آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
آسمان ایران در هفته پیش رو، میزبان ابرهای پر بارانی خواهد بود که برخی مناطق کشور را زیر رگبارهای شدید و حتی سیلآسا قرار میدهد. پیشبینیهای هواشناسی از یک الگوی بارشی استثنایی خبر میدهند که نیاز به آمادگی و توجه ویژه دارد. بر اساس تازهترین گزارشها، حوضههای آبریز خلیج فارس و دریای عمان در صدر جدول مناطق پربارش قرار خواهند گرفت. این مناطق شاهد میانگین بارش ۲۵ میلیمتری و حتی در برخی نقاط، رکوردشکنی تا ۳۳۷.۱ میلیمتر خواهند بود. این حجم بارش در مدت کوتاه میتواند چالشبرانگیز باشد. اما این تنها خبر نیست. در شمال غرب کشور، حوضه دریاچه ارومیه نیز آماده دریافت حجم قابل توجهی از بارانهای بهاری است. پیشبینی میشود میانگین بارش در این حوضه به ۳۵.۱ میلیمتر و در بیشینه خود به رقم قابل توجه ۲۱۴.۴ میلیمتر برسد. این ارقام، به ویژه برای حوضه دریاچه ارومیه که سالها با بحران خشکی و کمآبی دست و پنجه نرم کرده است، میتواند نویدبخش باشد. اما هر نعمتی اگر بدون مدیریت باشد، ممکن است به نقمت تبدیل شود. بارشهای شدید و متمرکز خطر وقوع سیلابهای ناگهانی را افزایش میدهد.
استانهای ساحلی جنوب کشور از جمله هرمزگان، سیستان و بلوچستان، بوشهر و خوزستان باید برای بارشهای سنگین و احتمال آبگرفتگی معابر، طغیان رودخانههای فصلی و اختلال در تردد آماده باشند. مدیریت شهری این مناطق باید تمهیدات لازم را بیندیشد. در شمال غرب نیز استانهای آذربایجان غربی و شرقی باید هشدارهای هواشناسی را جدی بگیرند. بارشهای پیشرو اگرچه میتواند به تغذیه آبخوانها و بهبود وضعیت دریاچه ارومیه کمک کند، اما احتمال آبگرفتگی، روانآب و حتی رانش زمین در دامنهها را نباید نادیده گرفت. کشاورزان این مناطق نیز باید با توجه به این پیشبینی، برنامه آبیاری و مراقبت از مزارع خود را تنظیم کنند. بارشهای شدید میتواند به محصولات آسیب بزند یا باعث آبافتادگی مزارع شود. هفته پیش رو، هفتهای است که هم میتواند با خود برکت و حیات بیاورد و هم اگر بیمقدمه و بدون آمادگی با آن روبرو شویم، خسارات جبرانناپذیری به بار آورد. گوش به زنگ بودن و توجه به هشدارهای رسمی، کلید عبور ایمن از این شرایط است.
تحلیل دادههای هواشناسی و الگوی سینوپتیک
ارقام اعلام شده (بیشینه ۳۳۷ میلیمتر در جنوب و ۲۱۴ میلیمتر در شمال غرب) نشان از فعال بودن یک سیستم بارشی قوی و رطوبتی دارد. معمولاً چنین بارشهای شدید و متمرکز در نتیجه برخورد سامانههای کمفشار مدیترانهای یا سودانی با رطوبت بالا از منابع آبی مانند دریای عمان و خلیج فارس رخ میدهد. تفاوت بین میانگین و بیشینه بارش (مثلاً میانگین ۲۵ میلیمتر در مقابل بیشینه ۳۳۷ میلیمتر در جنوب) نشان میدهد بارشها به صورت کاملاً متمرکز و نقطهای خواهد بود. یعنی برخی مناطق شاید بارش کمی دریافت کنند، اما در برخی نقاط خاص (عمدتاً ارتفاعات و دامنههای رو به باد) بارشهایی بسیار سنگین و سیلآسا رخ دهد. فصل بهار به دلیل ناپایداری جوی و وجود رطوبت نسبی مناسب، مستعد چنین بارشهای رگباری و تندری است. پیشبینی دقیق محل وقوع بیشینه بارشها دشوار است و نیاز به رصد لحظهای رادارهای هواشناسی دارد.
