آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
سرما و برف بیسابقه این روزهای ایران، مدیریت آموزشی کشور را به چالش کشیده است. تصمیمگیری برای حفظ سلامت دانشآموزان در میانه بارشهای شدید و یخبندان، به اولویت استانهای مختلف تبدیل شده است. در آستانه روز شنبه ۲۹ آذر، تا این لحظه حداقل ۹ استان کشور به صورت رسمی اعلام کردهاند که مدارس و دانشگاههای آنها فردا به صورت غیرحضوری برگزار خواهد شد. این تصمیمات عمدتاً به دلیل بارش برف، کاهش شدید دما و خطر یخزدگی معابر گرفته شدهاند. استانهای چهارمحال و بختیاری، همدان، اصفهان، خراسان رضوی، یزد، مرکزی (شهرستان خمین) و خراسان رضوی (شهرستان تربت جام) در زمره این مناطق هستند. در برخی استانها مانند همدان، این تعطیلی دو روزه (شنبه و یکشنبه) اعلام شده است.
اما در میان این اخبار، وضعیت پایتخت مبهم است. پیشبینی هواشناسی برای تهران دمای نسبتاً معتدل ۵ تا ۸ درجه سانتیگراد را نشان میدهد که به خودی خود توجیهکننده تعطیلی نیست. با این حال، نگرانی اصلی پایداری هوا و افزایش غلظت آلایندهها در روزهای آینده است. گزارشها حاکی از آن است که آلودگی هوا از اوایل هفته آینده به تدریج افزایش خواهد یافت. این موضوع زمزمههایی درباره تعطیلی احتمالی مدارس تهران را پررنگ کرده، اگرچه مقامات رسمی تاکنون هیچ اطلاعیهای در این خصوص صادر نکردهاند. در استانهای درگیر برف، علاوه بر تعطیلی مدارس، تمهیدات گستردهای برای مدیریت بحران در نظر گرفته شده است. در اصفهان، بیش از ۵۰۰ تیم امدادرسان در جادهها مستقر هستند و برفروبی معابر شهری و روستایی با شدت ادامه دارد. یک نکته مشترک در اطلاعیههای استانداریها، تأکید بر برگزاری حضوری امتحانات نهایی است. با وجود تعطیلی کلاسها، آزمونهای مهم مانند امتحانات پایه دوازدهم و نهم طبق برنامه قبلی و با رعایت تمهیدات ایمنی برگزار خواهند شد. این گزارش، به تحلیل وضعیت جوی، دلایل تعطیلی در استانهای مختلف و بررسی امکان تعطیلی مدارس تهران در روز شنبه میپردازد. همچنین توصیههای ضروری برای خانوادهها و دانشآموزان در این شرایط ارائه میدهد.
دلایل جغرافیایی تفاوت در تصمیمگیری استانها
الگوی جوی حاکم، نفوذ توده هوای بسیار سرد از عرضهای شمالی به همراه سامانههای بارشی فعال از سمت غرب و جنوب غرب کشور است. این سامانهها در برخورد با ارتفاعات زاگرس (مانند چهارمحال و بختیاری، اصفهان، همدان) و رشتهکوههای مرکزی و شرقی (مانند خراسان رضوی و یزد)، سبب بارش برف سنگین و کولاک میشوند. بنابراین، تعطیلی در این استانها عمدتاً ناشی از خطر برف و یخبندان و اختلال در حمل و نقل است. تهران اما در دامنههای جنوبی البرز قرار دارد. اگرچه ممکن است در ارتفاعات شمال شهر برف ببارد، ولی در سطح شهر عمدتاً بارش به صورت باران یا بارشهای مختلط و با شدت کمتر پیشبینی میشود. تهدید اصلی برای پایتخت، تشکیل پدیده وارونگی دما (اینورژن) به دلیل استقرار یک توده هوای پایدار و سرد در سطح زمین و هوای گرم در لایههای بالایی است. این شرایط مانع از پراکندگی آلایندهها شده و غلظت ذرات معلق را به مرور افزایش میدهد. بنابراین، چالش تهران آلودگی هوا است، نه برف و یخبندان گسترده. این تفاوت در تهدیدها (برف در استانها، آلودگی در تهران)، باعث تفاوت در زمان و منطق تصمیمگیری شده است. در استانها، تصمیم بر اساس خطر فوری (تصادف، محاصره در برف) گرفته میشود. در تهران، تصمیم بر اساس پیشبینی وخامت تدریجی آلودگی و محاسبه فایده تعطیلی در کاهش ترددها است، که نیازمند بررسی دقیقتر شاخصهای کیفی هوا است.
