آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
صدای هشدار طبیعت یک بار دیگر در آسمان استان تهران طنینانداز شد، اما این بار با شدتی ملایمتر و خبری خوشتر. زمین در منطقهای دور از مرکز شلوغی پایتخت، نالهای کوتاه سر داد که خوشبختانه پایان خوشی داشت. بر اساس گزارش مرکز لرزهنگاری کشوری، امروز شنبه ششم دیماه، درست در ساعت ۹:۵۲ صبح، زمینلرزهای به بزرگی ۳.۳ در مقیاس ریشتر، حوالی شهر ارجمند از توابع فیروزکوه را لرزاند. این لرزش اگرچه خفیف بود، اما یادآور همیشه حاضر خطر زلزله در منطقهای است که بر روی گسلهای متعدد و فعال خوابیده است. این زمینلرزه در عمق کم، حدود ۷ کیلومتری سطح زمین رخ داده است. کانون آن بر روی نقشه در موقعیت ۳۵.۶۸ درجه عرض شمالی و ۵۲.۳۹ درجه طول شرقی ثبت شده است. این مختصات، منطقهای نسبتاً کوهستانی و با تراکم جمعیتی پایینتر را نشان میدهد که خود عاملی برای کاهش احتمال خسارت بوده است. برآورد فاصله، نشان میدهد این زمینلرزه حدود ۸۹ کیلومتر از مرکز استان تهران و ۹۱ کیلومتر از مرکز استان سمنان فاصله داشته است. این فاصله نسبی باعث شده که لرزش در شهرهای اصلی این دو استان چندان محسوس نباشد و وحشتی ایجاد نکند.
خبر خوش این است که در گزارشهای اولیه و ارزیابیهای سریع میدانی، هیچ گونه خسارت جانی یا مالی ناشی از این زمینلرزه گزارش نشده است. این خبر، آرامش را به ساکنان منطقه و مسئولان بازگرداند. با این حال، سازمانهای امدادی و استانداری تهران بلافاصله پس از رویداد، وضعیت را تحت نظر گرفتهاند. این واکنش سریع و هوشیارانه نشان میدهد که دستگاههای مدیریت بحران استان، حتی برای رویدادهای کوچک نیز آمادهباش خود را حفظ میکنند. زلزلههای با این بزرگی (۳.۳ ریشتر) معمولاً در نزدیکی کانون به خوبی احساس میشوند، اما به ندرت باعث ایجاد خسارت میگردند. این رویداد میتواند یک «هشدار دوستانه» از سوی طبیعت باشد تا آمادگیهای خود برای رویارویی با زمینلرزههای احتمالی بزرگتر را مرور کنیم. برای ساکنان تهران و استانهای همجوار، این لرزش خفیف بار دیگر این پیام را داشت که زندگی بر روی کمربند زلزلهخیز، نیازمند آگاهی، آموزش و رعایت اصول ساختمانی است. هر لرزه، هرچند کوچک، فرصتی برای تمرین آمادگی است.
تحلیل لرزهخیزی منطقه فیروزکوه و گسلهای فعال
منطقه فیروزکوه و ارتفاعات البرز مرکزی، به دلیل قرارگیری در پهنهای ساختاری-زمینساختی پیچیده، از مناطق لرزهخیز ایران محسوب میشود. این منطقه تحت تأثیر حرکت صفحه عربی به سمت صفحه اوراسیا قرار دارد که باعث ایجاد تنش و فعالیت گسلهای متعدد شده است. از مهمترین گسلهای فعال در اطراف این منطقه میتوان به گسل مشا-فشم (که خود از مهمترین گسلهای البرز است) و سایر گسلهای فرعی منطقه اشاره کرد. زمینلرزه امروز احتمالاً ناشی از جنبش یکی از همین گسلهای فرعی یا ثانویه در عمق کم بوده است. رخداد زلزلههای با بزرگی متوسط و کم در چنین مناطقی، امری طبیعی و حتی متداول است. این لرزشها میتوانند نشانهای از تخلیه تدریجی انرژی انباشته شده در پوسته زمین باشند و به نوعی از وقوع زمینلرزههای بزرگتر با آزادسازی ناگهانی انرژی زیاد جلوگیری کنند. البته این رابطه همیشه مستقیم نیست و نیاز به رصد دقیق لرزهخیزی دارد.
