آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
تحولات سیاسی و اقتصادی در ونزوئلا بار دیگر نقش ایران را به عنوان یک تأمینکننده مهم نفت برای بازار انرژی چین برجسته کرده است. بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز که به نقل از دو منبع آگاه منتشر شده، پالایشگاههای مستقل چین در حال خرید نفت سنگین ایران با تخفیف هستند تا جای خالی محمولههای ونزوئلایی را پر کنند. به گفته این منابع، صادرات نفت ونزوئلا به چین پس از وقایع اخیر در این کشور آمریکای لاتین متوقف شده است. این وقایع احتمالاً به تشدید تحریمهای آمریکا یا بیثباتی داخلی در ونزوئلا اشاره دارد که زنجیره صادرات آن را مختل کرده است. چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت خام جهان، همواره به دنبال تنوع بخشیدن به سبد تأمین خود و یافتن منابع جایگزین با قیمت رقابتی است. در این شرایط، نفت سنگین ایران که شباهت زیادی به نفت ونزوئلا دارد، گزینه مناسبی برای پالایشگاههای مستقل چین (معروف به "تیپاکس") شده است. این پالایشگاهها که عمدتاً در بخش خصوصی فعالیت میکنند، انعطافپذیری بالایی در خرید نفت از منابع مختلف با تخفیف دارند و کمتر تحت تأثیر محدودیتهای ژئوپلیتیکی قرار میگیرند.
گزارش رویترز حاکی از آن است که این خریدها از ذخایر نفت ایران که در تانکرها یا پایانههای ذخیرهسازی در منطقه نگهداری میشد، صورت میگیرد. این نشان میدهد ایران از قبل برای افزایش سریع صادرات در صورت ایجاد فرصت در بازار، ذخایر استراتژیک شناور خود را آماده کرده بود. این جایگزینی، یک پیروزی کوتاهمدت برای ایران محسوب میشود که با وجود تحریمهای سخت آمریکا، موفق شده است جریان صادرات نفت خود را - هرچند با حجمی کمتر از دوران پیش از تحریم و اغلب با تخفیفهای قابل توجه - حفظ کند. روابط نزدیک سیاسی و اقتصادی تهران و پکن، زمینه را برای چنین معاملاتی فراهم میسازد. از نظر چین، این یک حرکت هوشمندانه برای تضمین امنیت انرژی و حفظ جریان نفت مورد نیاز برای رشد اقتصادی است. چین با تکیه بر نفت ارزانقیمت ایران و ونزوئلا، هزینههای تولید را کاهش داده و رقابت پذیری صنایع خود را افزایش میدهد. این کشور همواره از نقض تحریمهای آمریکا علیه ایران و ونزوئلا ابایی نداشته است.
با این حال، این معاملات با ریسک همراه است. خریداران چینی باید از روشهای پیچیده برای دور زدن تحریمها (مانند تغییر پرچم کشتیها، غیرفعال کردن فرستندهها و استفاده از واسطههای مالی) استفاده کنند. توقف ناگهانی صادرات ونزوئلا نیز نشان میدهد که وابستگی به نفت کشورهای تحت تحریم میتواند ناپایدار باشد. در نهایت، این گزارش نشان میدهد که بازار جهانی نفت، حتی تحت شدیدترین تحریمها، راههای خود را برای تطبیق پیدا میکند. ایران و چین نمونهای از یک همکاری استراتژیک در سایه تحریمها هستند که منافع متقابل انرژی و اقتصادی را تأمین میکند. این روند ممکن است در صورت تداوم بحران در ونزوئلا، تقویت شود.
