آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
دریای عرب بار دیگر صحنه رویارویی نظامی میان ایران و آمریکا شد. یک مقام نظامی آمریکا روز سهشنبه به خبرگزاری رویترز خبری را تأیید کرد که میتواند تنشهای موجود در منطقه را افزایش دهد. به گفته این مقام، یک پهپاد ایرانی از نوع شاهد-۱۳۹ در حال پرواز به سمت ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن در آبهای بینالمللی دریای عرب بود که توسط نیروهای آمریکایی رصد شد. پس از هشدار و ارزیابی وضعیت، یک جنگنده پیشرفته اف-۳۵ مستقر در ناو هواپیمابر یا منطقه، مأمور سرنگونی این پهپاد شد. پهپاد شاهد-۱۳۹ با شلیک موشک جنگنده آمریکایی منهدم گردید. این رویداد، نخستین درگیری مستقیم از این نوع در ماههای اخیر محسوب میشود و نشان میدهد که خط قرمز نیروهای آمریکایی در منطقه برای نزدیکشدن ادوات شناسایی یا نظامی به شناورهای اصلی آنها بسیار حساس است.
یک منبع آگاه درباره خبر یک رسانه انگلیسی مبنی بر هدف قراردادن پهپاد ایرانی توسط هواپیمای آمریکایی بر فراز ناو آبراهام لینکلن گفت: پهپاد شاهد ۱۲۹ در ماموریت همیشگی و قانونی خود در آبهای آزاد مشغول شناسایی، رصد و تصویربرداری بوده است و این یک اقدام معمول و قانونی به حساب میآید. وی افزود: این پهپاد با موفقیت تصاویر رصدی و شناسایی خود را نیز به مرکز ارسال کرده اما پس از آن دچار قطع ارتباط شده است. با این حال چرایی این قطع ارتباط در حال بررسی است و پس از قطعی شدن، جزییات اطلاع رسانی خواهد شد
ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن از جمله بزرگترین شناورهای نظامی آمریکا در منطقه غرب آسیا است و همواره تحت مراقبت امنیتی شدید قرار دارد. نزدیکشدن هرگونه هواپیمای شناسایی به آن میتواند به عنوان یک تهدید بالقوه تفسیر شود. از سوی دیگر، پهپادهای شاهد ایران به عنوان یکی از توانمندیهای مهم دوربرد و شناسایی این کشور شناخته میشوند. سرنگونی یکی از آنها توسط پیشرفتهترین جنگنده رادارگریز آمریکا، اف-۳۵، ابعاد فنی و تاکتیکی این رویداد را برجسته میکند. هنوز هیچ مقام رسمی ایرانی در مورد این ادعا واکنشی نشان نداده است. صحت سنجی این گزارش و بررسی جزئیات آن از جمله محل دقیق، فاصله از ناو و مأموریت پهپاد، نیازمند اظهارات طرفین است. این حادثه در شرایطی رخ میدهد که تنشها در منطقه در سطح بالایی قرار دارد و هرگونه رویداد نظامی میتواند به تشدید بیشتر وضعیت بیانجامد.
بررسی ادعا و ماهیت پهپاد شاهد-۱۳۹
پهپاد شاهد-۱۳۹ یک پهپاد متوسط تا بلندبرد ایرانی است که برای مأموریتهای شناسایی، نظارتی و نیز حمل مهمات سبک طراحی شده است. برد عملیاتی آن میتواند صدها کیلومتر باشد. نزدیکشدن چنین پهپادی به یک ناو هواپیمابر آمریکایی، اگر صحت داشته باشد، میتواند هم به قصد جمعآوری اطلاعات الکترونیک و تصویری از تدابیر دفاعی ناو و هم به عنوان یک حرکت نمایشی برای سنجش واکنش آمریکا انجام شده باشد. سرنگونی آن با موشک یک جنگنده پیشرفته، نشان میدهد که نیروی دریایی آمریکا در منطقه، سطح آمادهباش و حساسیت بالایی دارد و قصد ندارد هیچ ابهام یا تهدیدی را در نزدیکی شناورهای اصلی خود تحمل کند.
