آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
جواد لگزیان - خبرنگار باسابقه و مدرسِ شاهنامهخوانی کودکونوجوان «مرجانه حسینزاده» در کتاب «رخش» داستانی شگفتانگیز و زیبا از شاهنامه را به رشته تحریر درآورد. کتاب «رخش» اولین شماره از یک مجموعه داستانِ ۲۰ جلدی ویژه کودک و نوجوان است که جلدهای بعدی آن در دست چاپ و انتشار هستند. نکته ویژه این اثر، تصویرسازیهای دیجیتالِ بدیع و متفاوت آن است، تصویرسازان در این کتاب با در نظر گرفتن اصول روانشناسی کودک، تصاویری خلق کردهاند که علاوه بر زیبایی بصری، به درک بهتر مفاهیم و ارتباط عمیقتر کمک میکند.
همچنین ترکیببندیها متنوع، و پالت رنگی مخصوص و محدود این آثار با توجه به گروه سنی و تاثیرگذاری بر مخاطب انتخاب شدهاند. عناصر، بافتها و الگوهای تصویرسازی شده در طرحها نیز با توجه به دوره سامانیان به تصویر کشیده شدهاند. کتاب «رخش» نوشته «مرجانه حسینزاده» با تصویرگری سویل احمدیان و فاطمه رضوی در قطع وزیری توسط انتشارات سیمرغ خراسان در هزار نسخه و با قیمت ۱۶٠ هزار تومان منتشر شده است.
تحلیل محتوایی و ادبی؛ بازآفرینی اسطوره برای ذهن کودک
بازنویسی شاهنامه برای کودک، فرآیندی فراتر از سادهنویسی است. نویسنده باید پیرنگ پیچیده، شخصیتهای چندلایه و مفاهیم فلسفی اثر را به قالبهای ساده، روایی و جذاب برای ذهن کنجکاو و تصویری کودک تبدیل کند. مرجانه حسینزاده با تجربه مدرس شاهنامهخوانی، ظاهراً این مسیر را به خوبی شناخته است. انتخاب داستان «رخش» (اسب افسانهای رستم) به خودی خود هوشمندانه است. رخش نمادی از وفاداری، قدرت و همراهی است و ماجرای به دست آوردن آن توسط رستم، پر از کشش، ماجراجویی و پیروزی بر چالشها است. این عناصر با روحیه ماجراجویانه کودکان همخوانی زیادی دارد. نویسنده احتمالاً بر جنبههای رابطه عاطفی انسان و حیوان و پایداری در برابر سختیها در این داستان تأکید کرده است.
تصویرگری و هنر دیجیتال؛ گفتوگوی رنگ و فرم با روان کودک
- تصویرسازی کتاب، نقطه قوت ممتاز آن است. رویکرد دیجیتال امکان خلاقیت بیشتر در پرسپکتیو، ترکیببندی و استفاده از جلوههای ویژه را فراهم کرده است. اما نکته مهمتر، رعایت اصول روانشناسی کودک است:
-
پالت رنگی محدود و هدفمند
استفاده از رنگهای محدود (مثلاً طیفهای خاص) میتواند به ایجاد تمرکز، القای حال و هوای خاص تاریخی و کاهش بار بصری آشفته کمک کند. انتخاب رنگها به طور قطع بر اساس تأثیر آنها بر هیجان و توجه کودک صورت گرفته است. ترکیببندیهای متنوع: تغییر زاویه دید و ترکیببندی در صفحات مختلف، حس حرکت و دینامیک به کتاب میدهد و از یکنواختی جلوگیری میکند.
-
وفاداری تاریخی
طراحی لباس، معماری، سلاح و تزئینات بر اساس دوره سامانیان، به کودک احساس اصالت و واقعیت تاریخی میدهد و به صورت غیرمستقیم آموزش تاریخ و هنر را نیز در پی دارد.