تحلیل جایگزینی در سبد وارداتی چین و انگیزه پالایشگاههای مستقل
چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان، یک سبد خرید متنوع از بیش از ۴۰ کشور دارد. اما نفت سنگین ونزوئلا به دلیل ویژگیهای فنی (چگالی بالا و گوگرد زیاد) برای پالایشگاههای خاصی در چین که برای پردازش این نوع نفت طراحی شدهاند، ایدهآل است. توقف ناگهانی آن، یک خلأ فوری در زنجیره تأمین این پالایشگاهها ایجاد کرد. پالایشگاههای مستقل چین ("تیپاکس") که سهم عمدهای از ظرفیت پالایش کشور را در اختیار دارند، انعطافپذیری و چابکی بیشتری نسبت به پالایشگاههای دولتی (مانند سینوپک یا سیانپسی) برای پر کردن این خلأ دارند. آنها میتوانند سریعتر تصمیم گرفته و نفت را از هر منبعی که بهترین قیمت را با تخفیف ارائه دهد، خریداری کنند. نفت ایران که معمولاً با تخفیف قابل توجهی نسبت به نرخ مرجع فروخته میشود، از نظر قیمتی جذاب است. از نظر کیفیت، نفت سنگین ایران (مانند نفت میدان دارخوین) شباهت زیادی به نفت ونزوئلا (مثل نفت مهران) دارد. این شباهت، فرآیند جایگزینی را برای پالایشگاهها آسانتر میکند، زیرا نیاز به تغییرات عمده در تنظیمات واحدهای پالایشی نیست. بنابراین، جایگزینی نه تنها یک تصمیم اقتصادی، بلکه یک تصمیم فنی منطقی است.
مکانیزم اجرایی معاملات تحت تحریم و ذخایر شناور ایران
معامله نفت ایران تحت تحریمهای اولیه و ثانویه آمریکا نیازمند یک شبکه پیچیده از روشهای دور زدن تحریم است. این روشها شامل استفاده از ناوگان "کشتیهای تاریک" (با غیرفعال کردن فرستندههای شناسایی)، تغییر پرچم کشتیها، انتقال نفت از کشتی به کشتی در دریا، و استفاده از واسطههای مالی غیرشفاف است. پالایشگاههای چینی مستقل در استفاده از این روشها بسیار ماهر شدهاند. گزارش رویترز اشاره میکند که این خریدها از "ذخایر نفت ایران که در انبارها نگهداری میشد" صورت گرفته است. ایران در سالهای اخیر، مقادیر قابل توجهی نفت را در ناوگان شناور خود (کشتیهای تانکر) یا در پایانههای ذخیرهسازی در مکانهایی مانند شرق چین ذخیره کرده است. این ذخایر، یک انبار استراتژیک شناور را تشکیل میدهند که امکان واکنش سریع به فرصتهای بازار را فراهم میکند. وقتی تقاضایی مانند خرید چین ظاهر میشود، ایران میتواند بلافاصله از این ذخایر شناور تحویل دهد، بدون اینکه نیاز باشد زمان را برای استخراج، بارگیری و حمل نفت از بنادر ایران از دست بدهد. این توانایی، یک مزیت رقابتی کلیدی برای ایران در بازارهای غیررسمی و تحت تحریم ایجاد میکند.
پیامدهای ژئوپلیتیک و روابط سهجانبه ایران، چین و ونزوئلا
این جایگزینی، یک بازی ژئوپلیتیک جالب را نشان میدهد. هر سه کشور ایران، چین و ونزوئلا در تقابل با سیاست خارجی آمریکا قرار دارند. با این حال، بیثباتی در یکی (ونزوئلا) به نفع دیگری (ایران) در رابطه با شریک مشترک سوم (چین) تمام شده است. این نشان میدهد که همپیمانیهای ضدآمریکایی لزوماً متحدانی پایدار و یکپارچه نیستند و رقابت اقتصادی بر سر بازار میتواند وجود داشته باشد. برای چین، این یک درس در مدیریت ریسک است. وابستگی به نفت کشورهای تحت تحریم (چه ایران و چه ونزوئلا) همواره با خطر قطع ناگهانی به دلیل تحریمها یا بیثباتی داخلی همراه است. با این حال، قیمت پایین و نیاز به تنوعبخشی، این ریسک را برای پکن قابل تحمل میسازد. چین احتمالاً به دنبال حفظ رابطه با هر دو تأمینکننده است تا در صورت بازگشت ونزوئلا، بتواند از هر دو منبع استفاده کند. برای ایران، این یک فرصت استراتژیک برای تحکیم جایگاه خود به عنوان یک شریک انرژی قابل اعتماد برای چین است. اگر ایران بتواند به طور پایدار این خلأ را پر کند، ممکن است سهم دائم خود را در بازار چین افزایش دهد، حتی اگر صادرات ونزوئلا از سر گرفته شود. این امر میتواند اهرم ایران در مذاکرات آتی با چین یا حتی در چانهزنیهای غیرمستقیم با آمریکا را تقویت کند.