تأثیر عمق و بزرگی بر احساس و خسارت
دو فاکتور «عمق» و «بزرگی» تعیینکننده اصلی میزان احساس و تخریب یک زمینلرزه هستند. زمینلرزه امروز با بزرگی ۳.۳ ریشتر در دسته زلزلههای «خفیف» قرار میگیرد. معمولاً زلزلههای زیر ۴ ریشتر به ندرت باعث خسارت میشوند. با این حال، عمق کم این رویداد (حدود ۷ کیلومتر) باعث شده که لرزش در نزدیکی کانون به خوبی احساس شود. هرچه عمق کانونی کمتر باشد، انرژی زلزله با اتلاف کمتری به سطح زمین میرسد و بنابراین در منطقه کوچکتری احساس میشود، اما ممکن است در همان منطقه محدود، شدت احساس لرزش بیشتر باشد. خوشبختانه، ترکیب «بزرگی کم» و «عمق کم» در این مورد خاص، باعث شده که دامنه تأثیر آن بسیار محدود باشد و تنها ساکنان نزدیک به کانون آن را حس کنند، بدون آنکه نیروی کافی برای ایجاد شکست در سازهها را داشته باشد.
نقش سیستمهای نظارتی و گزارشدهی سریع
گزارش فوری و دقیق مرکز لرزهنگاری کشوری درباره این زمینلرزه، حاکی از کارایی شبکه گسترده شتابسنج و لرزهسنجهای این نهاد در سراسر کشور است. این مرکز توانسته تنها دقایقی پس از رویداد، بزرگی، عمق، مختصات و دیگر پارامترهای مهم را اعلام کند. این گزارشدهی سریع برای مدیریت بحران حیاتی است. سازمانهای امدادی مانند هلال احمر و سازمان مدیریت بحران میتوانند بلافاصله بر اساس این دادهها، اقدام به ارزیابی اولیه و اعزام تیمهای بررسی به منطقه احتمالی تاثیر کنند. همچنین، اطلاعرسانی سریع از طریق رسانههای معتبر مانند مهر، باعث جلوگیری از شکلگیری شایعات و ایجاد ترس بیدلیل در بین مردم میشود. شفافیت در ارائه اطلاعات علمی، بهترین راه برای آرامکردن فضای عمومی پس از چنین رویدادهایی است.
اقدامات پیشگیرانه و آمادگی ساکنان منطقه
اگرچه این زمینلرزه خسارتی نداشت، اما باید آن را فرصتی برای یادآوری و تمرین «آمادگی در برابر زلزله» دانست. ساکنان مناطق لرزهخیز مانند فیروزکوه و حتی تهران باید همواره نکات ایمنی را رعایت کنند. این نکات شامل: مقاومسازی و بازرسی دورهی ساختمانها، چیدمان ایمن وسایل خانه به ویژه در ارتفاع، داشتن کولهی نجات حاوی آب، غذا، دارو و لوازم ضروری، و آموزش اعضای خانواده درباره پناهگیری ایمن (مانند قرارگیری زیر میزهای محکم یا در کنار دیوارهای داخلی) است. همچنین، آگاهی از مکانهای امن در محل زندگی، کار و تحصیل، و برنامهریزی برای ارتباط پس از حادثه از جمله مواردی است که میتواند تلفات را در صورت وقوع یک زمینلرزه بزرگتر به شدت کاهش دهد. رویدادهای کوچک امروز، تمرینی برای مدیریت رویدادهای بزرگ فردا هستند.
چشمانداز و اهمیت رصد مستمر
فعالیت لرزهخیزی در منطقه البرز و تهران همواره ادامه دارد. وقوع چنین زمینلرزههایی نباید باعث بیتفاوتی یا فراموشی خطر شود، بلکه باید انگیزهای برای تقویت سیستمهای رصد، پژوهش و آموزش باشد. مرکز لرزهنگاری و مراکز پژوهشی باید به تحلیل دقیقتر دادههای این رویداد و ارتباط احتمالی آن با دیگر گسلهای منطقه بپردازند. این اطلاعات برای تهیه و بهروزرسانی نقشههای خطر زلزله و تعیین استانداردهای ساختمانی ضروری است. از سوی دیگر، رسانهها و نهادهای آموزشی موظفند با تولید محتوای مناسب، سطح آگاهی عمومی درباره زلزله را بالا ببرند و فرهنگ ایمنی را نهادینه کنند. تنها در این صورت است که میتوانیم در کنار طبیعتِ پویا و گاه خروشان ایران، با امنیت و آرامش بیشتری زندگی کنیم. زمینلرزه امروز یک زنگ بیدارباش بود؛ باید هوشیار بمانیم.