آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
رقص پرتلاطم اخبار درباره مذاکرات ایران و آمریکا بار دیگر ناگهان تغییر جهت داد. تنها چند ساعت پس از تأیید گسترده رسانههای بینالمللی درباره برگزاری دور جدید مذاکرات در مسقط، حالا یک پایگاه خبری نزدیک به محافل آمریکایی ادعای لغو این گفتوگوها را مطرح کرده است. پایگاه خبری «آکسیوس» که ارتباطات نزدیکی با حلقههای اطلاعاتی اسرائیل و لابیهای آمریکایی دارد، به نقل از یک مقام آمریکایی مدعی شد که مذاکرات میان ایران و آمریکا که قرار بود روز جمعه در عمان برگزار شود، لغو شده است. این منبع آمریکایی گفته است: «به ایران گفتیم که گزینهها یا همین است یا هیچ.» به ادعای آکسیوس، طرف ایرانی نیز در پاسخ گفته است: «پس هیچ.» این گزاره نشان از شکست مذاکرات پیش از شروع دارد. این گزارش در تناقض کامل با اخبار پیشین است که از سوی رسانههای بزرگی مانند سیانان، رویترز و فایننشالتایمز تأیید شده بود. پیش از این، منابع مختلف از توافق دو طرف بر سر برگزاری مذاکرات در مسقط با میانجیگری عمان خبر داده بودند. در آن گزارشها آمده بود که هیئت ایرانی به ریاست عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و هیئت آمریکایی به ریاست استیو ویتکاف، مذاکرهکننده ارشد، در این گفتوگوها شرکت خواهند کرد. پایگاه آکسیوس گفته مقامهای آمریکایی به ایران گفتهاند که با مطالبات تهران برای تغییر مکان و شکل مذاکرات که قرار است جمعه برگزار شود موافقت نمیکنند. پیش از این یک پایگاه اسرائیلی این ادعای آکسیوس را به منزله «لغو» مذاکرات تفسیر کرده بود. یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت: ویتکوف و کوشنر فردا به دوحه سفر میکنند و به واشنگتن بازمیگردند؛ آنها با ایرانیها دیدار نخواهند کرد.
ادعای جدید آکسیوس، حاکی از آن است که ممکن است بر سر دستورکار یا پیششرطهای مذاکرات، اختلافنظر بنیادینی وجود داشته که به بنبست و لغو آن انجامیده است. پیش از این، ایران تأکید کرده بود که موضوع گفتوگوها صرفاً مسائل هستهای و لغو تحریمها خواهد بود، در حالی که آمریکا خواستار بحث درباره مسائل منطقهای و موشکی نیز بود. هنوز هیچ منبع رسمی ایرانی یا آمریکایی این ادعای لغو را تأیید یا تکذیب نکرده است. همچنین خبرگزاری الجزیره که پیشتر جزئیاتی از مذاکرات را گزارش داده بود، نیز تاکنون واکنشی نشان نداده است. در چنین شرایطی، باید منتظر واکنش رسمی طرفین و همچنین کشور میانجی (عمان) بود. آیا این ادعا تنها یک جنگ روانی رسانهای است، یا واقعاً مذاکرات پیش از شروع، به دلیل عدم تفاهم بر سر چهارچوب اولیه، متوقف شده است؟
دلایل عدم ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا
واشنگتن درخواست تهران برای تغییر محل و قالب گفتگو را نپذیرفت. دو مقام آمریکایی به آکسیوس گفتند ایالات متحده روز چهارشنبه به ایران اعلام کرد که با خواستههای تهران برای تغییر محل و قالب گفتوگوهایی که برای روز جمعه برنامهریزی شده، موافقت نخواهد کرد. این بنبست میتواند مسیر دیپلماتیک را مسدود کند و رئیسجمهور ترامپ را به سمت انتخاب گزینه نظامی سوق دهد. ایالات متحده و جمهوری اسلامی توافق کرده بودند که روز جمعه در استانبول دیدار کنند و چند کشور خاورمیانهای نیز بهعنوان ناظر در این نشست حضور داشته باشند. اما ایران روز سهشنبه اعلام کرد که میخواهد محل گفتوگوها به عمان منتقل شود و مذاکرات بهصورت دوجانبه برگزار شود، تا اطمینان حاصل شود که تمرکز صرفاً بر مسائل هستهای است و نه موضوعات دیگری مانند موشکها که برای آمریکا و کشورهای منطقه اولویت دارند. مقامهای آمریکایی درخواست تغییر محل را بررسی کردند، اما روز چهارشنبه تصمیم گرفتند آن را رد کنند. یک مقام ارشد آمریکایی گفت: ما به آنها گفتیم یا همین است یا هیچ، و آنها گفتند: “خب، پس هیچ.”». این مقام افزود اگر ایرانیها حاضر باشند به قالب اولیه بازگردند، آمریکا آماده است این هفته یا هفته آینده دیدار کند. او گفت: «ما میخواهیم هرچه زودتر به یک توافق واقعی برسیم وگرنه بقیه به گزینههای دیگری فکر خواهند کرد» که اشارهای به تهدیدهای مکرر ترامپ درباره اقدام نظامی بود. مقامهای آمریکایی گفتند انتظار میرود استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید، و جرد کوشنر، داماد و مشاور ترامپ، روز پنجشنبه برای گفتوگو درباره ایران با نخستوزیر قطر به این کشور سفر کنند.. طبق برنامه فعلی، آنها از آنجا به میامی بازخواهند گشت.
