمی برای نظام آموزشی گرفته است. بر اساس اعلام رسمی این ستاد، کلیه مدارس و همچنین دورههای کارشناسی دانشگاهها و مراکز آموزش عالی استان زنجان، به صورت غیرحضوری فعالیت خواهند کرد. این تصمیم برای روزهای شنبه، یکشنبه و دوشنبه (تا سوم دی) اجرا میشود. هدف اصلی این اقدام، «پیشگیری از گسترش بیماری آنفلوانزا» در میان جمعیت انبوه دانشآموزان و دانشجویان عنوان شده است. محیطهای آموزشی به دلیل تراکم جمعیت، میتوانند به کانونهای سریع انتشار ویروسهای تنفسی تبدیل شوند. این تصمیم نشان میدهد که مسئولان استانی با توجه به آمار و گزارشهای بهداشتی، نگران افزایش موارد ابتلا در استان هستند. تعطیلی سه روزه، میتواند زنجیره انتقال را در یک بازه حیاتی قطع یا کند نماید.
تمامی مقاطع تحصیلی مدارس، از ابتدایی تا متوسطه دوم، مشمول این تصمیم هستند. در سطح آموزش عالی نیز، دورههای کارشناسی دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی موظف به اجرای آموزش مجازی شدهاند. این رویکرد فراگیر، از تشدید رفتوآمدها و تماسهای نزدیک در محیطهای بسته جلوگیری میکند. مدیران مدارس و دانشگاهها موظف هستند تا بسترهای لازم برای تداوم آموزش از راه دور را فراهم کنند. انتظار میرود معلمان و اساتید، محتوای درسی و تکالیف را از طریق سامانههای آموزشی و پیامرسانها در اختیار فراگیران قرار دهند. این اقدام در حالی صورت میگیرد که زنجان مانند بسیاری از استانهای دیگر کشور، در فصل پاییز و زمستان با شیوع بیماریهای ویروسی تنفسی مواجه است. کاهش فشار بر نظام بهداشت و درمان و حفظ سلامت نیروی انسانی آینده کشور، اولویت این تصمیم است. خانوادههای زنجانی باید در این سه روز، مراقبت بیشتری از فرزندان خود به عمل آورند و در صورت مشاهده علائم شبیه آنفلوانزا (تب، بدن درد، سرفه، گلودرد)، به پزشک مراجعه کرده و از حضور در اجتماعات خودداری کنند. این گزارش به تحلیل ابعاد این تصمیم میپردازد.
تحلیل اپیدمیولوژیک و دلایل بهداشتی این تصمیم
آنفلوانزا یک بیماری ویروسی بسیار مسری است که به سرعت از طریق قطرات تنفسی (عطسه، سرفه، صحبت) و تماس با سطوح آلوده منتقل میشود. محیطهای شلوغ و با تهویه ناکافی مانند کلاسهای درس، سالنهای دانشگاه و سرویسهای حمل و نقل عمومی، شرایط ایدهآلی برای انتشار ویروس فراهم میکنند. تصمیم به تعطیلی سه روزه مدارس و دانشگاهها، یک اقدام غیردارویی مداخلهای (NPIs) در سطح جامعه محسوب میشود. هدف این مداخلات، کاهش تماسهای نزدیک و شکستن زنجیره انتقال است. حتی یک وقفه کوتاه میتواند به کاهش موثر «عدد سرایت پایه (R0)» کمک کند و بار بیمارستانها را کاهش دهد. این تصمیم احتمالاً بر اساس دادههای گزارشهای مراقبتی سندرومیک (مانند افزایش مراجعات برای علائم تنفسی) و نیز نتایج آزمایشگاهی مثبت آنفلوانزا در استان گرفته شده است. ستاد بحران استان با مشورت دانشگاه علوم پزشکی و با در نظر گرفتن آستانههای تعریف شده برای اقدام، این گام را برداشته است. این نشان از سیستم پایش فعال بیماری در استان دارد.
بررسی آثار روانشناختی و اجتماعی بر دانشآموزان و خانوادهها
تعطیلی ناگهانی مدارس و دانشگاهها اگرچه یک اقدام بهداشتی ضروری است، اما میتواند آثار روانی و اجتماعی به همراه داشته باشد. برای دانشآموزان، به ویژه کودکان، اختلال در روال عادی زندگی و قطع تعاملات اجتماعی با همسالان میتواند موجب احساس بیقراری، انزوا یا حتی اضطراب شود. از سوی دیگر، برای خانوادههایی که والدین شاغل هستند، مراقبت از فرزندان در خانه میتواند چالش بزرگی ایجاد کند. این امر نیاز به انعطافپذیری محل کار یا استفاده از مراقبتهای جایگزین را مطرح میسازد. اطلاعرسانی به موقع به والدین برای برنامهریزی بسیار حیاتی است. با این حال، این تعطیلی میتواند فرصتی برای آموزش سلامت نیز باشد. خانوادهها میتوانند در این فرصت، بیش از پیش بر رعایت پروتکلهای بهداشتی در خانه (شستشوی دست، تهویه، جداسازی فرد بیمار) تأکید کنند. همچنین، کاهش ترددهای غیرضروری کل خانواده در این سه روز، میتواند به کاهش کلی انتقال ویروس در جامعه کمک کند.
