آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
هر روز صبح برای هزاران خانواده تهرانی، یک سوال تکراری اما مهم مطرح میشود: آیا امروز مدارس تعطیل است؟ این پرسش به یکی از دغدغههای همیشگی ساکنان کلانشهر تهران تبدیل شده است. تصمیمگیری درباره باز یا بسته بودن دروازههای مدرسهها، فرآیندی پیچیده و متأثر از فاکتورهای مختلفی است. این تصمیم تنها بر عهده یک نهاد نیست و نیازمند هماهنگی بین ارگانهای متعدد است. کارگروه اضطرار آلودگی هوای تهران، نهاد اصلی تصمیمگیرنده در این زمینه محسوب میشود. این کارگروه با بررسی دادههای لحظهای و پیشبینیهای سازمان هواشناسی، سرنوشت تحصیلی دانشآموزان را مشخص میکند. بر اساس پروتکل مشخصی عمل میشود. شاخص کیفیت هوا یا AQI، معیار اصلی برای اتخاذ این تصمیم حیاتی است. این شاخص، وضعیت آلایندههای مختلف را در یک عدد خلاصه میکند و بر اساس آن، هوا در ردههای پاک، سالم، ناسالم برای گروههای حساس، ناسالم، بسیار ناسالم و خطرناک دستهبندی میشود.
روزهای زیادی از فصل سرد سال، شاخص کیفیت هوا در محدوده ناسالم برای گروههای حساس و ناسالم برای همه قرار میگیرد. در این شرایط، تصمیمگیری برای تعطیلی مدارس با حساسیت بیشتری همراه است. تعطیلی مدارس تنها یک اقدام نمادین نیست. این تصمیم پیامدهای گستردهای دارد. از یک سو، هدف اصلی حفظ سلامت دانشآموزان به ویژه کودکان، بیماران قلبی و تنفسی و سالمندان است. از سوی دیگر، تعطیلی مدارس میتواند برنامهریزی خانوادهها را به هم بریزد و بر روند آموزشی دانشآموزان تأثیر منفی بگذارد. به همین دلیل، کارگروه اضطرار سعی میکند بین این دو اولویت، تعادل برقرار کند. امروز نیز مانند روزهای گذشته، شاخص کیفیت هوا در مرکز توجه مسئولان و خانوادهها قرار گرفته است. عدد ۱۲۳ بر روی صفحه نمایش سامانه سنجش کیفیت هوا، حکایت از وضعیت ناسالم برای گروههای حساس دارد.
فرآیند تصمیمگیری برای تعطیلی مدارس؛ از داده تا تصمیم
تصمیم درباره تعطیلی مدارس بر اثر آلودگی هوا، یک فرآیند کاملاً ساختاریافته و مبتنی بر پروتکل است. این فرآیند با گردآوری دادههای لحظهای از ایستگاههای سنجش آلودگی هوا در سراسر تهران آغاز میشود. سپس این دادهها در کارگروه اضطرار آلودگی هوا، متشکل از نمایندگانی از سازمان حفاظت محیط زیست، آموزش و پرورش، سازمان هواشناسی، وزارت بهداشت و پلیس راهور، مورد بررسی قرار میگیرد. اعضای این کارگروه تنها به دادههای فعلی نگاه نمیکنند. پیشبینی سازمان هواشناسی درباره وضعیت جوی ساعات آینده، وزش باد، احتمال بارش و پایداری یا ناپایداری جو، نقش تعیینکنندهای در نهایی کردن تصمیم دارد. اگر پیشبینیها حکایت از بهبود نسبی وضعیت داشته باشد، ممکن است با وجود شاخص نامطلوب در ساعات اولیه صبح، مدارس تعطیل نشوند.
تحلیل شاخص ۱۲۳ و مفهوم "ناسالم برای گروههای حساس"
شاخص کیفیت هوا یا AQI، معیاری است که غلظت آلایندههای اصلی از جمله ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون، ذرات معلق کمتر از ۱۰ میکرون، ازن، دیاکسید نیتروژن و دیاکسید گوگرد را میسنجد و آن را در یک مقیاس صفر تا ۵۰۰ خلاصه میکند. وقتی این شاخص بین عدد ۱۰۱ تا ۱۵۰ قرار میگیرد، هوا در شرایط "ناسالم برای گروههای حساس" طبقهبندی میشود. گروههای حساس شامل کودکان، سالمندان، افراد مبتلا به بیماریهای قلبی و عروقی، بیماران تنفسی مانند آسم و COPD و زنان باردار هستند. عدد ۱۲۳ دقیقاً در میانه این محدوده قرار دارد. در این شرایط، توصیه میشود افراد متعلق به گروههای حساس از فعالیتهای طولانی یا سنگین در فضای باز خودداری کنند. با این حال، این عدد به خودی خود معمولاً برای تعطیلی سراسری مدارس کافی نیست، مگر آن که پیشبینی شود این وضعیت در طول روز تشدید خواهد شد.
