آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
فضای مجازی ایران این روزها شاهد انتشار گسترده شایعاتی درباره رفع فیلتر تلگرام است. کاربران با اشتیاق و اضطراب، اخبار مرتبط را دنبال میکنند. بر پایه گزارشهای غیررسمی، کمیته رفع فیلترینگ در جلسه اخیر خود پس از بررسیهای فنی و حقوقی، با برداشتن محدودیتهای این پیامرسان موافقت کرده است. گفته میشود این تصمیم ممکن است تا روز چهارشنبه سوم دی ماه ۱۴۰۴ اجرایی شود و دسترسی آزاد به تلگرام را پس از سالها محدودیت فراهم آورد. این گمانهزنیها در حالی قوت گرفته که پیشتر مقاماتی مانند الیاس حضرتی، رئیس شورای اطلاعرسانی دولت، از ناکارآمدی فیلترینگ و برنامههای دولت برای بازگشایی پلتفرمهای فیلترشده خبر داده بودند. همچنین نماینده اردکان در مجلس، مصطفی پوردهقان، از پیشرفت مذاکرات با تلگرام و پذیرش تعهدات مورد نظر ایران توسط این پلتفرم سخن گفته است. با این حال، تاکنون هیچ نهاد رسمی مانند وزارت ارتباطات یا شورای عالی فضای مجازی، این خبر را تأیید نکرده و سکوت آنها بر ابهامات افزوده است. ادامه این وضعیت، پرسشهای بنیادینی را درباره اثرگذاری سیاستهای فیلترینگ و تغییر احتمالی رویکرد حکومت در قبال فضای مجازی مطرح میکند. در این گزارش، تحلیل عمیقی از ابعاد فنی، حقوقی، اجتماعی و امنیتی این رویداد احتمالی ارائه میشود.
زمینههای فنی و زیرساختی
ادعای رفع فیلتر تلگرام در شرایطی مطرح میشود که بر اساس آمار رسمی، بیش از ۸۰ درصد کاربران ایرانی از ابزارهای تغییر آیپی استفاده میکنند. این موضوع فشار زیادی بر پهنای باند داخلی وارد کرده و هزینههای اضافی برای زیرساخت ارتباطی کشور ایجاد نموده است. از دید فنی، ادامه فیلترینگ نه تنها دسترسی را محدود نکرده، بلکه باعث گسترش استفاده از فیلترشکنهای غیرایمن و افزایش آسیبپذیری امنیتی کاربران شده است. رفع فیلتر میتواند بخشی از این چالشهای فنی را کاهش دهد. با این حال، اجرای این تصمیم نیازمند هماهنگیهای پیچیده با ارائهدهندگان خدمات اینترنتی و نظارت بر ترافیک شبکه است که خود چالشی فنی محسوب میشود.
ابعاد حقوقی و تعهدات پلتفرم
گفته شده که پیامرسان تلگرام تعهدات مورد نظر ایران را پذیرفته است. این تعهدات احتمالاً شامل رعایت قوانین داخلی، همکاری در زمینه مسائل امنیتی و احترام به حاکمیت ملی است. پذیرش این شرایط توسط یک پلتفرم جهانی، میتواند الگویی برای تنظیم رابطه سایر شبکههای اجتماعی با دولت ایران باشد. اما ابهام در جزئیات این توافق، نگرانیهایی درباره حریم خصوصی کاربران و سانسور محتوا باقی گذاشته است. نکته کلیدی، تضمین اجرای این تعهدات در عمل است؛ زیرا پیشتر نیز پلتفرمهای مختلف قولهایی دادهاند که محقق نشده است.
تأثیرات اجتماعی و ارتباطی
تلگرام در ایران تنها یک پیامرسان نیست؛ بلکه بستری برای تجارت، اطلاعرسانی، فعالیت مدنی و حفظ پیوندهای اجتماعی است. آزادسازی آن میتواند فضای گفتوگو را متحول کند. از سوی دیگر، عادت کاربران به استفاده از فیلترشکن و بیاعتمادی ناشی از سالها محدودیت، چالشی برای بازگشت اعتماد عمومی به سیاستهای رسمی خواهد بود. این اقدام همچنین میتواند رقابت بین پلتفرمهای داخلی و خارجی را دگرگون کرده و کیفیت خدمات را افزایش دهد.
پیامدهای امنیتی و سیاسی
ادامه فیلترینگ به گفته مقامات، خود تهدیدی امنیتی محسوب میشود؛ زیرا کاربران را به سمت ابزارهای غیرقابل کنترل سوق میدهد. رفع فیلتر شاید امکان نظارت قانونمند را فراهم آورد. اما در سطح سیاسی، این تصمیم با مخالفت گروههایی که نگران تأثیرات فرهنگی و امنیتی شبکههای جهانی هستند، روبهروست. همین تضاد میتواند اجرای سریع تصمیم را به تأخیر بیندازد. نهایتاً، رفع فیلتر تلگرام ممکن است به عنوان آزمونی برای سنجش تعادل بین الزامات امنیتی و خواست عمومی برای دسترسی آزاد باشد.
جشمانداز آینده و سیاستگذاری فضای مجازی
اگر رفع فیلتر محقق شود، نشاندهنده تغییر رویکرد از انسداد کامل به سمت مدیریت فعال و تنظیمگری هوشمندانه فضای مجازی است. این تغییر میتواند زمینه را برای بازنگری در قوانین مرتبط و ارائه چارچوبی شفافتر برای فعالیت پلتفرمهای خارجی فراهم کند. با این حال، موفقیت این سیاست جدید در گرو شفافیت، پاسخگویی نهادهای مسئول و جلب اعتماد مردم خواهد بود.
تکذیب رفع فیلتر تلگرام
بروز رسانی خبر - تکذیبیه
در پی انتشار خبری مبنی بر موافقت کمیته رفع فیلترینگ با رفع فیلتر تلگرام و آغاز مراحل اجرایی آن، رسول جلیلی، عضو شورای عالی فضای با رد این ادعا گفت: در هفته جاری هیچ جلسهای در این خصوص برگزار نشده است. عضو شورای عالی فضای مجازی، اعلام کرد: اجرای مصوبه ۳۲ بندی شورا باید مرحلهبهمرحله پیش برود و پس از آن، در صورت پذیرش قوانین کشور از سوی سکوهایی مانند تلگرام، موضوع بازگشایی آنها قابل بررسی خواهد بود.