آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
یک حکم قضایی تاریخی در آمریکا، بار دیگر صخرههای بازار مالی جهان را به لرزه درآورد. این حکم، مستقیماً به ثروتمندترین فرد جهان و سرنوشت بزرگترین پاداش تاریخ شرکتی مربوط میشود. دادگاه عالی ایالت دلاوار روز جمعه، حکم تاریخی خود را صادر کرد: بسته پاداش عظیم ۵۶ میلیارد دلاری که در سال ۲۰۱۸ به ایلان ماسک، مدیرعامل تسلا اعطا شده بود و دو سال پیش توسط یک دادگاه پایینتر باطل اعلام شده بود، کاملاً احیا شد و به رسمیت شناخته شد. این حکم به معنای آن است که حق خرید سهام تسلا به ارزش سرسامآور ۱۳۹ میلیارد دلار (بر اساس ارزش فعلی) که در پی ابطال آن قرارداد از دست رفته بود، دوباره به ایلان ماسک بازگردانده شد. پس از این حکم، شاخص میلیاردرهای مجله فوربس اعلام کرد که ثروت خالص ایلان ماسک به ۷۴۹ میلیارد دلار افزایش یافته است. این افزایش چشمگیر، فاصله او با رقبا را بیشتر کرد.
این بسته پاداش که در سال ۲۰۱۸ تصویب شد، بزرگترین بسته پاداش تاریخ شرکتی در جهان محسوب میشود و دستیابی به آن منوط به تحقق اهداف بلندپروازانه و چند مرحلهای برای تسلا بود. در سال ۲۰۲۴، یک قاضی دادگاه ابتدایی در دلاوار این قرارداد را «غیرقابل درک» توصیف کرده و آن را باطل اعلام کرده بود. اما اکنون دادگاه عالی این ایالت با قاطعیت اعلام کرده که حکم قبلی «نادرست و ناعادلانه» بوده است. این پیروزی قضایی بزرگ برای ماسک، در حالی رخ داده که او همزمد با چندین پرونده قضایی دیگر از سوی سهامداران و نهادهای نظارتی روبرو است. حالا با احیای این بسته پاداش، شکاف ثروت ماسک با دیگر میلیاردرهای جهان به شکل بیسابقهای عمیقتر شده است. به گزارش فوربس، اختلاف ثروت او با لری پیج، همبنیانگذار گوگل که در رده دوم ثروتمندان جهان قرار دارد، به حدود ۵۰۰ میلیارد دلار رسیده است.
تشریح بسته پاداش ۲۰۱۸ و مکانیسم غیرمعمول آن
بسته پاداش ۲۰۱۸ ماسک یک طرح جبران خدمات مبتنی بر سهام (Stock Option) بود، اما با ابعادی بیسابقه. بر خلاف پاداشهای نقدی سنتی، این بسته شامل اعطای اختیار خرید ۲۰.۳ میلیون سهم تسلا با قیمت ثابت (قیمت آن زمان) به ماسک بود. این اختیار خرید به ۱۲ مرحله تقسیم شد و در هر مرحله، دستیابی به ترکیبی از اهداف بازار سرمایهای (افزایش ارزش بازار به ۱۰۰ میلیارد دلار) و اهداف عملیاتی (درآمد و سود) ضروری بود. از آنجا که ارزش سهام تسلا از آن زمان تاکنون به طور نجومی افزایش یافته، ارزش این اختیار خرید امروز به ۱۳۹ میلیارد دلار میرسد. این طرح، ماسک را کاملاً به موفقیت بلندمدت شرکت گره زد.