تأثیر بر بازار جهانی نفت و قیمتها
جایگزینی نفت ایران به جای ونزوئلا در چین، تأثیر مستقیمی بر تعادل عرضه و تقاضای جهانی نفت دارد. در واقع، نفت ایران که پیش از این احتمالاً به صورت ذخیره یا با حجم کمتر به بازار میرسید، اکنون جریان خود را به یک مقصد اصلی افزایش داده است. این امر از افزایش قیمت جهانی نفت در اثر کاهش عرضه ونزوئلا جلوگیری میکند.ثبات نسبی قیمت نفت در هفتههای اخیر - علیرغم تنشهای خاورمیانه و کاهش صادرات ونزوئلا - ممکن است تا حدی ناشی از همین جایگزینی باشد. بازار متوجه شده که یک منبع جایگزین (ایران) وجود دارد که میتواند بخشی از کمبود را جبران کند، حتی اگر از کانالهای غیررسمی باشد. با این حال، این جریانهای تحت تحریم به طور کامل در آمار رسمی سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) یا آژانس بینالمللی انرژی (IEA) منعکس نمیشوند و باعث میشوند تصویر واقعی عرضه نفت جهان کمی مبهم باشد. این عدم شفافیت خود میتواند یک عامل بیثباتکننده در بلندمدت باشد.
چشمانداز آینده و ریسکهای پیشرو
-
چشمانداز کوتاهمدت
تا زمانی که صادرات ونزوئلا به چین متوقف بماند، انتظار میرود خرید نفت ایران توسط پالایشگاههای مستقل چین ادامه یابد. حجم این خریدها به توانایی ایران در حفظ جریان صادراتی و قیمت رقابتی آن بستگی دارد. احتمالاً ایران تخفیفهای جذابی ارائه میدهد تا این سهم بازار را حفظ کند.
-
ریسکها
ریسک اصلی برای این معاملات، تشدید فشار اجرایی آمریکا است. وزارت خزانهداری آمریکا ممکن است تحریمها علیه شبکههای حملونقل، بیمه و مالی مرتبط با نفت ایران را تشدید کند و انجام معاملات را دشوارتر یا پرهزینهتر سازد. ریسک دیگر، بیثباتی منطقهای در خاورمیانه است که میتواند مسیرهای حملونقل نفت را مختل کند.
-
چشمانداز بلندمدت
موقعیت ایران در بازار چین به دو عامل بستگی دارد:
- اول، سرنوشت تحریمهای ایران: اگر تحریمها کاهش یابد، ایران میتواند به طور رسمی و با حجم بالاتری صادر کند.
- دوم، تحولات داخلی ونزوئلا. اگر ونزوئلا به ثبات برسد و تحریمها علیه آن کاهش یابد، ممکن است رقیب سرسختی برای ایران در بازار چین شود.
نتیجهگیری
گزارش رویترز نشان میدهد که بازار نفت جهانی بسیار انعطافپذیر است و بازیگرانی مانند ایران میتوانند حتی تحت شدیدترین محدودیتها، فرصتهای جدیدی ایجاد کنند. این جایگزینی یک پیروزی تاکتیکی برای ایران و یک تصمیم منطقی اقتصادی برای چین است. اما پایداری آن به تحولات پیچیده ژئوپلیتیکی و توانایی ایران برای مدیریت ریسکهای تحریمی وابسته است.