اعتبار منبع و اهداف احتمالی نشر این ادعا
پایگاه آکسیوس اگرچه در مواردی اخبار داخلی آمریکا را به درستی منتشر کرده، اما به دلیل نزدیکی به محافل خاص اسرائیلی و لابیهای ضد جمهوری اسلامی، ممکن است در این مورد اهدافی فراتر از اطلاعرسانی محض داشته باشد. اهداف میتواند شامل ایجاد فشار روانی بر ایران برای پذیرش دستورکار گستردهتر، آزمایش واکنش تهران، یا تحت تأثیر قرار دادن افکار عمومی و متحدان منطقهای پیش از شروع واقعی مذاکرات باشد. نکته کلیدی، عدم تأیید این خبر توسط منابع رسمی دو طرف و نیز خبرگزاریهای کاملاً مستقل است. ممکن است این یک «نشت برنامهریزی شده» برای ایجاد اهرم باشد.
تفسیر گزاره «همین یا هیچ» و خط قرمزهای طرفین
عبارت «همین یا هیچ» (Take it or leave it) از زبان منبع آمریکایی، نشان از ارائه یک اولتیماتوم یا بسته پیشنهادی غیرقابل مذاکره میدهد. محتوای این بسته به احتمال زیاد شامل خواسته آمریکا برای گنجاندن بحث موشکی و منطقهای در دستورکار است. پاسخ به ظاهر قاطع ایران («پس هیچ») نیز در راستای مواضع قبلی مقامات ایرانی است که بارها تأکید کردهاند برنامه موشکی و فعالیتهای منطقهای خط قرمز و غیرقابل مذاکره است. اگر این ادعا صحت داشته باشد، نشان میدهد که هیچ یک از دو طرف حاضر به انعطاف در مواضع اولیه خود نبودهاند و همین امر موجب شکست مذاکرات در آستانه آغاز شده است.
تناقض با اخبار قبلی و سناریوهای محتمل
تناقض فاحش این گزارش با اخبار تأییدشده قبلی از سوی رسانههای معتبر، چند سناریو را محتمل میسازد:
۱. این ادعا نادرست است و مذاکرات طبق برنامه پیش خواهد رفت.
۲. مذاکرات لغو شده، اما نه به دلیل اولتیماتوم، بلکه به دلیل مسائل فنی یا لجستیکی.
۳. ممکن است مذاکرات در سطح پایینتر (کارشناسی) یا با تأخیر برگزار شود، اما دیدار سطح بالا لغو شده است.
۴. این یک بازی رسانهای برای افزایش چانهزنی یکی از طرفین در لحظات آخر است.
واکنش سکوت طرفین تاکنون، بر ابهام موجود افزوده است.
تأثیر بر فضای منطقه و واکنش متحدان
لغو مذاکرات بیتردید به افزایش تنش در منطقه خواهد انجامید. کشورهایی مانند عربستان و اسرائیل که نگران هرگونه توافق دوجانبه بین واشنگتن و تهران بودند، از این خبر استقبال خواهند کرد. از سوی دیگر، کشور میانجی مانند عمان که برای میزبانی تلاش کرده، وجهه دیپلماتیکش خدشهدار خواهد شد. همچنین بازارهای جهانی انرژی با نگرانی بیشتری به تحولات نگاه خواهند کرد، زیرا احتمال درگیری افزایش مییابد. این ادعا ممکن است باعث تشدید تحرکات نظامی دو طرف در منطقه، به ویژه در خلیج فارس، شود.
چشمانداز آتی و گام بعدی طرفین
اگر لغو مذاکرات قطعی شود، دو طرف احتمالاً به سیاستهای قبلی خود بازخواهند گشت: آمریکا به فشار حداکثری از طریق تحریمها و نمایش قدرت نظامی، و ایران به تقویت توان بازدارندگی و فعالیتهای منطقهای. این وضعیت، خطر برخورد نظامی مستقیم یا غیرمستقیم را افزایش خواهد داد. هشدارهای اخیر مقامات ایرانی درباره «دکترین آفندی» و «نفت ۱۵۰ دلاری» در صورت حمله آمریکا، در چنین شرایطی جدیتر به نظر میرسد. با این حال، در دیپلماسی هیچ چیز قطعی ن ست. ممکن است این وقفه موقتی باشد و پس از چند روز، با میانجیگری مجدد عمان یا قطر، گفتوگوها از سر گرفته شود. اما اعتماد بین طرفین که همواره کم بوده، اکنون بیش از پیش آسیب دیده است.