آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
پایتخت بار دیگر درگیر تصمیمات سخت برای مقابله با دشمن نامرئی اما خطرناک شد. کارگروه اضطرار آلودگی هوای استان تهران با توجه به تداوم شرایط ناسالم، مجموعهای گسترده از محدودیتها را برای روزهای سهشنبه و چهارشنبه، شانزدهم و هفدهم دیماه، تصویب و اعلام کرد. بر اساس این تصمیمات، تمامی مهدکودکها و مراکز پیشدبستانی در استان تهران تعطیل خواهند بود. همچنین، کلاسهای درس در همه مقاطع تحصیلی (ابتدایی، متوسطه اول و دوم) به صورت غیرحضوری و مجازی برگزار میشود تا دانشآموزان در هوای آلوده تردد نکنند. این محدودیتها اما شامل تمام مناطق نمیشود. شهرستانهای رباطکریم، فیروزکوه، دماوند و پردیس از این تعطیلی مستثنی هستند و فعالیت آموزشی در آنجا به شکل عادی ادامه خواهد داشت. با این حال، امتحانات مدارس در سراسر استان طبق برنامه قبلی و به صورت حضوری برگزار میشود.
در کنار تعطیلی مراکز آموزشی، محدودیتهای ترافیکی گسترده و بیسابقهای نیز اجرا خواهد شد. بر اساس این مصوبات، «طرح زوج و فرد از درب منازل» برای مدت ۷۲ ساعت آینده در پایتخت به اجرا درمیآید. این محدودیت ترافیکی از ساعت ۶:۳۰ صبح روز سهشنبه آغاز و تا ساعت ۲۰:۳۰ ادامه دارد و در روز پنجشنبه، ۱۸ دی، نیز تا ساعت ۱۳:۳۰ برقرار خواهد بود. این تصمیم نشان میدهد مسئولان پیشبینی میکنند وضعیت آلودگی تا پایان هفته نیز بهبود محسوسی نیابد.
اقدامات دیگر شامل ممنوعیت تردد تمامی کامیونها و وسایل نقلیه سنگین (با استثناهایی مانند حمل مواد غذایی و دارو)، توقف فعالیت واحدهای آلاینده مانند کارخانههای سیمان و آسفالت، و ممنوعیت کلیه فعالیتهای ورزشی در فضای باز است. برای حمایت از خانوادهها، به مادران دارای فرزند پیشدبستانی، مهدکودکی و دانشآموز مقطع ابتدایی اجازه داده شده با نظر مدیر دستگاه اجرایی متبوع خود، از امکان دورکاری استفاده کنند. این مجموعه تصمیمات، جامعترین و سختگیرانهترین راهکارهای ممکن در کوتاهمدت برای کاهش مواجهه مردم با آلودگی و کنترل منابع آلاینده است. اثربخشی آن به میزان مشارکت و همراهی شهروندان بستگی دارد.
منطق و طبقهبندی گروههای در معرض خطر
تصمیمگیران به وضوح بر محوریت حفاظت از «آسیبپذیرترین گروهها» تمرکز کردهاند. تعطیلی مهدکودکها و پیشدبستانیها و مجازی شدن مدارس ابتدایی، نشاندهنده اولویت با کودکان است که سیستم تنفسی حساستری دارند و در معرض خطرات بلندمدت آلودگی هوا هستند. اجازه دورکاری به مادران این کودکان، یک اقدام حمایتی هوشمندانه است. این کار دو هدف دارد: اول، کاهش تردد این خانوادهها که نیازمند جابجایی کودک هستند و دوم، امکان مراقبت از کودک در خانه بدون دغدغه شغلی. تاکید بر درخانه ماندن بیماران زمینهای و تنفسی نیز بر همین منطق استوار است. این تصمیمات نشان میدهد استراتژی، «کاهش مواجهه» جمعیتهای حساس در کنار «کاهش انتشار» آلایندهها است.