چالشها و فرصتهای آموزش مجازی در این بازه زمانی کوتاه
اجرای آموزش مجازی موثر در یک بازه سه روزه، هم چالش دارد و هم فرصت. چالش اصلی، آمادگی نابرابر مدارس، معلمان و دانشآموزان است. همه مدارس ممکن است دسترسی یکسانی به پلتفرمهای قدرتمند یا اینترنت پرسرعت نداشته باشند. همچنین، مهارت دیجیتال معلمان و دانشآموزان در استفاده از این ابزارها متفاوت است. چالش دیگر، تمرکز و نظمبخشی به فرآیند آموزش در خانه است. محیط خانه اغلب با عوامل حواسپرتی مواجه است و نظارت مستقیم معلم وجود ندارد. این امر نیازمند خودتنظیمی بیشتر از سوی دانشآموزان و همراهی والدین است. اما این وقفه، فرصتی برای تقویت زیرساخت و فرهنگ آموزش مجازی نیز هست. مدارس و معلمان میتوانند از این موقعیت برای تمرین و بهینهسازی روشهای تدریس از راه دور استفاده کنند. همچنین، دانشآموزان میتوانند مهارت خودراهبری در یادگیری را تقویت کنند. اگر محتواهای درسی به صورت بستههای خودآموز جذاب تهیه شوند، میتوانند حتی فراتر از این سه روز مورد استفاده قرار گیرند.
نقش ستاد مدیریت بحران استان و هماهنگی بیندستگاهی
تصمیمگیری سریع و هماهنگ ستاد مدیریت بحران استان زنجان نشاندهنده کارکرد مؤثر این نهاد در مواجهه با مخاطرات سلامتی است. این ستاد با عضویت نمایندگان دستگاههای کلیدی مانند استانداری، دانشگاه علوم پزشکی، آموزش و پرورش، علوم، تحقیقات و فناوری، و نیروی انتظامی میتواند تصمیمات یکپارچهای اتخاذ کند. هماهنگی برای ابلاغ سریع و یکسان دستور به تمام واحدهای آموزشی (دولتی و غیردولتی) و نظارت بر اجرای آن، نیازمند مکانیسمهای ارتباطی قوی است. همچنین، هماهنگی با رسانهها برای اطلاعرسانی فراگیر و شفاف به جامعه، بخشی از موفقیت این اقدام است. این ستاد همچنین باید پایش مستمر وضعیت بیماری را در این سه روز ادامه دهد تا در صورت لزوم، درباره تمدید یا عدم تمدید تعطیلی تصمیم بگیرد. ارزیابی تأثیر این تعطیلی بر روند شیوع بیماری نیز نیازمند جمعآوری و تحلیل دادههای مربوطه پس از پایان این دوره است. این تجربه میتواند برای مدیریت بحرانهای مشابه آینده بسیار ارزشمند باشد.
آیندهنگری و درسهایی برای سیستم بهداشت و آموزش
این رویداد بار دیگر آسیبپذیری سیستمهای آموزشی در برابر همهگیریها را به تصویر کشید. درس کلیدی، ضرورت سرمایهگذاری بر روی «آموزش ترکیبی» (حضوری-مجازی) به عنوان یک حالت نرمال جدید است. توسعه زیرساخت فناوری، تولید محتوای دیجیتال استاندارد و آموزش مهارتهای دیجیتال به معلمان و دانشآموزان نباید منحصر به شرایط بحران باشد. از منظر بهداشتی، نیاز به تقویت نظام مراقبت مبتنی بر جامعه احساس میشود. آموزش همگانی درباره واکسیناسیون سالانه آنفلوانزا (به ویژه برای گروههای پرخطر)، رعایت اتیکت سرفه و عطسه، و ماندن در خانه در هنگام بیماری، میتواند از شدت بروز چنین موجهایی بکاهد. در نهایت، این اتفاق نشان داد که تصمیمگیری مبتنی بر داده و اقدام زودهنگام چقدر میتواند مؤثر باشد. انتظار میرود ستادهای مدیریت بحران در سایر استانها نیز با توجه به دادههای محلی خود، در صورت لزوم اقدامات مشابهی را در نظر بگیرند. همکاری جامعه، همراهی خانوادهها و مسئولیتپذیری شهروندان در رعایت توصیههای بهداشتی، حلقه تکمیلکننده این گونه اقدامات حکومتی است.