مسیر قضایی پرونده؛ از ابطال تا احیا
مسیر این پرونده نشاندهنده پیچیدگیهای حقوقی حاکمیت شرکتی در آمریکاست. مرحله اول (ابطال در ۲۰۲۴): یک سهامدار با ادعای «زیادهخواهی هیئت مدیره» و «عدم افشای کامل اطلاعات» به دادگاه شکایت کرد. قاضی دادگاه ابتدایی، کاتلین مککورمیک، این بسته را «غیرقابل درک» و فرآیند تصویب آن را تحت سلطه ماسک و فاقد استقلال لازم دانست و آن را باطل کرد. مرحله نهایی (احیاء در ۲۰۲۵): تسلا و ماسک به دیوان عالی دلاوار (بالاترین مرجع قضایی این ایالت که به مسائل شرکتی معروف است) درخواست تجدید نظر دادند. این دادگاه با بررسی مجدد، حکم قبلی را «نادرست و ناعادلانه» خواند و استدلال کرد که هیئت مدیره به اندازه کافی مستقل بوده و سهامداران با آگاهی کامل به آن رأی دادهاند. این حکم، پایانی بر یک نبرد حقوقی دو ساله بود.
تأثیر حکم بر حکمرانی شرکتی و سهامداران
این حکم پیامدهای مهمی برای حاکمیت شرکتی دارد. از یک سو، به اختیارات هیئتهای مدیره در طراحی پاداشهای بلندپروازانه ولی مشروط برای مدیران عامل قدرتمند (مثل ماسک) مشروعیت بخشید. از سوی دیگر، ممکن است نگرانی سهامداران خرد را درباره توانایی آنها در کنترل چنین پاداشهای عظیمی افزایش دهد. همچنین، این حکم ممکن است الگویی برای دیگر شرکتهای فناوری شود تا برای جلب و حفظ مدیران ستاره، پاداشهای مشابهی طراحی کنند. اما منتقدان استدلال میکنند که چنین پاداشهایی میتواند تمرکز قدرت را در دست یک فرد افزایش دهد و انگیزههای کوتاهمدت برای دستکاری قیمت سهام ایجاد کند.
تأثیر بر ثروت ماسک و رقابت میلیاردرها
افزایش ۱۳۹ میلیارد دلاری (بر پایه ارزش اختیار خرید) در ثروت ماسک، شکاف بیسابقهای بین او و دیگران ایجاد کرده است. اختلاف ۵۰۰ میلیارد دلاری با نفر دوم (لری پیج با حدود ۲۵۰ میلیارد دلار) نشان میدهد که او در ردهبندی کاملاً جداگانهای قرار دارد. این افزایش، نوسان شدید ثروت او که وابسته به قیمت سهام تسلاست را نیز نشان میدهد. ماسک بخش عمدهای از ثروتش را بر روی موفقیت تنها چند شرکت (تسلا، اسپیسایکس) شرط بسته است که ریسک بالایی دارد. این حکم، موقعیت او را به عنوان کارآفرین نمادین که پاداشش را به طور کامل به عملکرد شرکت گره زده، تقویت میکند.
واکنشهای عمومی و انتقادات از شکاف درآمدی
این حکم قطعاً با انتقادات گستردهای درباره عدالت اقتصادی و شکاف درآمدی روبرو خواهد شد. در حالی که میلیونها نفر با تورم و مشکلات معیشتی دست و پنجه نرم میکنند، بازگرداندن حق ۱۳۹ میلیارد دلاری به ثروتمندترین فرد جهان، نماد افراط در سرمایهداری برای بسیاری خواهد بود. منتقدان میپرسند آیا هیچ فردی، صرف نظر از عملکردش، شایسته چنین پاداش نجومیای است؟ آیا این پاداش واقعاً مشوق عملکرد بوده یا صرفاً نتیجه افزایش حبابی قیمت سهام؟ این حکم، بحث دیرینه درباره حدود مناسب پاداش مدیران، نقش هیئتهای مدیره و قدرت سهامداران را دوباره به جریان اصلی گفتگوهای عمومی خواهد آورد و ممکن است خواستار قوانین سختگیرانهتری در این زمینه شود.