بررسی جامعیت و شدت محدودیتهای ترافیکی
اجرای «طرح زوج و فرد از درب منزل» برای ۷۲ ساعت، یک اقدام بیسابقه و نشاندهنده سطح هشدار بالا است. این طرح به مراتب سختگیرانهتر از طرح زوج و فرد در محدوده مرکزی شهر است و دامنه آن کل شهر را در برمیگیرد. ممنوعیت تردد کامیونها (با استثناهای ضروری) یک ضربه مستقیم به یکی از منابع اصلی آلایندههای ذرات معلق (بخصوص PM2.5 و PM10) است. کامیونهای دیزلی سهم عمدهای در آلودگی هوای کلانشهرها دارند. توقف صدور مجوز طرح ترافیک روزانه و الزام دارندگان طرحهای ترافیکی به رعایت زوج و فرد، نشان میدهد تصمیمگیران قصد ندارند هیچ منفذی برای تردد غیرضروری خودروهای شخصی باقی بگذارند. این رویکرد قاطعانهای است.
تاثیر بر بخش صنعت و فعالیتهای عمرانی
دستور توقف فعالیت واحدهای تولید آسفالت، سیمان و نیز معادن شن و ماسه (به جز فیروزکوه)، یک تصمیم اقتصادی پرهزینه اما ضروری است. این صنایع از منابع اصلی تولید گرد و غبار و آلایندههای صنعتی هستند. ممنوعیت کلیه فعالیتهای عمرانی شامل تخریب و آواربرداری نیز در همین راستا است. این فعالیتها نه تنها ماشینآلات آلاینده به کار میگیرند، بلکه خود منبع مستقیم تولید گرد و غبار هستند. این توقفها فشار اقتصادی زیادی بر پیمانکاران و این صنایع وارد میکند و نشان میدهد دولت اولویت را بر سلامت عمومی گذاشته است. البته نظارت بر اجرای این ممنوعیتها چالش بزرگی خواهد بود.
نقش ناوگان حمل و نقل عمومی و مدیریت تقاضای سفر
با وجود محدودیتهای سختگیرانه برای خودروهای شخصی، بر استثنا بودن ناوگان حمل و نقل عمومی تاکید شده است. این نکته کلیدی است. موفقیت طرح منوط به جابجایی حداکثری مردم توسط مترو و اتوبوس است. اگر سیستم حمل و نقل عمومی نتواند پاسخگوی افزایش تقاضا باشد، مردم یا محدودیت را دور میزنند یا با مشکلات جدی در جابجایی مواجه میشوند که هر دو به شکست طرح میانجامد. بنابراین، افزایش ظرفیت و تردد مترو و اتوبوسها در این سه روز یک ضرورت فوری است. توصیه به «کاهش سفرهای غیرضروری» و «استفاده کمتر از خودروی شخصی» نیازمند یک کمپین اطلاعرسانی قوی و اثرگذار است تا در کنار اجبار، همراهی داوطلبانه مردم نیز جلب شود.
چالشهای اجرا و نظارت بر این حجم از مصوبات
چالش اصلی، هماهنگی بیندستگاهی و نظارت موثر است. سازمانهای متعددی مانند محیط زیست، پلیس راهور، وزارت صنعت، شهرداری و آموزش و پرورش باید همزمان و هماهنگ عمل کنند. هرگونه خلل در این هماهنگی، اثر کلی طرح را خنثی میکند. نظارت بر اجرای ممنوعیتهای صنعتی و عمرانی در گستره کل استان تهران کار دشواری است. احتمال تخلف از سوی برخی واحدهای اقتصادی که متحمل زیان میشوند، وجود دارد. سنجش اثربخشی این تصمیمات نیز نیازمند دادههای دقیق و آنلاین از ایستگاههای سنجش آلودگی هوا است. مردم باید به طور مستمر شاهد کاهش شاخص کیفی هوا باشند تا به تصمیمات اعتماد کرده و همکاری کنند. در غیر این صورت، این محدودیتهای سخت به عنوان اقداماتی نمایشی و بیاثر تلقی خواهند شد.