آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
صحنه سیاسی خاورمیانه بار دیگر در مرکز توجه جهانی قرار گرفته است. سخنان تازه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، درباره روابط با ایران، بار دیگر بحثها درباره احتمال ازسرگیری مذاکرات را داغ کرده است. ترامپ در جمع خبرنگاران در کاخ سفید با اشاره به ایران گفت: «آن ها دوست دارند کاری انجام دهند؛ باید دید واقعاً چه میشود.» این جمله میتواند اشاره به تمایل ایران برای کاهش تنش یا انجام توافقی جدید باشد. رئیسجمهور آمریکا به گذشته نیز اشاره کرد: «قبلاً هم فرصتی داشتند، اما نتیجهای نداشت و ما عملیات چکش نیمهشب را انجام دادیم.» این اشاره به ترور سپهبد قاسم سلیمانی در ابتدای سال ۲۰۲۰ است، عملیاتی که تنش بین دو کشور را به اوج رساند.
ترامپ سپس هشدار داد: «فکر نمیکنم بخواهند دوباره آن اتفاق تکرار شود.» این اظهارنظر میتواند تلویحاً به عنوان تهدیدی مبنی بر امکان تکرار اقدامات قهری علیه ایران تعبیر شود. اما نکته کلیدی سخنان او ادعای مذاکره جاری بود: «آنها مایل به مذاکره هستند و ما همین حالا در حال مذاکره با آنها هستیم.» ترامپ تأکید کرد که این مذاکرات فعال است و «بیش از یک جلسه» برگزار شده است. این ادعا در شرایطی مطرح میشود که مقامات ایرانی بارها تأکید کردهاند در صورت برداشته شدن تحریمها و تغییر رویکرد آمریکا، آماده گفتوگو هستند. اما هیچ مقام رسمی ایرانی تاکنون برگزاری مذاکرات مستقیم یا غیرمستقیم جاری با دولت ترامپ را تأیید نکرده است. سخنان ترامپ میتواند چند هدف داشته باشد: تحت فشار قرار دادن ایران، ایجاد فضایی برای مانور داخلی، یا واقعاً اشاره به تماسهای پشت پرده که هنوز علنی نشدهاند. واکنش مقامات ایرانی به این ادعا میتواند مسیر آینده روابط پرتنش دو کشور را مشخصتر کند. آیا واقعا مذاکرات پنهانی در جریان است یا این ادعا بخشی از بازی روانی است؟
بررسی ادعای مذاکره جاری و امکانسنجی آن
ادعای ترامپ مبنی بر برگزاری «بیش از یک جلسه» مذاکره فعال با ایران، نیازمند تأیید از منابع مستقل است. تاکنون هیچ منبع معتبر بینالمللی یا اظهارنظر رسمی از تهران این موضوع را تأیید نکرده است. ممکن است این مذاکرات از طریق کانالهای غیرمستقیم و میانجیگران (مانند عمان، ترکیه یا قطر) در جریان باشد. در دورههای گذشته نیز چنین تماسهای پشت پردهای برای کاهش تنش وجود داشته است. با این حال، فاصله زیاد مواضع دو کشور و عدم اعتماد عمیق، باعث میشود ادعای مذاکره «فعال» با تردید مواجه شود. ممکن است این تماسها در سطح پیشمذاکره یا تبادل پیام باشد.
هدف ترامپ از افشای این ادعا
او ممکن است بخواهد با نشان دادن درگیری در مذاکرات حساس، خود را به عنوان رهبری قاطع و توانمند در عرصه سیاست خارجی معرفی کند. این ادعا میتواند برای جلب رضایت دو جناح باشد: طرفداران سختگیری که از اشاره به «چکش نیمهشب» خشنود میشوند و طرفداران دیپلماسی که از خبر مذاکره استقبال میکنند. همچنین ممکن است هدف، تحت فشار قرار دادن ایران برای دادن امتیاز در مذاکرات احتمالی یا واکنش نشان دادن باشد.
