آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
شب یلدا، بلندترین شب سال، با تمام آیینها و دورهمیهای شیرینش به پایان می رسد؛ اما حالا دولت تصمیمی گرفته تا فرصت استراحت و با هم بودن خانوادهها در صبح روز پس از یلدا نیز حفظ شود. سخنگوی دولت با اعلام مصوبهای جدید، خبری را اعلام کرد که صبح فردا را برای میلیونها دانشآموز، کارمند و مراجعهکننده به بانکها تغییر میدهد. بر اساس این مصوبه، کلیه مدارس، ادارات و مؤسسات دولتی فردا دوشنبه یکم دی ماه ۱۴۰۴، فعالیت خود را با دو ساعت تأخیر آغاز خواهند کرد. هدف از این تصمیم، پاسداشت ارزشهای خانواده و آیینهای کهن ایرانی در شب یلدا عنوان شده است. این اقدام به خانوادهها فرصت بیشتری میدهد تا پس از یک شب طولانی و دورهمی، با آرامش بیشتری صبح روز بعد را آغاز کنند.
این تأخیر تنها شامل ادارات و مدارس نیست. شورای هماهنگی بانکها نیز بلافاصله پس از اعلام دولت، با انتشار اطلاعیهای جداگانه، اعلام کرد که واحدهای ستادی و شعب بانکهای عضو این شورا نیز فردا با دو ساعت تأخیر شروع به کار خواهند کرد. این یعنی مراجعان به بانکها نیز باید برنامه خود را بر این اساس تنظیم کنند و انتظار داشته باشند که درب بانکها در ساعات معمول باز نشود. تصمیم برای تأخیر دو ساعته در فعالیتهای رسمی در روز پس از مناسبتهای خاص، پیشینهای در سالهای گذشته نیز دارد و نشان از توجه به ابعاد فرهنگی و اجتماعی زندگی مردم است. این گزارش، جزئیات کامل این مصوبه و تأثیر آن بر برنامه روزانه شهروندان را بررسی میکند.
تحلیل اهداف فرهنگی-اجتماعی مصوبه؛ فراتر از یک مرخصی ساده
این تصمیم را نباید صرفاً یک «مرخصی کوتاه» اداری دانست. در بیانیه دولت، هدف به وضوح «پاسداشت ارزشهای خانواده و آیینهای کهن ایرانی» ذکر شده است. شب یلدا به عنوان یک آیین مشترک خانوادگی، نیازمند زمان کافی برای اجرای کامل رسوم (شبنشینی، شعرخوانی، تفأل به حافظ) است که اغلب تا پاسی از شب به طول میانجامد. اجبار به بیداری زودهنگام صبح روز بعد، میتواند این آیین را با عجله و خستگی همراه کند. دولت با این مصوبه عملاً به اولویتدهی به زمان کیفیت خانواده بر زمان کاری رسمی در یک روز خاص، صحه میگذارد. این یک پیام نمادین قوی است که نشان میدهد دولت (حداقل در این مورد) نگاهی انسانمحور و فرهنگبنیان دارد.
تأثیر عملیاتی بر نظام آموزشی و برنامهریزی مدارس
این تأخیر دو ساعته، مستلزم برنامهریزی دقیق و هماهنگی سریع از سوی وزارت آموزش و پرورش، ادارات کل استانها و مدارس است. مدارس باید بلافاصله والدین را از طریق کانالهای ارتباطی مطلع کنند. برنامه ساعات درسی باید فشردهتر شود یا برخی کلاسهای غیرضروری حذف شوند. برای مدارسی که دو نوبته هستند، این تأخیر ممکن است چالشبرانگیزتر باشد و باعث تأخیر در شروع نوبت عصر شود. همچنین، سرویسهای مدارس باید برنامه خود را تغییر دهند. موفقیت این طرح در گرو اطلاعرسانی به موقع و دقیق به تمامی ذینفعان است تا هرج و مرج صبحگاهی ایجاد نشود.
تأثیر بر دستگاههای اجرایی و خدمات عمومی
ادارات دولتی و مؤسسات وابسته نیز باید برنامه کار روز خود را تغییر دهند. این ممکن است به معنای کاهش ساعات ارائه خدمات به مردم در آن روز باشد. بنابراین، اطلاعرسانی گسترده از طریق رسانهها، تابلوهای الکترونیکی و سایتهای اینترنتی ادارات ضروری است تا مراجعان بیاطلاع، برای کارهای اداری معطل نشوند. از سوی دیگر، این تصمیم رضایت مندی کارمندان را افزایش میدهد، چرا که به استراحت و ریکاوری پس از یک شب خاص کمک میکند و میتواند بهرهوری آنان در باقی روز را افزایش دهد. برای بخشهای ضروری و زنجیرهای (مانند برخی واحدهای بیمارستانی، آتشنشانی، نیروی انتظامی) قطعاً تمهیدات خاصی اندیشیده خواهد شد.
پیوستن بانکها و هماهنگی بخش خصوصی
پیوستن سریع شورای هماهنگی بانکها به این مصوبه قابل توجه است. بانکها اگرچه نهادهای خصوصی یا نیمهخصوصی هستند، اما به دلیل ارائه خدمات عمومی گسترده، همواره خود را ملزم به هماهنگی با تصمیمات عمومی میدانند. این اقدام باعث یکنواختی و جلوگیری از سردرگمی مراجعان میشود. پرسش مهم این است که آیا بخش خصوصی غیربانکی (شرکتها، فروشگاهها، مراکز تجاری) نیز از این الگو پیروی خواهند کرد؟ در حال حاضر این تصمیم برای آنها الزامآور نیست، اما ممکن است بسیاری از کارفرمایان خصوصی نیز به صورت داوطلبانه یا تحت فشار کارکنان، ساعت کاری خود را در آن روز تنظیم کنند. این امر میتواند به یک هنجار اجتماعی داوطلبانه در روز پس از یلدا تبدیل شود.
نگاه مقایسهای و ایجاد سنتی جدید در مدیریت مناسبات
اینگونه تصمیمات برای تأخیر در شروع کار پس از مناسبتهای خاص (مانند شبهای مهمانی) در برخی کشورها نیز سابقه دارد. این اقدام را میتوان گامی در راستای مدیریت انعطافپذیر زمان کار با توجه به بافت فرهنگی جامعه دانست. اگر این مصوبه به صورت مداوم و برای مناسبتهای مشابه (مثلاً پس از مراسم عروسیهای گسترده خانوادگی در تعطیلات) تکرار شود، میتواند به یک سنتی جدید در نظام اداری ایران تبدیل گردد که هم به فرهنگ احترام میگذارد و هم کارایی را در بلندمدت حفظ میکند. نکته کلیدی، ارزیابی دقیق تأثیرات مثبت (رضایت عمومی، تقویت فرهنگ) و منفی (کاهش موقت بهرهوری، چالشهای لجستیکی) آن است تا در صورت تداوم، بهینهسازی شود.