آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
این روزها اینترنت در ایران با چالشهای جدیدی روبرو شده است. کاربران در سراسر کشور از کاهش چشمگیر سرعت و افزایش اختلالات در دسترسی به شبکه جهانی گله دارند. بر اساس گزارشهای مردمی و تحلیل دادههای ناظران شبکه، سرعت اینترنت در بسیاری از استانها به شدت افت کرده است. این اختلالات زندگی روزمره میلیونها ایرانی را تحت تأثیر قرار داده است. این مشکل تنها به کاهش سرعت محدود نمیشود. بسیاری از کاربران با قطع و وصل مکرر اینترنت، دسترسی نامنظم به سایتها و سرویسهای بینالمللی روبرو هستند. جالب اینجاست که این اختلالات به صورت منطقهای و با شدت متفاوتی در شهرهای مختلف گزارش شده است. به نظر میرسد برخی مناطق بیشتر از دیگر نقاط کشور با این مشکل دست و پنجه نرم میکنند.
گزارش روزنامه اعتماد نشان میدهد استانهایی مانند همدان، لرستان، تهران، اردبیل، آذربایجان شرقی و خوزستان از ابتدای هفته با افت شدید اینترنت مواجه بودهاند. حتی بسیاری از فیلترشکنها و ویپیانها نیز در این مناطق کارایی خود را از دست دادهاند. این الگوی اختلال تنها به این استانها محدود نیست. گزارشهای مشابهی از استانهای دیگری مانند گلستان، خراسان شمالی، فارس، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی، گیلان، خراسان جنوبی، آذربایجان غربی، مرکزی و یزد نیز منتشر شده است. در واکنش به این وضعیت، سیدستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، نسبت به آسیب دیدن کسبوکارها در صورت تداوم اختلال اینترنت ابراز نگرانی کرده است. او این دغدغه را کاملاً قابل فهم خوانده است. حالا سوال اینجاست که دلیل اصلی این اختلالات گسترده چیست؟ آیا این مشکلات فنی هستند یا دلایل دیگری دارند؟ تأثیر این وضعیت بر اقتصاد دیجیتال و زندگی مردم چه خواهد بود؟
تحلیل جغرافیای اختلال و الگوی منطقهای کاهش سرعت
گزارشهای منتشر شده نشان میدهد که اختلالات اینترنت به صورت یکنواخت در سراسر کشور توزیع نشده است. استانهایی مانند همدان، لرستان، تهران، اردبیل، آذربایجان شرقی و خوزستان با "افت شدید" گزارش شدهاند، در حالی که استانهای دیگر با درجات کمتری از اختلال مواجه بودهاند. این الگوی منطقهای میتواند ناشی از چند عامل باشد: تفاوت در زیرساختهای ارتباطی هر منطقه، تمرکز جمعیتی، یا حتی تفاوت در اولویتهای مدیریت ترافیک شبکه. همچنین، گزارشها از استانهای مرزی مانند خراسان شمالی، آذربایجان غربی و سیستان و بلوچستان حاکی از آن است که ممکن است مسائل امنیتی مرزی نیز در مدیریت ترافیک اینترنت این مناطق تأثیرگذار باشد. این ناهمگونی در اختلال، نشان میدهد که مسئله احتمالاً از یک علت واحد و متمرکز ناشی نمیشود، بلکه ترکیبی از عوامل فنی و مدیریتی در سطح مناطق مختلف است.
تأثیر بر اقتصاد دیجیتال و کسبوکارهای آنلاین
اختلال در اینترنت، مستقیماً بر اقتصاد دیجیتال و کسبوکارهای وابسته به فضای آنلاین تأثیر میگذارد. شرکتهای فعال در حوزه تجارت الکترونیک، خدمات پرداخت آنلاین، استارتآپها و حتی کسبوکارهای سنتی که بخشی از فروش یا خدمات خود را به صورت آنلاین ارائه میدهند، با چالش جدی مواجه هستند. کاهش سرعت و قطعیهای مکرر میتواند به کاهش فروش، از دست دادن مشتری، اختلال در زنجیره تأمین و حتی خسارات مالی مستقیم منجر شود. هشدار وزیر ارتباطات نسبت به "آسیب دیدن کسبوکارها" نشان از درک این تأثیرات منفی دارد. در دورانی که بسیاری از کسبوکارها برای بقای خود به فضای دیجیتال وابستهاند، تداوم چنین اختلالاتی میتواند پیامدهای اقتصادی جبرانناپذیری داشته باشد و روند توسعه اقتصاد دیجیتال کشور را با مانع روبرو کند.