اشاره به عملیات چکش نیمهشب و جنبه تهدیدآمیز سخنان
ترامپ عمداً به عملیات چکش نیمهشب اشاره کرد. عملیات چکش نیمهشب، حملات ایالات متحده آمریکا به تأسیسات هستهای ایران عملیاتی بود که در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۵ (۱ تیر ۱۴۰۴)، توسط نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا و نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا با عنوان عملیات چکش نیمهشب (به انگلیسی: Operation Midnight Hammer) به سه مجموعه از تأسیسات هستهای در ایران از جمله تأسیسات اتمی فردو، تأسیسات اتمی نطنز و تأسیسات اتمی اصفهان با ۱۴ بمب سنگرشکن جیبییو-۵۷ای/بی ماپ توسط بمبافکنهای رادارگریز نورثروپ بی-۲ اسپیریت انجام شد. همچنین در این عملیات ۳۰ فروند موشک کروز تاماهاک از یک زیردریایی آمریکا به سمت تأسیسات هستهای ایران پرتاب شدند.] به گفتهٔ دونالد ترامپ، جنگندههای اف-۳۵ و اف-۲۲ آمریکایی نیز برای مقابله با موشکهای زمینبههوای احتمالی، وارد حریم هوایی ایران شدند، امّا هیچ واکنشی از سوی پدافندهای ایران دیده نشد. این تأسیسات هستهای از مهمترین تأسیسات هستهای ایران بودند. این حمله تنها اقدام تهاجمی ایالات متحده آمریکا علیه ایران در جریان ۱۲ روز جنگ ایران و اسرائیل بود. این کار دو پیام دارد:
- اول، یادآوری قدرت نظامی آمریکا و تمایل به استفاده از آن.
- دوم، هشدار به ایران که در صورت عدم همکاری، چنین اقداماتی ممکن است تکرار شود.
این رویکرد «چماق و هویج» کلاسیک ترامپ است: همزمان با ادعای مذاکره، تهدید به اقدام قهری نیز میکند. این استراتژی ممکن است در کوتاهمدت فضا را برای مذاکره باز کند، اما در بلندمدت اعتماد را از بین میبرد. واکنش ایران به این تهدید ضمنی، احتمالاً محکومیت و تأکید بر افزایش توان بازدارندگی خواهد بود.
واکنش احتمالی ایران و سناریوهای پیش رو
مقامات ایرانی احتمالاً در اولین مرحله، این ادعا را به طور کامل تکذیب خواهند کرد یا آن را «سخنانی توهم آلود» خواهند خواند. آنها ممکن است تأکید کنند که مذاکره فقط در شرایط لغو تحریمها و بازگشت آمریکا به برجام ممکن است. با این حال، اگر تماسهای پشت پرده واقعی باشد، تهران ممکن است پاسخ رسمی ندهد تا فضای دیپلماتیک را حفظ کند. این سکوت میتواند به معنای تأیید غیرمستقیم باشد. در هر صورت، ایران احتمالاً بر مواضع اصولی خود پایدار خواهد ماند و طبق گفته عباس عراقچی: مذاکره فقط پس از برداشته شدن تحریمها و در چارچوب احترام متقابل.
تأثیر بر روند منطقهای و موازنه قدرت
اگر مذاکراتی در جریان باشد، متحدان منطقهای آمریکا (اسرائیل و عربستان) نگران خواهند شد. آنها هرگونه توافق دوجانبه بین واشنگتن و تهران را که منافع آنها را در نظر نگیرد، رد میکنند. از سوی دیگر، این ادعا میتواند موقتاً از شدت تنشهای نظامی در عراق بکاهد، زیرا هر دو طرف ممکن است نخواهند فضای مذاکره را خراب کنند. در نهایت، صحت یا عدم صحت این ادعا، به زودی در عمل روشن خواهد شد. اگر مذاکراتی در جریان باشد، باید در هفتههای آینده نشانههای عملی (مانند تبادل زندانی یا کاهش محدودیتهای جزئی) دیده شود. در غیر این صورت، سخنان ترامپ تنها یک مانور تبلیغاتی برای انتخابات خواهد بود.