همه چیز درباره فیلم سینمایی «کوچ»؛ روایتی از دوران کودکی قاسم سلیمانی

آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:

جشنواره فیلم فجر همیشه مکانی برای کشف استعدادهای تازه بوده است. امسال نیز نام یک کارگردان جدید بر تابلوی یکی از آثار حاضر در چهل و چهارمین دوره این رویداد ملی می‌درخشد: محمد اسفندیاری. او که پیشینه‌اش در کارگردانی به فیلم‌های کوتاهی مانند «قضاوت» و «سیزده‌سالگی» بازمی‌گردد، حالا با اولین فیلم بلند خود به نام «کوچ» پا به عرصه حرفه‌ای سینما گذاشته است. اما «کوچ» تنها یک فیلم اول ساده نیست؛ این اثر، داستانی کمتر شنیده شده از زندگی قاسم سلیمانی را روایت می‌کند. روایتی که نه بر لحظه‌های حماسه، که بر دوران کودکی و پیشینه خانوادگی این چهره ملی متمرکز است. اسفندیاری و همکارانش ایده اولیه را از کتاب «باران گرفته است» گرفتند؛ کتابی که مجموعه‌ای از مصاحبه‌های نزدیکان سردار سلیمانی است. آنها ابتدا فیلم کوتاه «۱۳ سالگی» را ساختند و سپس با انگیزه بیشتر، پروژه ساخت فیلم بلند را کلید زدند.

داستان فیلم، ماجرای مرادعلی (با بازی امیررضا سلیمانی) را دنبال می‌کند که برای کمک به بازپرداخت بدهی پدرش، همراه دوستانش راهی سفری به شهر می‌شود. سفری که به تجربه‌ای برای بزرگ شدن و پذیرش مسئولیت تبدیل می‌شود. شعار اصلی فیلم نیز بر همین مفهوم استوار است: «گاهی برای بزرگ شدن باید کوچ کرد». کوچی که در فرهنگ ایرانی ریشه‌ای عمیق دارد و قهرمان داستان نیز برای رشد، آن را تجربه می‌کند. این اثر به گفته کارگردان، نگاهی ساختارشکنانه به ژانر بیوگرافی دارد. اسفندیاری تأکید می‌کند که در این فیلم هیچ‌گاه پیشینه قهرمان مرور نمی‌شود، زیرا معتقد است پیشینه آدم‌های بزرگ و مسیری که طی کرده‌اند، از لحظه قهرمانی دراماتیک‌تر و مهم‌تر است. فیلم «کوچ» امشب، سه‌شنبه ۱۴ بهمن، برای نخستین بار ساعت ۱۴ در پردیس سینمایی ملت به روی پرده رفت و مخاطبان را به دنیای کودکی یکی از مشهورترین چهره‌های نظامی معاصر ایران برد.

از فیلم کوتاه تا فیلم بلند؛ مسیر پیدایش یک ایده

ایده «کوچ» از یک کتاب خاطره‌محور آغاز شد. کتاب «باران گرفته است» که گردآوری خاطرات نزدیکان سردار سلیمانی است، منبع اولیه الهام فیلمساز بود. محمد اسفندیاری و همکارانش ابتدا این ایده را در قالب یک فیلم کوتاه به نام «۱۳ سالگی» آزمایش کردند. استقبال و تجربه این فیلم کوتاه، انگیزه و جسارت لازم برای گسترش داستان به یک فیلم بلند سینمایی را به آن ها داد. این مسیر تدریجی (از کتاب به فیلم کوتاه و سپس فیلم بلند) نشان می‌دهد که پروژه با دقت و مطالعه پیش رفته و فیلمسازان شتابزده عمل نکرده‌اند.

نگاه ساختارشکن به زندگی یک نظامی

رویکرد اصلی فیلم، تمرکز بر «پیشینه» به جای «اوج» است. همانطور که کارگردان تأکید کرده، این فیلم قرار نیست لحظه‌های حماسی زندگی سلیمانی را به تصویر بکشد، بلکه می‌خواهد بپرسد: «قهرمان از کجا آمده است؟» این نگاه، ژانر بیوگرافی را از حالت ستایش‌نامه‌ای صرف خارج می‌کند و به آن عمق روانشناختی و جامعه‌شناختی می‌بخشد. پاسخ به این سوال که چه خانوادگی، چه محیطی و چه تجربه‌های کودکی می‌تواند انسانی چنین استوار و تاثیرگذار پرورش دهد. این انتخاب جسورانه، می‌تواند فیلم را از بسیاری از آثار مشابه درباره شخصیت‌های تاریخی متمایز کند و حرف تازه‌ای برای گفتن داشته باشد.

چالش‌های تولید و وفاداری به واقعیت

تهیه‌کننده فیلم، مهدی مطهر، به فشرده بودن زمان تولید اشاره کرده است. کل پیش‌تولید در دو تا سه ماه انجام شده تا فیلم به موقع برای جشنواره فجر آماده شود. یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها، بازسازی فضای تاریخی و جغرافیایی بود. طراح صحنه توضیح داده که برای شبیه‌سازی روستای قنات‌ملک (زادگاه قاسم سلیمانی) در منطقه ساوجبلاغ، همه لوکیشن‌ها ساخته شده‌اند. استفاده از خاطرات واقعی موجود در کتاب و دستنوشته‌ها، خط قرمز فیلمسازان برای حفظ اصالت و دوری از دراماتیزه کردن افراطی بوده است.

انتخاب بازیگران؛ اولویت واقعیت بر چهره‌های آشنا

کارگردان تصریح کرده که انتخاب بازیگران بر اساس نیازهای واقعی فیلم و نه بر اساس موج‌سواری روی نام چهره‌های مشهور انجام شده است. این وفاداری به کستینگ درست، به باورپذیری فضا کمک شایانی می‌کند. بازیگر نقش اصلی نوجوان (امیررضا سلیمانی) پس از گشت‌وگذار در مدارس کرمان انتخاب شده است. کار با نابازیگران کودک، چالشی بزرگ بود که به گفته اسفندیاری، با همراهی خانواده‌ها ممکن شد. حضور بازیگرانی که تسلط به لهجه و رسوم محلی دارند (مانند آینه‌نگین که اصالتاً اهل همان منطقه است)، بر غنای فرهنگی و واقع‌نمایی فیلم افزوده است.

جایگاه فیلم در جشنواره و انتظارات از آن

«کوچ» به عنوان تنها فیلم اقتباسی جشنواره امسال و همچنین به عنوان اثر یک کارگردان اول، توجه خاص داوران و منتقدان را به خود جلب خواهد کرد. موضوع فیلم (زندگی سردار سلیمانی) و نگاه نوگرایانه آن، می‌تواند هم علاقه عمومی و هم نگاه تحلیل‌گرانه را برانگیزد. موفقیت این فیلم می‌تواند راه را برای نگاه‌های تازه‌تر به سوژه‌های تاریخی و ملی در سینمای ایران باز کند. اکران امشب، اولین آزمون جدی فیلم در برابر مخاطب و منتقد است. واکنش‌ها به این نمایش اول، جهت‌گیری فضای رسانه‌ای و شانس فیلم در کسب جوایز را تعیین خواهد کرد.