پیامدهای هیدرولوژیک و منابع آبی
برای حوضه دریاچه ارومیه، این بارشها میتواند یک فرصت استثنایی باشد. بارش بر روی ارتفاعات اطراف دریاچه (مانند کوههای کردستان و آذربایجان) باعث افزایش روانآبها و ورود آب به رودخانههای منتهی به دریاچه میشود. این امر میتواند سطح تراز آب دریاچه را به طور موقت افزایش داده و به بهبود اکوسیستم شکننده آن کمک کند. برای حوضههای جنوبی، این بارشها میتواند سدهای ذخیرهای منطقه را پر کند و ذخایر آب زیرزمینی را در دشتهای ساحلی تقویت نماید. این مناطق که عمدتاً با کمآبی و خشکسالی مزمن دست به گریبان هستند، میتوانند از این نزولات بهره ببرند. اما خطر اصلی، وقوع سیلابهای ناگهانی (Flash Floods) در رودخانهها و مسیلهای خشک یا کمآب این حوضهها است. خاک این مناطق به دلیل خشکیهای طولانی، ظرفیت نفوذ کمی دارد و بارش شدید به سرعت به روانآب تبدیل میشود.
خطرات و تهدیدات طبیعی
-
سیل
اصلیترین تهدید این بارشها است. مناطق پاییندست، حاشیه رودخانهها و مسیلها، شهرها و روستاهای واقع در دامنهها در معرض خطر هستند.
-
آبگرفتگی معابر و تخریب زیرساختها
بارشهای سنگین در زمان کوتاه، سیستمهای زهکشی شهری را تحت فشار قرار داده و باعث آبگرفتگی خیابانها، تخریب جادههای روستایی و احتمالاً قطعی برق و ارتباطات میشود.
-
رانش زمین و لغزش دامنهها
در مناطق کوهستانی و پرشیب استانهای جنوبی و شمال غرب، بارش شدید میتواند باعث اشباع شدن خاک و وقوع رانش زمین شود، به ویژه در مناطقی که پوشش گیاهی ضعیفی دارند.
-
تگرگ و باد شدید همراه با رعد و برق
این نوع سیستمهای ناپایدار به همراه بارش، معمولاً با فعالیتهای تندری، وزش بادهای شدید و تگرگ همراه هستند که میتواند به محصولات کشاورزی، شیشهها و سازههای سبک آسیب برساند.
اقدامات لازم برای مدیریت بحران
-
هشدار سریع و اطلاعرسانی گسترده
سازمان هواشناسی و رسانهها باید هشدارها را به طور مداوم و به زبان ساده به اطلاع مردم، به ویژه در مناطق روستایی و دورافتاده برسانند.
-
آمادگی نیروهای امدادی
سازمانهای مدیریت بحران (هلال احمر، شهرداریها، نیروی انتظامی) باید در حالت آمادهباش قرار گیرند. تجهیزات امداد و نجات، پمپهای آب و ماشینآلات باید در نقاط حساس مستقر شوند.
-
پاکسازی مسیر رودخانهها و مسیلها:
شهرداریها و دهیاریها باید هرگونه دستانداز، زباله و مصالح ساختمانی را از مسیرهای احتمالی سیل پاکسازی کنند.
-
آموزش عمومی
مردم باید از تردد غیرضروری در زمان اوج بارش، پارک خودرو در بستر رودخانهها و مسیلها، و نزدیک شدن به درهها و پای دیوارههای کوهستانی خودداری کنند. کشاورزان نیز باید برای حفاظت از محصولات اقدامات لازم را انجام دهند.
فرصتسازی و استفاده بهینه از بارش
در کنار مدیریت تهدیدات، باید به فکر بهرهبرداری حداکثری از این نعمت الهی نیز بود:
-
آبخیزداری و آبخوانداری
روانآبها را میتوان با احداث بندهای خاکی کوچک، پخش سیلاب و ایجاد سازههای نفوذدهنده، به سمت تغذیه آبخوانها هدایت کرد.
-
ذخیره آب در پشت سدها
مدیریت هوشمندانه سدها برای ذخیره حداکثری این آبهای سطحی ضروری است.
-
کشاورزی
بارشها میتواند نیاز به آبیاری را در اوایل فصل رشد کاهش دهد. کشاورزان میتوانند برنامه کوددهی و سمپاشی خود را با توجه به این بارشها تنظیم کنند.
-
افزایش احتیاط در مصرف
اگرچه بارشها میآید، اما باید به خاطر داشت که ایران در یک منطقه خشک قرار دارد و این بارشها نباید باعث غفلت از الگوی صحیح مصرف آب شود.
در نهایت، این پیشبینی هواشناسی یک زنگ بیدارباش برای تمام دستگاههای اجرایی مرتبط و مردم ساکن در مناطق پرخطر است. با آمادگی، هوشیاری و مدیریت صحیح میتوان از تهدیدات این بارشها کاست و از فرصتهای آن نهایت استفاده را برد. هماهنگی بیندستگاهی و مشارکت مردمی، کلید موفقیت در این شرایط است.