توانمندی جنگنده اف-۳۵ و تاکتیک سرنگونی پهپادها
جنگنده اف-۳۵ لایتنینگ ۲، پیشرفتهترین جنگنده رادارگریز نسل پنجم آمریکا است. این جنگنده میتواند اهداف هوایی کوچک و کممقطع مانند پهپادها را نیز با سامانههای پیشرفته راداری و حسگر خود شناسایی و رهگیری کند. سرنگونی یک پهپاد نسبتاً کوچک با موشک هوابههوای پیشرفته (احتمالاً از نوع AIM-120 آمِرام یا AIM-9X سایدوایندر)، نشان از اولویت قطعی «حذف تهدید» بر «صرفهجویی هزینه» در چنین سناریوهایی دارد. هزینه یک موشک پیشرفته بسیار بیشتر از یک پهپاد معمولی است. این اقدام همچنین میتواند آزمایشی عملی برای توانایی سامانههای جنگنده نسل پنجم در مقابله با تهدیدات نامتقارن و ارزانقیمت باشد؛ تهدیداتی که در آینده ممکن است بیشتر مورد استفاده قرار گیرند.
موقعیت ناو لینکلن و امنیت شناورهای آمریکا در منطقه
ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن از جمله قدرتهای اصلی نظامی آمریکا در خاورمیانه است. حضور آن در دریای عرب (در مجاورت آبهای ایران، عمان و پاکستان) نقش بازدارندگی و نظارتی ایفا میکند. حریم امنیتی این شناورهای بزرگ معمولاً دهها مایل دریایی است و هرگونه شناور یا هواگردی که بدون هماهنگی به این حریم نزدیک شود، میتواند هدف هشدار و در نهایت اقدام دفاعی قرار گیرد. این حادثه نشان میدهد که نیروی دریایی آمریکا در منطقه، پروتکلهای سختگیرانهای برای مقابله با هرگونه نزدیکشدن غیرمجاز دارد و از جنگندههای مستقر روی عرشه ناو یا در پایگاههای زمینی منطقه برای حفاظت از ناوگان خود استفاده میکند.
واکنشهای احتمالی و تبعات سیاسی-نظامی
هنوز هیچ واکنش رسمی از تهران به این ادعا دریافت نشده است. ممکن است ایران این گزارش را تکذیب کند، یا آن را تأیید و اقدام آمریکا را نقض حاکمیت هوایی و رفتار تحریکآمیز خوانده و نسبت به آن اعتراض نماید. از دید آمریکا، این اقدام یک دفاع مشروع در چارچوب حفاظت از نیروهایش در آبهای بینالمللی خواهد بود. آنها احتمالاً این رویداد را دلیلی بر رفتار «تهدیدآمیز» ایران و لزوم حفظ حضور نظامی قوی در منطقه عنوان خواهند کرد. این رویداد میتواند فضای موجود برای گفتوگوهای غیرمستقیم یا مذاکرات احیای برجام را تحت تأثیر قرار دهد و بر شکاف اعتماد میان دو طرف بیفزاید. همچنین ممکن است منجر به افزایش احتیاط و احتمال درگیریهای مشابه در آینده نزدیک شود.
درسهای راهبردی و آینده رویاروییهای مشابه
این حادثه نشان میدهد که پهپادها، به عنوان ابزارهای نسبتاً ارزان و در دسترس، میتوانند بستری برای آزمون و خطا و سنجش واکنش طرف مقابل باشند. با این حال، خطر سرنگونی و از دست رفتن آنها توسط سامانههای دفاعی پیشرفته، همواره وجود دارد. برای نیروهای آمریکایی، چنین رویدادهایی تمرینی برای عملیات دفاع هوایی و ادغام سامانههای مختلف (ناو، جنگنده، رادار) در یک محیط عملیاتی واقعی است. دادههای این درگیری برای تحلیل عملکرد سیستمها بسیار ارزشمند است. در سطح کلانتر، اینگونه حوادث بر ضرورت ایجاد کانالهای ارتباطی و جلوگیری از برخورد نظامی بین نیروهای دو کشور در منطقه پرتنش تاکید میکند. عدم وجود پروتکلهای روشن برای اجتناب از درگیری، خطر تصادفی بودن وقوع یک جنگ بزرگتر را افزایش میدهد.