مشکلات فنی یا مدیریت ترافیک؛ تحلیل احتمالات
کاهش سرعت و اختلال در اینترنت میتواند ناشی از دو دسته عامل باشد: مشکلات فنی یا تصمیمات مدیریتی. از منظر فنی، ممکن است زیرساختهای شبکه به دلایلی مانند افزایش غیرمنتظره ترافیک، خرابی تجهیزات، یا مشکلات در اتصالات بینالمللی دچار مشکل شده باشند. اما شواهد، از جمله گزارش از کار افتادن ویپیانها و فیلترشکنها و همچنین الگوی منطقهای اختلال، نشان میدهد که احتمالاً "مدیریت ترافیک" و "کنترل دسترسی" نیز در جریان است. سیستمهای فیلترینگ و مدیریت پهنای باند ممکن است تنظیمات جدیدی دریافت کرده باشند که بر عملکرد کلی شبکه تأثیر گذاشته است. ترکیبی از این عوامل - هم فنی و هم مدیریتی - محتملترین سناریو برای توضیح گستردگی و تنوع اختلالات گزارش شده است. شفافسازی مقامات مسئول درباره علت دقیق این مشکلات میتواند به کاهش گمانهزنیها کمک کند.
واکنش جامعه و پیامدهای اجتماعی
واکنش جامعه به این اختلالات قابل پیشبینی بوده است. کاربران که اینترنت را به عنوان یک ابزار ضروری برای کار، آموزش، ارتباطات و دسترسی به اطلاعات میدانند، از این وضعیت ابراز نارضایتی کردهاند. برای بسیاری، اینترنت تنها راه دسترسی به خدمات بانکی، آموزشی و حتی سلامتی است. اختلال طولانیمدت میتواند به ایجاد احساس انزوا، ناامیدی و کاهش بهرهوری در سطح جامعه منجر شود. همچنین، این وضعیت بر اعتماد عمومی به ثبات و قابلیت اطمینان زیرساختهای دیجیتال کشور تأثیر منفی میگذارد. زمانی که مردم نتوانند به خدمات پایه دیجیتال دسترسی پایدار داشته باشند، ممکن است به راهحلهای جایگزین (و گاه غیرقانونی یا ناامن) روی آورند یا اساساً از مشارکت در اقتصاد دیجیتال دلسرد شوند. مدیریت این نارضایتیها و بازسازی اعتماد، نیازمند اقدامات عملی و شفاف برای حل مشکلات است.
چشمانداز و راهکارهای احتمالی
برای بهبود وضعیت، چند راهکار میتواند مؤثر باشد:
- اول، "شفافسازی فنی" از سوی مسئولان درباره علل اختلال و زمان بهبودی.
- دوم، "اولویتبندی ترافیک" به گونهای که خدمات ضروری مانند بانکی، درمانی و آموزشی با حداقل اختلال مواجه شوند.
- سوم، "تقویت زیرساخت" برای مقاومسازی شبکه در برابر افزایش ترافیک یا فشارهای مدیریتی.
- چهارم، "تعادل بین امنیت و دسترسی" تا کنترلهای لازم بدون فلج کردن کامل دسترسی عمومی اعمال شود.
وزیر ارتباطات با اشاره به نگرانی درباره کسبوکارها نشان داده که این دغدغهها را درک میکند. گام بعدی، تبدیل این درک به اقدام عملی برای ترمیم زیرساخت و اعتماد عمومی است. آینده فضای دیجیتال ایران تا حد زیادی به نحوه مدیریت این بحران و درسگیری از آن برای ایجاد شبکهای مقاوم و قابل اطمینان بستگی دارد.