آسیانیوز ایران؛ سرویس سلامت و زیبایی:
در آستانه یکی از کهنترین جشنهای ایرانی، موجی از نگرانی سفرههای شب یلدا را تحت تأثیر قرار داده است. ادعایی عجیب و هراسافکن در شبکههای اجتماعی دست به دست میشود. این ادعا هشدار میدهد که هندوانههای تولید شده در گلخانه، حاوی سم مرگبار آرسنیک هستند. پیامهای هشدارآمیز حتی از مرگ یک کودک بر اثر مصرف این میوه در شب چله خبر میدهند. این شایعه آنقدر گسترده شده که ممکن است بسیاری از خانوادهها را در انتخاب این میوه نمادین دچار تردید و وحشت کند. اما واقعیت چیست؟ آیا باید هندوانه را از سفره یلدا حذف کرد؟ آیا محصولات گلخانهای واقعاً تهدیدی برای سلامتی محسوب میشوند؟ پاسخ علم و تحقیقات کشاورزی به این پرسشها، کاملاً روشن و شفاف است. این گزارش با واکاوی دقیق ادعاها، به سراغ حقایق علمی رفته است.
هیچ سند و گزارش معتبری که مرگ کودکی بر اثر خوردن هندوانه در این ایام را تأیید کند، وجود ندارد. این اولین نشانه از ساختگی بودن این ادعاست. اما ریشه این ترس از کجا نشأت میگیرد؟ آیا آرسنیک واقعاً در هندوانه وجود دارد و آیا گلخانه مسبب آن است؟ برای درک کامل ماجرا، باید نگاهی عمیقتر به رفتار عنصر آرسنیک در خاک، آب و گیاهان داشته باشیم. ادامه این گزارش، تمام زوایای پنهان این شایعه را روشن خواهد کرد.
ریشهیابی شایعه و فقدان سندیت
شبکههای اجتماعی گاهی به بستری برای انتشار سریع و بدون کنترل اطلاعات نادرست تبدیل میشوند. شایعه هندوانه گلخانهای نمونه بارزی از این پدیده است که اغلب با متنهای یکسان و بدون ذکر منبع موثق منتشر میشود. سازوکار ایجاد ترس و استفاده از عناوین احساسی مانند "مرگ کودک" باعث گسترش ویروسی این قبیل مطالب میگردد. در دنیای واقعی، مرگ یا مسمومیت گسترده ناشی از یک محصول کشاورزی پر مصرف، حتماً توسط مراجع قانونی و رسانههای رسمی پیگیری و اعلام میشد. سکوت این مراجع، خود گواهی بر بیاساس بودن ادعاست.
آرسنیک؛ از طبیعت تا سفره
آرسنیک یک عنصر شیمیایی طبیعی است که به مقدار بسیار کم در پوسته زمین یافت میشود. این عنصر در دسته مواد سمی و سرطانزا برای انسان طبقهبندی شده است. راه اصلی ورود آرسنیک به زنجیره غذایی انسان، از طریق جذب توسط ریشه گیاهان از خاک یا آب آلوده است. بنابراین منشأ خطر، خود عنصر آرسنیک نیست، بلکه آلودگی محیط کشت است. محصولات کشاورزی تنها در صورتی آلوده خواهند شد که در خاک یا با آبی که محتوای آرسنیک غیرمجاز و بسیار بالایی دارند، رشد کرده باشند.
گلخانه متهم نیست؛ خاک و آب تعیینکننده هستند
ادعای اصلی شایعه، گلخانهای بودن محصول را عامل خطر معرفی میکند که کاملاً نادرست است. تحقیقات کشاورزی به وضوح نشان میدهند که عامل کلیدی در جذب آرسنیک، منبع آب و کیفیت خاک است، نه ساختار فیزیکی محیط کشت. یک گلخانه مدرن با استفاده از خاک و آب سالم، محصولی با کمترین میزان آلاینده تولید میکند. در مقابل، یک مزرعه باز نیز اگر بر روی خاک آلوده یا با آب آلوده آبیاری شود، میتواند محصول ناسالمی داشته باشد. بنابراین "گلخانهای" یا "مزرعهای" بودن به خودی خود نشانه سلامت یا خطر نیست.
پتانسیل پایین تجمع آرسنیک در میوه هندوانه
حتی در شرایط آلودگی خاک، همه گیاهان به یک اندازه آرسنیک را در بخشهای خوراکی خود تجمع نمیدهند. گیاهان از نظر "فیتوکمیکال" رفتارهای متفاوتی دارند. هندوانه از جمله محصولاتی است که پتانسیل تجمع آرسنیک در میوه آن (قسمت قرمز و خوراکی) بسیار پایین است. این عنصر سنگین عمدتاً در ریشه و ساقههای گیاه باقی میماند و انتقال آن به میوه شیرین و آبدار هندوانه بسیار ناچیز است. این خاصیت ذاتی، خطر را به شکل قابل توجهی کاهش میدهد.
محاسبه خطر؛ از نظریه تا عمل
برای درک کامل بیخطر بودن موضوع، میتوان به محاسبات دوز سمی پرداخت. مقدار مجاز آرسنیک در مواد غذایی توسط سازمانهای بهداشتی تعریف شده است. حتی اگر فرض محال را در نظر بگیریم که یک هندوانه به حداکثر حد مجاز آلوده باشد، برای دریافت دوز کشنده آرسنیک، یک فرد بالغ باید صدها کیلوگرم از این میوه را به صورت همزمان مصرف کند. این حجم غیرممکن، به خوبی نشان میدهد که خطر مسمومیت حاد از طریق مصرف هندوانه، حتی در بدبینانهترین حالت، صفر است و این ادعا صرفاً یک هراسافکنی بیپایه است.