بررسی رویکردهای متفاوت در اطلاعیههای استانداریها و جزئیات حکمرانی بحران
مطالعه اطلاعیههای منتشر شده، نشاندهنده سطحی از یکپارچگی و نیز انعطاف محلی در مدیریت است. وجه مشترک همه، اولویت سلامت دانشآموزان و ارجاع به پیشبینی هواشناسی به عنوان مبنای تصمیم است. این نشان میدهد تصمیمگیریها کاملاً دلبخواهی نیست. با این حال، تفاوت در دامنه و جزئیات قابل مشاهده است. برخی استانها مانند همدان و چهارمحال، کلیه مقاطع از مهدکودک تا دانشگاه را مشمول کردهاند. برخی دیگر مانند یزد و خمین، تنها مقاطع ابتدایی و متوسطه اول را غیرحضوری اعلام کردهاند. این تفاوت احتمالاً به ارزیابی دقیقتر خطر برای سنین مختلف (مثلاً آسیبپذیری بیشتر کودکان در سرما) یا تفاوت در شدت شرایط جوی در شهرهای مختلف یک استان بازمیگردد. نکته برجسته دیگر، توجه به تبعات اجتماعی است. در اطلاعیه استان اصفهان و چهارمحال، به دورکاری مادران شاغل دارای فرزند خردسال یا مادران باردار اشاره شده است. این نشاندهنده نگاهی همهجانبه و جلوگیری از ایجاد بحران در کانون خانواده است. همچنین، تأکید بر خاموش کردن سیستمهای گرمایشی مراکز آموزشی تعطیل (در اطلاعیه همدان) نشان از حساسیت به مسئله مدیریت انرژی دارد.
منطق اقتصادی و آموزشی تأکید بر برگزاری امتحانات نهایی حضوری
تصمیم به برگزاری حضوری امتحانات نهایی (پایه نهم و دوازدهم) در کنار تعطیلی کلاسها، تصمیمی حساب شده و مبتنی بر چند اصل است:
- اول، حفظ اعتبار و یکپارچگی آزمونهای ملی. این امتحانات مبنای هدایت تحصیلی (پایه نهم) و کنکور (پایه دوازدهم) هستند و به تعویق افتادن آن ها میتواند کل تقویم آموزشی و ثبتنامهای بعدی را به هم بریزد.
- دوم، لجستیک و امنیت سوالات. انتقال سوالات محرمانه به هزاران مدرسه در روزی دیگر، ریسک امنیتی و عملیاتی بالایی دارد. سوم، کاهش استرس دانشآموزان. به تعویق افتادن امتحان، اضطراب ناشی از بلاتکلیفی و طولانی شدن دوره مرور را افزایش میدهد.
برای اجرای این تصمیم، تمهیدات ویژهای اندیشیده شده است: شروع آزمونها از ساعت ۱۰ صبح (پس از گرم شدن نسبی هوا و کاهش ترافیک صبحگاهی)، اعلام آن به طور همزمان با خبر تعطیلی (برای برنامهریزی خانوادهها) و آمادهباش نیروهای امدادی و راهداری برای تسهیل تردد به حوزههای امتحانی. این نشان میدهد مدیران آموزشی سعی کردهاند بین سلامت فیزیکی و آرامش روانی و آینده تحصیلی دانشآموزان توازن برقرار کنند.
