آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
پس از روزها گمانهزنی و گزارشهای متناقض، سرانجام خبر برگزاری دور جدید مذاکرات بین ایران و آمریکا از سوی رسانههای معتبر بینالمللی به طور قطعی تأیید شد. شبکه خبری سیانان با استناد به منابع خود اعلام کرد که دو طرف بر سر برگزاری این مذاکرات در شهر مسقط، پایتخت عمان، به توافق رسیدهاند. این مذاکرات که قرار است روز جمعه برگزار شود، با میانجیگری عمان و احتمالاً با حضور دیگر بازیگران منطقهای صورت میگیرد. بر اساس گزارشها، هیئت ایرانی را عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و هیئت آمریکایی را استیو ویتکاف، مذاکرهکننده ارشد، هدایت خواهند کرد. حضور جرد کوشنر، داماد و مشاور ارشد ترامپ، نیز به عنوان احتمالی مطرح شده است.
این دور از مذاکرات در شرایط حساسی برگزار میشود: از یک سو، ایران با تأکید بر «خط قرمز» خود، اعلام کرده که موضوع گفتوگوها منحصر به برنامه هستهای و رفع تحریمها خواهد بود و حاضر به بحث در مورد برنامه موشکی یا فعالیتهای منطقهای نیست. از سوی دیگر، آمریکا خواستار گفتوگویی گستردهتر است که محدودیت موشکی و موضوع نیروهای نیابتی را نیز دربرگیرد. همزمان، منابعی در خاندان سلطنتی عربستان به رسانههای اسرائیلی گفتهاند که مشارکت ریاض در این روند به درخواست ترامپ و برای دور کردن خطر جنگ از منطقه صورت گرفته است. این منبع هشدار داده که اگر ایران به سلاح هستهای دست یابد، عربستان نیز برای ایجاد توازن بازدارندگی، راه مشابهی را در پیش خواهد گرفت.
در میانه این تحولات دیپلماتیک، حضور نظامی آمریکا در منطقه کماکان پررنگ است. گزارشهای میدانی از حضور ۱۲ شناور آمریکایی در هفته جاری در خلیج فارس و دریای عمان حکایت دارد، و ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن در فاصله ۱۴۰۰ کیلومتری چابهار مستقر است. سخنان اخیر مقامات ایرانی نیز حاوی هشدارهایی جدی بوده است. ایران تهدید کرده که در صورت حملات آمریکا، منطقه با خطر جنگ گسترده و قیمت نفت بالای ۱۵۰ دلار مواجه خواهد شد. همچنین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران دیروز اعلام کرد دکترین نظامی کشور «آفندی» شده است. علی مطهری، نایب رئیس سابق مجلس، در تحلیل این مذاکرات گفت: «احتمالاً ایران و آمریکا پیشتر به توافقات اولیه رسیدهاند که حاضر شدند پای میز مذاکره بیایند.» وی افزود آمریکا به این نتیجه رسیده که راهی جز مذاکره با ایران ندارد. اکنون همه نگاهها به مسقط دوخته شده است. آیا این دیدار میتواند سرآغاز یک نقشه راه جدید برای خروج از بنبست فعلی باشد، یا تنها یک دور دیگر از گفتوگوهای بیثمر خواهد بود؟ نتیجه این مذاکرات میتواند آینده امنیت منطقه و مسیر پرونده هستهای ایران را برای سالهای آینده تعیین کند.
محل مذاکرات و نقش کلیدی عمان
انتخاب مسقط به عنوان محل مذاکرات، نشان از اعتماد دو طرف به دولت عمان به عنوان یک میانجی بیطرف و قابل اعتماد دارد. عمان در گذشته نیز میزبان مذاکرات پنهانی ایران و آمریکا بوده و کانال ارتباطی مهمی بین دو کشور ایجاد کرده است. این کشور با حفظ روابط متعادل با تمام قدرتهای منطقه، توانسته نقش دیپلماتیک منحصربهفردی ایفا کند. میزبانی عمان میتواند فضای امنتر و کمحاشیهتری برای گفتوگوهای حساس فراهم آورد. همچنین، حضور احتمالی دیگر کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در حاشیه یا در ادامه روند مذاکرات، از طریق عمان تسهیل خواهد شد.
ترکیب هیئتهای دو طرف و سطح مذاکرات
حضور عباس عراقچی به عنوان وزیر خارجه ایران، نشاندهنده سطح بالای این مذاکرات از سوی تهران است. عراقچی که سابقه طولانی در مذاکرات هستهای دارد، فردی تکنیکال اما با پشتوانه سیاسی قوی محسوب میشود. در سوی آمریکا، حضور استیو ویتکاف (مذاکرهکننده باتجربه) و احتمالاً جرد کوشنر (نزدیک به ترامپ)، ترکیبی از تخصص و ارتباط مستقیم با کاخ سفید را نشان میدهد. این ترکیب حاکی از جدیت واشنگتن برای پیشبرد گفتوگوها در سطحی است که امکان تصمیمگیری سریع وجود داشته باشد. این سطح از نمایندگی، نشان میدهد که مذاکرات فراتر از گفتوگوی کارشناسی و در سطح سیاسی-امنیتی خواهد بود.