تأثیر عدم تشکیل جلسه کارگروه بر سیگنالدهی به جامعه
عدم تشکیل جلسه کارگروه اضطرار آلودگی هوا در روز جاری، یک سیگنال مهم به جامعه است. این اقدام به طور غیرمستقیم اعلام میکند که بر اساس دادههای موجود و پیشبینیهای هواشناسی، شرایط به حدی بحرانی نیست که نیاز به برگزاری نشست فوری و اتخاذ تصمیمات خاص مانند تعطیلی مدارس باشد. این سیگنال باعث میشود خانوادهها بتوانند برای فردای خود با اطمینان بیشتری برنامهریزی کنند. برنامهریزی برای حضور در محل کار، تنظیم ساعات کاری و مراقبت از کودکان به شدت تحت تأثیر باز یا بسته بودن مدارس است. از سوی دیگر، این تصمیم بر فعالیت سایر نهادها نیز تأثیر میگذارد. سازمانهای حمل و نقل عمومی میتوانند ظرفیت خود را بر اساس حالت عادی تنظیم کنند و معلمان و کادر آموزشی نیز میتوانند طرح درس خود را برای روز بعد آماده کنند. بنابراین، اعلام به موقع این تصمیم (حتی به صورت غیرمستقیم) در مدیریت شهری اهمیت زیادی دارد.
پیامدهای مکرر باز و بسته شدن مدارس بر نظام آموزشی
تعطیلیهای مکرر مدارس به دلیل آلودگی هوا، چالش بزرگی برای نظام آموزشی کشور محسوب میشود. این تعطیلیها باعث فشردهتر شدن تقویم آموزشی میشود و معلمان را تحت فشار قرار میدهد تا حجم مشخصی از محتوای درسی را در زمان کوتاهتری ارائه دهند. این موضوع به ویژه برای دروسی که پیوستگی مفهومی دارند، مشکلساز است. وقفههای مکرر میتواند فرآیند یادگیری را مختل کند و باعث کاهش بازده آموزشی شود. دانشآموزان نیز ممکن است انگیزه و نظم خود را از دست بدهند. از این رو، تصمیمگیری برای تعطیلی مدارس همواره باید میان دو اولویت "حفظ سلامت" و "تداوم آموزش" کند. در شرایطی که آلودگی هوا یک معضل پایدار است، نظام آموزشی نیازمند توسعه راهکارهای جایگزین مانند آموزش از راه اضطراری، بستههای خودآموز و تنظیم تقویم آموزشی انعطافپذیر است تا آسیبهای ناشی از تعطیلیهای غیرمترقبه را به حداقل برساند.
آلودگی هوای تهران به عنوان یک بحران ساختاری و بلندمدت
نکته اساسی که در پشت این اخبار روزمره درباره باز یا بسته بودن مدارس نهفته است، وجود یک بحران ساختاری و بلندمدت در کلانشهر تهران است. آلودگی هوا یک اتفاق فصلی یا گذرا نیست، بلکه نتیجه سالها توسعه ناپایدار، مدیریت نادرست حمل و نقل، مصرف سوختهای فسیلی با کیفیت پایین و صنایع آلاینده است. تا زمانی که این ریشههای ساختاری مورد توجه جدی قرار نگیرند و راهکارهای اساسی مانند توسعه حمل و نقل عمومی پاک، نوسازی ناوگان خودرویی، بهبود کیفیت سوخت و انتقال صنایع آلاینده به خارج از شهر اجرایی نشود، بحث بر سر تعطیلی یا بازبودن مدارس تنها یک مسکن موقت و سطحی خواهد بود. این تصمیمات روزانه اگرچه برای حفظ سلامت در کوتاه مدت ضروری است، اما نباید توجه مسئولان و افکار عمومی را از لزوم حل بنیادین معضل آلودگی هوا منحرف کند. سرمایهگذاری بر روی راهکارهای بلندمدت، در نهایت منجر به کاهش روزهای ناسالم هوا و بازگشت آرامش به زندگی روزمره شهروندان، به ویژه کودکان خواهد شد.