آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
جشنواره فیلم فجر امسال شاهد یکی از جسورانهترین و بحثبرانگیزترین آثار تاریخ خود خواهد بود. «زندهشور» به کارگردانی کاظم دانشی، کارگردانی که پیشتر با فیلمهای «علفزار» و «بیبدن» نشان داد از مواجهه با سوژههای دشوار و اجتماعی هراسی ندارد، این بار مستقیماً وارد حریم حساس مجازات اعدام شده است. این فیلم که روایتگر آخرین ساعات زندگی پنج محکوم به اعدام است، وعده یک تجربه سینمایی نفسگیر و پرتعلیق را میدهد. اما آنچه «زندهشور» را به یک بمب خبری قطعی تبدیل کرده، انتخاب بازیگرانی است که هر کدام میتوانند موتور محرک گیشه باشند. در صدر این فهرست، بهرام افشاری قرار دارد؛ ستاره محبوبی که برای اولین بار، ردای کمدی و نقشهای عامهپسند را کنار گذاشته و در کالبد یک معاون دادستان سختگیر، مرموز و درگیر کشمکشهای اخلاقی فرو رفته است. این چرخش ۱۸۰ درجایی در کارنامه افشاری، به تنهایی سوژهای داغ برای تحلیل و پیشبینی است. در کنار او، بازیگران درجهیکی چون شبنم مقدمی، امیر جعفری، سارا بهرامی و حامد بهداد حضور دارند که همگی در نقشهایی پیچیده و چالشبرانگیز ظاهر میشوند. ترکیب این کست قدرتمند با سوژهای به تلخی مرگ و بخشش، از «زندهشور» پروژهای ساخته که حتی پیش از اکران، در محافل سینمایی و رسانهای به شدت مورد بحث و گمانهزنی قرار گرفته است.
اما پرسش اصلی اینجاست: آیا کاظم دانشی توانسته با تکیه بر تجربه نزدیک خود از شاهد نزدیک ۲۰۰ اعدام، روایتی متوازن، عمیق و در عین حال ضدسیستم ارائه دهد؟ یا این فیلم همانطور که برخی منتقدان پیشبینی میکنند، در نیمه راه دچار افت روایی شده و به سیاهنمایی متهم خواهد شد؟ در ادامه، این اثر جسورانه را از پنج منظر کلیدی موشکافی میکنیم.
کارگردانی و نویسندگی؛ تداوم مسیر پرچالش کاظم دانشی
کاظم دانشی پس از «علفزار» (با محوریت بازپرس) و «بیبدن»، بار دیگر به سراغ بستر دادرسی و نظام قضایی رفته است. این بار اما تمرکز از کشف جرم به لحظات واپسین پیش از اجرای حکم تغییر کرده است. دانشی که خود را شاهد نزدیک ۲۰۰ اعدام میداند، ادعا میکند فیلمش ضدسیستم نیست، بلکه روایتی از فرهنگ بخشش است. با این حال، ساختار دراماتیک فیلم که حول تلاش یک مأمور برای نجات محکومان در ساعات پایانی میچرخد، به طور ذاتی تقابل فرد با «دستگاه» را به تصویر میکشد. چالش اصلی او حفظ تعادل میان هیجان ملودرام، عمق روانشناختی و پیام اجتماعی بدون سقوط در شعارزدگی یا تکرار بوده است.
بازیگری؛ انقلابی به نام «بهرام افشاریِ جدی»
بدون شک جذابترین عنصر فیلم، عملکرد بهرام افشاری است. گذر از چهره کمدی-عامهپسند (مانند بهتاش در «پایتخت») به یک معاون دادستان تو دار، اخلاقمدار و درگیر کشمکش وجدان، بزرگترین ریسک کارنامه اوست. موفقیت در این نقش نه تنها اعتبار هنری جدیدی برای افشاری میآفریند، بلکه میتواند دروازه نقشهای پیچیدهتر را به رویش باز کند. شکست در آن نیز میتواند او را در حصار تیپ قبلی محبوس کند. بازیگران مکمل چون شبنم مقدمی و امیر جعفری نیز با نقشهای به احتمال فراوان پرچالش خود، باید پایههای باورپذیری این دنیای تاریک را استحکام بخشند.
سوژه و حساسیتهای اجتماعی؛ قدم زدن روی لبه تیغ
پرداختن به مجازات اعدام در سینمای ایران همواره حساسیتبرانگیز و همراه با اتهام سیاهنمایی بوده است. دانشی با ادعای نمایش «بخشش» و روایت «زخم درونی» مأمور اجرای حکم، سعی کرده رویکردی انسانمحور و درونگرا ارائه دهد. اما همانطور که برخی منتقدان پیشدیدنشده اشاره کردهاند، منطق داستان (تلاش برای بخشش همزمان چهار محکوم) و نمایش سیستم قضایی به عنوان نهادی مصلحتمحور به جای عدالتمحور، میتواند فیلم را مستعد برداشتهای سیاسی و انتقادی کند. این دقیقاً همان نقطهای است که میتواند هم جنجال رسانهای بیافریند و هم موجی از بحثهای عمومی درباره عدالت را برانگیزد.
ساختار روایی و تکنیک؛ از اوج تعلیق تا خطر تکرار
بر اساس اظهارات منتقدان پیشدیدنشده، فیلم در یکسوم ابتدایی با ریتم و تمپوی عالی و تعلیق مؤثر پیش میرود. با این حال، خطر افت کیفی در میانه راه و افتادن در دام تکرار و دیالوگهای گلدرشت وجود دارد. موفقیت «زندهشور» در گرو آن است که بتواند کشش دراماتیک اولیه را تا انتها حفظ کند و از تبدیل شدن به یک سخنرانی اخلاقی صرف جلوگیری نماید. تیم فنی مجرب (مانند پارسا مجد در فیلمبرداری و کارن همایونفر در موسیقی) میتوانند در ایجاد فضایی مستحکم و تاثیرگذار نقشی کلیدی ایفا کنند.
چشمانداز جشنوارهای و اکرانی؛ بین تحسین داخلی و حساسیتهای بیرونی
حضور «زندهشور» در جشنواره فجر تضمینکننده سر و صدا و توجه رسانهای است. این فیلم پتانسیل قوی برای دریافت جوایز بازیگری (به ویژه برای افشاری) و کارگردانی دارد. اما سرنوشت نهایی آن در اکران عمومی به عوامل پیچیدهتری گره خورده: آیا مخاطب عام، بهرام افشاریِ جدی را میپذیرد؟ آیا مدیریت حساسیتهای موضوع باعث میشود فیلم با برخوردهای خاصی مواجه شود؟ و آیا میتواند مانند «علفزار» به یک موفقیت تجاری تبدیل شود؟ پاسخ به این سوالات، «زندهشور» را به یکی از مهمترین و قابل تأملترین آزمونهای سینمای اجتماعی ایران در سال جاری بدل میکند.