تحلیل وضعیت تهران و سناریوهای محتمل برای فردا و روزهای آینده
وضعیت تهران در حال حاضر در مرز تصمیمگیری است. از یک سو، دمای پیشبینی شده برای شنبه (۵ تا ۸ درجه) نه برای برف و یخبندان گسترده شهر کافی است و نه آنقدر سرد که به عنوان دلیل مستقل تعطیلی مطرح شود. از سوی دیگر، شاخص کیفیت هوا (AQI) است که باید به دقت رصد شود.
-
سناریوی اول
عدم تعطیلی در شنبه. اگر شاخص آلودگی هوا در شنبه در محدوده ناسالم برای گروههای حساس (بین ۱۰۱ تا ۱۵۰) باشد، ممکن است مقامات ترجیح دهند با توصیه به مدارس برای محدود کردن فعالیتهای ورزشی در فضای باز، از تعطیلی گسترده جلوگیری کنند. این تصمیم با توجه به افت تحصیلی ناشی از تعطیلیهای مکرر و مشکلات شاغلین والدین گرفته میشود.
-
سناریوی دوم
تعطیلی در شنبه. اگر دادههای پایش کیفی هوا نشان از ورود سریع به شرایط ناسالم برای همه (بالای ۱۵۰) یا تداوم شرایط ناسالم برای گروههای حساس در طول روز شنبه داشته باشد، احتمال تعطیلی افزایش مییابد. همچنین، فشار افکار عمومی و رسانهها با توجه به سابقه آلودگی تهران، میتواند مؤثر باشد.
-
سناریوی سوم
تعطیلی در روزهای بعد. محتملترین سناریو، تعطیلی نبودن در شنبه ولی آمادهباش برای روزهای یکشنبه و دوشنبه است. با توجه به پیشبینی پایداری هوا و افزایش تدریجی آلایندهها، احتمال تعطیلی در ابتدای هفته آینده به مراتب بیشتر است. والدین تهرانی باید بیشتر برای این سناریو آماده باشند.
توصیههای ضروری به خانوادهها و ارزیابی عملکرد مدیریت بحران
برای خانوادههای ساکن استانهای تعطیل شده: اولویت، ایمن ماندن در خانه است. از سفرهای غیرضروری به ویژه در جادههای کوهستانی و برفگیر جدا خودداری شود. دانشآموزان دارای امتحان نهایی باید با برنامهریزی دقیق، زودتر از خانه خارج شده و از مسیرهای اصلی و پاکسازی شده تردد کنند. همراه داشتن زنجیرچرخ، لباس گرم و خوراکی ضروری است. برای خانوادههای تهرانی: باید برای هر دو حالت آماده باشند. پیگیری لحظهای اخبار از منابع رسمی (استانداری، آموزش و پرورش شهر تهران) ضروری است. در صورت عدم تعطیلی، حتماً برای دانشآموزان به ویژه مبتلایان به بیماریهای تنفسی یا آسم، ماسک مناسب (N95) تهیه شود. در صورت تعطیلی، برنامهای برای فعالیتهای درسی و مفید در منزل تنظیم گردد. ارزیابی عملکرد مدیریت بحران: به نظر میرسد در این رویداد، مدیریت بحران استانی عملکرد نسبتاً منسجم و بهموقعی داشته است. تصمیمگیری بر اساس دادههای هواشناسی، شفافیت در اعلام، در نظر گرفتن تمهیدات حمایتی (دورکاری مادران) و تفکیک بین تعطیلی کلاس و برگزاری امتحان، نقاط قوت این مدیریت است. چالش اصلی همچنان شهرهای بزرگ مانند تهران هستند که در آن تهدید فوری (برف) وجود ندارد، اما تهدید خزنده (آلودگی) نیازمند پایش مستمر و تصمیمگیری شجاعانهای است که هم سلامت را تأمین کند و هم از ایجاد اختلالات مکرر در زندگی مردم بکاهد.