شکاف در دستورکار و خطقرمزهای آشکار
شکاف اصلی بین مواضع دو طرف کاملاً واضح است: ایران مصرانه تأکید دارد که موضوع مذاکرات تنها باید برنامه هستهای و لغو تحریمها باشد. تهران به صراحت اعلام کرده بحث درباره موشکهای بالستیک یا فعالیتهای منطقهای «خط قرمز» است. در مقابل، آمریکا خواستار یک گفتوگوی جامعتر است که محدودیتهای برنامه موشکی ایران و کاهش نفوذ منطقهای آن را نیز دربرگیرد. این خواسته آمریکا مورد حمایت متحدان منطقهای آن مانند اسرائیل و عربستان است. پذیرش دستورکار محدود از سوی آمریکا میتواند به معنای عقبنشینی از خواستههای طولانیمدت آن باشد. اما اصرار ایران بر این موضع، نشان میدهد که تهران حاضر نیست اهرمهای دفاعی و راهبردی خود را به میز مذاکره بیاورد.
نقش و نگرانی متحدان منطقهای دو طرف
عربستان سعودی به عنوان متحد کلیدی آمریکا، طبق اعتراف منابع خود، به درخواست ترامپ در این فرآیند مشارکت کرده است. اما ریاض به وضوح هشدار داده که در صورت دستیابی ایران به سلاح هستهای، به دنبال گزینه مشابهی خواهد بود. این موضع، فشار بر آمریکا را برای دستیابی به توافقی که نگرانیهای عربستان را برطرف کند، افزایش میدهد. اسرائیل نیز که همواره مخالف هرگونه توافق با ایران بوده، قطعاً به دنبال تأثیرگذاری بر روند مذاکرات از طریق لابی در واشنگتن است. ایران اما ظاهراً تمایلی به ورود این کشورها به مذاکرات فعلی ندارد، چرا که معتقد است حضور آنها روند را به یک «نمایش سیاسی» تبدیل میکند. این موضع، حاکی از تمایل تهران برای مذاکره مستقیم و متمرکز با آمریکا است.
سناریوهای محتمل و چشمانداز مذاکرات
با توجه به شکاف عمیق در دستورکار، انتظار نمیرود این دور از مذاکرات به یک توافق نهایی منجر شود. سناریوی محتملتر، توافق بر سر یک «نقشه راه» یا «چارچوب کلی» برای ادامه گفتوگوها و تعیین مراحل بعدی است. ممکن است دو طرف به یک سازش اولیه برسند: مثلاً تمرکز اولیه بر مسائل هستهای و تحریمی، با این توافق که مسائل منطقهای و موشکی در مراحل بعدی مورد بحث قرار گیرند. شکست مذاکرات یا بنبست مجدد، میتواند به تشدید تنشهای نظامی در منطقه بینجامد، به ویژه با توجه به هشدارهای اخیر نظامی ایران و حضور گسترده ناوگان آمریکا. موفقیت آن نیز میتواند آغازی بر کاهش تدریجی تنشها باشد. کلید موفقیت، یافتن فرمولی برای همزمانی دادن به منافع و نگرانیهای دو طرف است.
آپدیت خبر
لغو مذاکرات ایران و آمریکا
پایگاه خبری آکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی ادعا کرد که مذاکرات ایران و آمریکا که قرار بود روز جمعه در مسقط برگزار شود، لغو شده است. به ادعای این منبع، آمریکا به ایران گفته «گزینهها یا همین است یا هیچ» و طرف ایرانی در پاسخ گفته «پس هیچ». این ادعا در حالی مطرح میشود که پیش از این رسانههای معتبر بینالمللی از توافق دو طرف بر سر برگزاری مذاکرات خبر داده بودند. قیمت نفت در پی خبر لغو مذاکرات روز جمعه ۳.۵ درصد افزایش یافت.
دلایل عدم ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا
واشنگتن درخواست تهران برای تغییر محل و قالب گفتگو را نپذیرفت. دو مقام آمریکایی به آکسیوس گفتند ایالات متحده روز چهارشنبه به ایران اعلام کرد که با خواستههای تهران برای تغییر محل و قالب گفتوگوهایی که برای روز جمعه برنامهریزی شده، موافقت نخواهد کرد. این بنبست میتواند مسیر دیپلماتیک را مسدود کند و رئیسجمهور ترامپ را به سمت انتخاب گزینه نظامی سوق دهد. ایالات متحده و جمهوری اسلامی توافق کرده بودند که روز جمعه در استانبول دیدار کنند و چند کشور خاورمیانهای نیز بهعنوان ناظر در این نشست حضور داشته باشند. اما ایران روز سهشنبه اعلام کرد که میخواهد محل گفتوگوها به عمان منتقل شود و مذاکرات بهصورت دوجانبه برگزار شود، تا اطمینان حاصل شود که تمرکز صرفاً بر مسائل هستهای است و نه موضوعات دیگری مانند موشکها که برای آمریکا و کشورهای منطقه اولویت دارند. مقامهای آمریکایی درخواست تغییر محل را بررسی کردند، اما روز چهارشنبه تصمیم گرفتند آن را رد کنند. یک مقام ارشد آمریکایی گفت: ما به آنها گفتیم یا همین است یا هیچ، و آنها گفتند: “خب، پس هیچ.”». این مقام افزود اگر ایرانیها حاضر باشند به قالب اولیه بازگردند، آمریکا آماده است این هفته یا هفته آینده دیدار کند. او گفت: «ما میخواهیم هرچه زودتر به یک توافق واقعی برسیم وگرنه بقیه به گزینههای دیگری فکر خواهند کرد» که اشارهای به تهدیدهای مکرر ترامپ درباره اقدام نظامی بود. مقامهای آمریکایی گفتند انتظار میرود استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید، و جرد کوشنر، داماد و مشاور ترامپ، روز پنجشنبه برای گفتوگو درباره ایران با نخستوزیر قطر به این کشور سفر کنند.. طبق برنامه فعلی، آنها از آنجا به میامی بازخواهند گشت.