طرح مجموعه ۲۰ جلدی و نقش آن در تربیت فرهنگی نسل جدید
تدوین یک مجعه ۲۰ جلدی نشان از برنامهای بلندمدت و نظاممند دارد. این مجموعه میتواند به تدریج و به طور پیوسته، شخصیتها، ماجراها و ارزشهای شاهنامه را به کودک معرفی کند. هر جلد مانند یک حلقه از زنجیره است که در نهایت تصویر کلی و باشکوهی از جهان حماسی ایران را در ذهن کودک میسازد. این رویکرد، برخلاف ارائه تکداستانهای پراکنده، باعث میشود کودک با دنیای شاهنامه مانوس شود و ارتباط عاطفی پایدارتری با آن برقرار کند. این میتواند مبنایی برای علاقهمندی مادامالعمر به ادبیات کهن باشد.
جایگاه کتاب در بازار نشر کودک و نوجوان ایران
انتشار این کتاب توسط انتشارات سیمرغ خراسان و با تیراژ هزار نسخه و قیمت ۱۶۰ هزار تومان، جای تحلیل دارد. در شرایط اقتصادی فعلی، قیمت کتابهای مصور با کیفیت بالا معمولاً بالاست. اما سرمایهگذاری روی چنین آثاری ضروری است.
-
کیفیت در برابر کمیت
با وجود تیراژ نه چندان بالا، تمرکز بر کیفیت محتوا، تصویرگری و چاپ میتواند این کتاب را به یک اثر شاخص و ماندگار تبدیل کند که از طریق کتابخانهها، مدارس و جوایز ادبی توزیع و معرفی میشود.
-
نیاز بازار
بازار ادبیات کودک ایران، همواره تشنه آثاری با هویت ایرانی و محتوای غنی است که در عین جذابیت بصری، حامل پیامهای فرهنگی اصیل باشد. «رخش» دقیقاً در این مسیر حرکت میکند.
چالشها و فرصتهای پیش روی مجموعه
فرصتها
۱. پر کردن خلأ موجود
کمبود آثار باکیفیت و جذاب در حوزه بازآفرینی متون کهن برای کودکان.
۲. قابلیت آموزشی
کتاب میتواند به عنوان منبع کمکآموزشی در مدارس برای درس فارسی، تاریخ و هنر مورد استفاده قرار گیرد.
۳. قابلیت بینالمللی شدن
با توجه به جهانشمولی داستانهای حماسی و کیفیت تصویرگری، این مجموعه پتانسیل ترجمه و معرفی به بازارهای جهانی را دارد.
چالشها
۱. تداوم کیفیت
حفظ کیفیت محتوا و تصویرگری در ۲۰ جلد، کاری دشوار و پرهزینه است.
۲. رقابت با سرگرمیهای دیجیتال
جلب توجه کودکانی که به بازیهای رایانهای و انیمیشنهای پرزرق و برق عادت کردهاند، نیازمند تبلیغات هوشمند و روشهای توزیع خلاقانه است.
۳. حساسیتهای فرهنگی
روایت داستانهای شاهنامه که گاه پر از نبرد و خشونت است برای کودک، نیاز به صیقل دادن و جهتدهی مناسب دارد تا پیام اصلی (عدالت، دفاع از میهن، پایداری) منتقل شود.
جمعبندی
کتاب «رخش» نه یک شروع ساده، که بیانیهای جدی برای ورود ادبیات کهن به دنیای کودکان امروز است. این اثر با تلفیق هوشمندانه روایت، تصویرگری دیجیتال پیشرفته و دانش روانشناسی، الگویی جدید ارائه میدهد. موفقیت این مجموعه ۲۰ جلدی میتواند انقلابی کوچک در ادبیات کودک ایران ایجاد کند و نشان دهد که میتوان میراث فرهنگی را بدون کهنهنمایی و با زبانی نو به نسل بعد سپرد. همه چیز به تداوم، کیفیت و حمایت نهادهای فرهنگی از این حرکت بستگی دارد. اگر این مسیر با دقت طی شود، شاید کودکان فردا، «رخش» را همانقدر دوست داشته باشند که کودکان دیروز، داستانهای شیرین و سادهشدهاش را از پدربزرگ و مادربزرگهایشان میشنیدند.